Mahabharata 3.275.10-25

Devanāgarī

उवाच रामो वैदेहीं परामर्शविशङ्कितः ॥
गच्छ वैदेहि मुक्ता त्वं यत् कार्यं तन् मया कृतम् ॥
माम् आसाद्य पतिं भद्रे न त्वं राक्षसवेश्मनि ॥
जरां व्रजेथा इति मे निहतो ऽसौ निशाचरः ॥
कथं ह्य् अस्मद्विधो जातु जानन् धर्मविनिश्चयम् ॥
परहस्तगतां नारीं मुहूर्तम् अपि धारयेत् ॥
सुवृत्ताम् असुवृत्तां वाप्य् अहं त्वाम् अद्य मैथिलि ॥
नोत्सहे परिभोगाय श्वावलीढं हविर् यथा ॥
ततः सा सहसा बाला तच् छ्रुत्वा दारुणं वचः ॥
पपात देवी व्यथिता निकृत्ता कदली यथा ॥
यो ह्य् अस्या हर्षसंभूतो मुखरागस् तदाभवत् ॥
क्षणेन स पुनर् भ्रष्टो निःश्वासाद् इव दर्पणे ॥
ततस् ते हरयः सर्वे तच् छ्रुत्वा रामभाषितम् ॥
गतासुकल्पा निश्चेष्टा बभूवुः सहलक्ष्मणाः ॥
ततो देवो विशुद्धात्मा विमानेन चतुर्मुखः ॥
पितामहो जगत्स्रष्टा दर्शयाम् आस राघवम् ॥
शक्रश् चाग्निश् च वायुश् च यमो वरुण एव च ॥
यक्षाधिपश् च भगवांस् तथा सप्तर्षयो ऽमलाः ॥
राजा दशरथश् चैव दिव्यभास्वरमूर्तिमान् ॥
विमानेन महार्हेण हंसयुक्तेन भास्वता ॥
ततो ऽन्तरिक्षं तत् सर्वं देवगन्धर्वसंकुलम् ॥
शुशुभे तारकाचित्रं शरदीव नभस्तलम् ॥
तत उत्थाय वैदेहि तेषां मध्ये यशस्विनी ॥
उवाच वाक्यं कल्याणी रामं पृथुलवक्षसम् ॥
राजपुत्र न ते कोपं करोमि विदिता हि मे ॥
गतिः स्त्रीणां नराणां च शृणु चेदं वचो मम ॥
अन्तश् चरति भूतानां मातरिश्वा सदागतिः ॥
स मे विमुञ्चतु प्राणान् यदि पापं चराम्य् अहम् ॥
अग्निर् आपस् तथाकाशं पृथिवी वायुर् एव च ॥
विमुञ्चन्तु मम प्राणान् यदि पापं चराम्य् अहम् ॥
ततो ऽन्तरिक्षे वाग् आसीत् सर्वा विश्रावयन् दिशः ॥
पुण्या संहर्षणी तेषां वानराणां महात्मनाम् ॥

Transliteration (IAST)

uvāca rāmo vaidehīṃ parāmarśaviśaṅkitaḥ ||
gaccha vaidehi muktā tvaṃ yat kāryaṃ tan mayā kṛtam ||
mām āsādya patiṃ bhadre na tvaṃ rākṣasaveśmani ||
jarāṃ vrajethā iti me nihato 'sau niśācaraḥ ||
kathaṃ hy asmadvidho jātu jānan dharmaviniścayam ||
parahastagatāṃ nārīṃ muhūrtam api dhārayet ||
suvṛttām asuvṛttāṃ vāpy ahaṃ tvām adya maithili ||
notsahe paribhogāya śvāvalīḍhaṃ havir yathā ||
tataḥ sā sahasā bālā tac chrutvā dāruṇaṃ vacaḥ ||
papāta devī vyathitā nikṛttā kadalī yathā ||
yo hy asyā harṣasaṃbhūto mukharāgas tadābhavat ||
kṣaṇena sa punar bhraṣṭo niḥśvāsād iva darpaṇe ||
tatas te harayaḥ sarve tac chrutvā rāmabhāṣitam ||
gatāsukalpā niśceṣṭā babhūvuḥ sahalakṣmaṇāḥ ||
tato devo viśuddhātmā vimānena caturmukhaḥ ||
pitāmaho jagatsraṣṭā darśayām āsa rāghavam ||
śakraś cāgniś ca vāyuś ca yamo varuṇa eva ca ||
yakṣādhipaś ca bhagavāṃs tathā saptarṣayo 'malāḥ ||
rājā daśarathaś caiva divyabhāsvaramūrtimān ||
vimānena mahārheṇa haṃsayuktena bhāsvatā ||
tato 'ntarikṣaṃ tat sarvaṃ devagandharvasaṃkulam ||
śuśubhe tārakācitraṃ śaradīva nabhastalam ||
tata utthāya vaidehi teṣāṃ madhye yaśasvinī ||
uvāca vākyaṃ kalyāṇī rāmaṃ pṛthulavakṣasam ||
rājaputra na te kopaṃ karomi viditā hi me ||
gatiḥ strīṇāṃ narāṇāṃ ca śṛṇu cedaṃ vaco mama ||
antaś carati bhūtānāṃ mātariśvā sadāgatiḥ ||
sa me vimuñcatu prāṇān yadi pāpaṃ carāmy aham ||
agnir āpas tathākāśaṃ pṛthivī vāyur eva ca ||
vimuñcantu mama prāṇān yadi pāpaṃ carāmy aham ||
tato 'ntarikṣe vāg āsīt sarvā viśrāvayan diśaḥ ||
puṇyā saṃharṣaṇī teṣāṃ vānarāṇāṃ mahātmanām ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

