Mahabharata 3.275.1-9

Devanāgarī

मार्कण्डेय उवाच
स हत्वा रावणं क्षुद्रं राक्षसेन्द्रं सुरद्विषम् ॥
बभूव हृष्टः ससुहृद् रामः सौमित्रिणा सह ॥
ततो हते दशग्रीवे देवाः सर्षिपुरोगमाः ॥
आशीर्भिर् जययुक्ताभिर् आनर्चुस् तं महाभुजम् ॥
रामं कमलपत्राक्षं तुष्टुवुः सर्वदेवताः ॥
गन्धर्वाः पुष्पवर्षैश् च वाग्भिश् च त्रिदशालयाः ॥
पूजयित्वा यथा रामं प्रतिजग्मुर् यथागतम् ॥
तन् महोत्सवसंकाशम् आसीद् आकाशम् अच्युत ॥
ततो हत्वा दशग्रीवं लङ्कां रामो महायशाः ॥
विभीषणाय प्रददौ प्रभुः परपुरंजयः ॥
ततः सीतां पुरस्कृत्य विभीषणपुरस्कृताम् ॥
अविन्ध्यो नाम सुप्रज्ञो वृद्धामात्यो विनिर्ययौ ॥
उवाच च महात्मानं काकुत्स्थं दैन्यम् आस्थितम् ॥
प्रतीच्छ देवीं सद्वृत्तां महात्मञ् जानकीम् इति ॥
एतच् छ्रुत्वा वचस् तस्माद् अवतीर्य रथोत्तमात् ॥
बाष्पेणापिहितां सीतां ददर्शेक्ष्वाकुनन्दनः ॥
तां दृष्ट्वा चारुसर्वाङ्गीं यानस्थां शोककर्शिताम् ॥
मलोपचितसर्वाङ्गीं जटिलां कृष्णवाससम् ॥

Transliteration (IAST)

mārkaṇḍeya uvāca
sa hatvā rāvaṇaṃ kṣudraṃ rākṣasendraṃ suradviṣam ||
babhūva hṛṣṭaḥ sasuhṛd rāmaḥ saumitriṇā saha ||
tato hate daśagrīve devāḥ sarṣipurogamāḥ ||
āśīrbhir jayayuktābhir ānarcus taṃ mahābhujam ||
rāmaṃ kamalapatrākṣaṃ tuṣṭuvuḥ sarvadevatāḥ ||
gandharvāḥ puṣpavarṣaiś ca vāgbhiś ca tridaśālayāḥ ||
pūjayitvā yathā rāmaṃ pratijagmur yathāgatam ||
tan mahotsavasaṃkāśam āsīd ākāśam acyuta ||
tato hatvā daśagrīvaṃ laṅkāṃ rāmo mahāyaśāḥ ||
vibhīṣaṇāya pradadau prabhuḥ parapuraṃjayaḥ ||
tataḥ sītāṃ puraskṛtya vibhīṣaṇapuraskṛtām ||
avindhyo nāma suprajño vṛddhāmātyo viniryayau ||
uvāca ca mahātmānaṃ kākutsthaṃ dainyam āsthitam ||
pratīccha devīṃ sadvṛttāṃ mahātmañ jānakīm iti ||
etac chrutvā vacas tasmād avatīrya rathottamāt ||
bāṣpeṇāpihitāṃ sītāṃ dadarśekṣvākunandanaḥ ||
tāṃ dṛṣṭvā cārusarvāṅgīṃ yānasthāṃ śokakarśitām ||
malopacitasarvāṅgīṃ jaṭilāṃ kṛṣṇavāsasam ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

मार्कण्डेय उवाच स हत्वा रावणं क्षुद्रं राक्षसेन्द्रं सुरद्विषम् ॥ बभूव हृष्टः ससुहृद् रामः सौमित्रिणा सह ॥ ततो हते दशग्रीवे देवाः सर्षिपुरोगमाः ॥ आशीर्भिर् जययुक्ताभिर् आनर्चुस् तं महाभुजम् ॥ रामं कमलपत्राक्षं तुष्टुवुः सर्वदेवताः ॥ गन्धर्वाः पुष्पवर्षैश् च वाग्भिश् च त्रिदशालयाः ॥ पूजयित्वा यथा रामं प्रतिजग्मुर् यथागतम् ॥ तन् महोत्सवसंकाशम् आसीद् आकाशम् अच्युत ॥ ततो हत्वा दशग्रीवं लङ्कां रामो महायशाः ॥ विभीषणाय प्रददौ प्रभुः परपुरंजयः ॥ ततः सीतां पुरस्कृत्य विभीषणपुरस्कृताम् ॥ अविन्ध्यो नाम सुप्रज्ञो वृद्धामात्यो विनिर्ययौ ॥ उवाच च महात्मानं काकुत्स्थं दैन्यम् आस्थितम् ॥ प्रतीच्छ देवीं सद्वृत्तां महात्मञ् जानकीम् इति ॥ एतच् छ्रुत्वा वचस् तस्माद् अवतीर्य रथोत्तमात् ॥ बाष्पेणापिहितां सीतां ददर्शेक्ष्वाकुनन्दनः ॥ तां दृष्ट्वा चारुसर्वाङ्गीं यानस्थां शोककर्शिताम् ॥ मलोपचितसर्वाङ्गीं जटिलां कृष्णवाससम् ॥mārkaṇḍeya uvāca sa hatvā rāvaṇaṃ kṣudraṃ rākṣasendraṃ suradviṣam || babhūva hṛṣṭaḥ sasuhṛd rāmaḥ saumitriṇā saha || tato hate daśagrīve devāḥ sarṣipurogamāḥ || āśīrbhir jayayuktābhir ānarcus taṃ mahābhujam || rāmaṃ kamalapatrākṣaṃ tuṣṭuvuḥ sarvadevatāḥ || gandharvāḥ puṣpavarṣaiś ca vāgbhiś ca tridaśālayāḥ || pūjayitvā yathā rāmaṃ pratijagmur yathāgatam || tan mahotsavasaṃkāśam āsīd ākāśam acyuta || tato hatvā daśagrīvaṃ laṅkāṃ rāmo mahāyaśāḥ || vibhīṣaṇāya pradadau prabhuḥ parapuraṃjayaḥ || tataḥ sītāṃ puraskṛtya vibhīṣaṇapuraskṛtām || avindhyo nāma suprajño vṛddhāmātyo viniryayau || uvāca ca mahātmānaṃ kākutsthaṃ dainyam āsthitam || pratīccha devīṃ sadvṛttāṃ mahātmañ jānakīm iti || etac chrutvā vacas tasmād avatīrya rathottamāt || bāṣpeṇāpihitāṃ sītāṃ dadarśekṣvākunandanaḥ || tāṃ dṛṣṭvā cārusarvāṅgīṃ yānasthāṃ śokakarśitām || malopacitasarvāṅgīṃ jaṭilāṃ kṛṣṇavāsasam ||Убив низкого Равану, царя ракшасов и врага богов, Рама радуется с друзьями и Лакшманой; после гибели Дашагривы боги с риши впереди почитают Раму победными благословениями, все божества славят лотосоокого Раму, гандхарвы осыпают цветами, и небо становится подобным великому празднику; Рама отдает Ланку Вибхишане; затем мудрый старый министр Авиндхья выходит, поставив впереди