उवाच रामो वैदेहीं परामर्शविशङ्कितः ॥ गच्छ वैदेहि मुक्ता त्वं यत् कार्यं तन् मया कृतम् ॥ माम् आसाद्य पतिं भद्रे न त्वं राक्षसवेश्मनि ॥ जरां व्रजेथा इति मे निहतो ऽसौ निशाचरः ॥ कथं ह्य् अस्मद्विधो जातु जानन् धर्मविनिश्चयम् ॥ परहस्तगतां नारीं मुहूर्तम् अपि धारयेत् ॥ सुवृत्ताम् असुवृत्तां वाप्य् अहं त्वाम् अद्य मैथिलि ॥ नोत्सहे परिभोगाय श्वावलीढं हविर् यथा ॥ ततः सा सहसा बाला तच् छ्रुत्वा दारुणं वचः ॥ पपात देवी व्यथिता निकृत्ता कदली यथा ॥ यो ह्य् अस्या हर्षसंभूतो मुखरागस् तदाभवत् ॥ क्षणेन स पुनर् भ्रष्टो निःश्वासाद् इव दर्पणे ॥ ततस् ते हरयः सर्वे तच् छ्रुत्वा रामभाषितम् ॥ गतासुकल्पा निश्चेष्टा बभूवुः सहलक्ष्मणाः ॥ ततो देवो विशुद्धात्मा विमानेन चतुर्मुखः ॥ पितामहो जगत्स्रष्टा दर्शयाम् आस राघवम् ॥ शक्रश् चाग्निश् च वायुश् च यमो वरुण एव च ॥ यक्षाधिपश् च भगवांस् तथा सप्तर्षयो ऽमलाः ॥ राजा दशरथश् चैव दिव्यभास्वरमूर्तिमान् ॥ विमानेन महार्हेण हंसयुक्तेन भास्वता ॥ ततो ऽन्तरिक्षं तत् सर्वं देवगन्धर्वसंकुलम् ॥ शुशुभे तारकाचित्रं शरदीव नभस्तलम् ॥ तत उत्थाय वैदेहि तेषां मध्ये यशस्विनी ॥ उवाच वाक्यं कल्याणी रामं पृथुलवक्षसम् ॥ राजपुत्र न ते कोपं करोमि विदिता हि मे ॥ गतिः स्त्रीणां नराणां च शृणु चेदं वचो मम ॥ अन्तश् चरति भूतानां मातरिश्वा सदागतिः ॥ स मे विमुञ्चतु प्राणान् यदि पापं चराम्य् अहम् ॥ अग्निर् आपस् तथाकाशं पृथिवी वायुर् एव च ॥ विमुञ्चन्तु मम प्राणान् यदि पापं चराम्य् अहम् ॥ ततो ऽन्तरिक्षे वाग् आसीत् सर्वा विश्रावयन् दिशः ॥ पुण्या संहर्षणी तेषां वानराणां महात्मनाम् ॥uvāca rāmo vaidehīṃ parāmarśaviśaṅkitaḥ || gaccha vaidehi muktā tvaṃ yat kāryaṃ tan mayā kṛtam || mām āsādya patiṃ bhadre na tvaṃ rākṣasaveśmani || jarāṃ vrajethā iti me nihato 'sau niśācaraḥ || kathaṃ hy asmadvidho jātu jānan dharmaviniścayam || parahastagatāṃ nārīṃ muhūrtam api dhārayet || suvṛttām asuvṛttāṃ vāpy ahaṃ tvām adya maithili || notsahe paribhogāya śvāvalīḍhaṃ havir yathā || tataḥ sā sahasā bālā tac chrutvā dāruṇaṃ vacaḥ || papāta devī vyathitā nikṛttā kadalī yathā || yo hy asyā harṣasaṃbhūto mukharāgas tadābhavat || kṣaṇena sa punar bhraṣṭo niḥśvāsād iva darpaṇe || tatas te harayaḥ sarve tac chrutvā rāmabhāṣitam || gatāsukalpā niśceṣṭā babhūvuḥ sahalakṣmaṇāḥ || tato devo viśuddhātmā vimānena caturmukhaḥ || pitāmaho jagatsraṣṭā darśayām āsa rāghavam || śakraś cāgniś ca vāyuś ca yamo varuṇa eva ca || yakṣādhipaś ca bhagavāṃs tathā saptarṣayo 'malāḥ || rājā daśarathaś caiva divyabhāsvaramūrtimān || vimānena mahārheṇa haṃsayuktena bhāsvatā || tato 'ntarikṣaṃ tat sarvaṃ devagandharvasaṃkulam || śuśubhe tārakācitraṃ śaradīva nabhastalam || tata utthāya vaidehi teṣāṃ madhye yaśasvinī || uvāca vākyaṃ kalyāṇī rāmaṃ pṛthulavakṣasam || rājaputra na te kopaṃ karomi viditā hi me || gatiḥ strīṇāṃ narāṇāṃ ca śṛṇu cedaṃ vaco mama || antaś carati bhūtānāṃ mātariśvā sadāgatiḥ || sa me vimuñcatu prāṇān yadi pāpaṃ carāmy aham || agnir āpas tathākāśaṃ pṛthivī vāyur eva ca || vimuñcantu mama prāṇān yadi pāpaṃ carāmy aham || tato 'ntarikṣe vāg āsīt sarvā viśrāvayan diśaḥ || puṇyā saṃharṣaṇī teṣāṃ vānarāṇāṃ mahātmanām ||Рама, опасаясь прикосновения чужого, говорит Вайдехи: она свободна, он сделал нужное дело и убил ночного странника, чтобы жена, достигнув его, не старела в доме ракшаса; человек, знающий решение дхармы, не должен держать женщину, бывшую в чужих руках; добродетельную или нет, он не может наслаждаться ею, как жертвенным маслом, облизанным собакой; Сита, услышав жестокие слова, падает как срезанный банан, румянец радости исчезает с ее лица, а все ванары и Лакшмана становятся неподвижными, словно лишенные жизни; тогда в небе являются Брахма, Индра, Агни, Ваю, Яма, Варуна, Кубера, семь риши и сияющий Дашаратха; Сита поднимается среди них и говорит Раме, что не гневается, потому что знает путь женщин и мужчин; пусть всепроникающий Ветер, Агни, воды, пространство, земля и воздух лишат ее жизни, если она совершила грех; в небе звучит святая и радостная речь.

Translation

Рама, опасаясь прикосновения чужого, сказал Вайдехи: «Ты свободна. Дело, которое нужно было сделать, мной сделано. Я убил ночного странника, чтобы ты, достигнув меня как мужа, не старела в доме ракшаса. Как человек, знающий решение дхармы, может хоть мгновение держать женщину, бывшую в чужих руках? Добродетельную или недобродетельную, я не могу принять тебя для наслаждения, как жертвенное масло, облизанное собакой». Услышав эти жестокие слова, Сита упала, как срезанный банан. Румянец радости мгновенно исчез с ее лица, а все ванары вместе с Лакшманой стали неподвижны, словно лишенные жизни. Тогда в небе явились Брахма, Индра, Агни, Ваю, Яма, Варуна, Кубера, семь чистых риши и сияющий Дашаратха. Сита поднялась среди них и сказала Раме: «Царевич, я не гневаюсь на тебя; мне известен путь женщин и мужчин. Услышь мое слово. Пусть всепроникающий Ветер лишит меня жизни, если я совершила грех. Пусть Агни, воды, пространство, земля и воздух лишат меня жизни, если я совершила грех». Тогда в небе прозвучала святая, радующая речь».

Commentary

Этот тяжелый эпизод раскрывает не сомнение в Сите как внутреннюю истину, а публичное явление ее безупречности перед всеми мирами. Ее собственная речь остается спокойной и царственной.

Version

93d64da69a7b · published Jun 18, 2026, 7:42:12 AM UTC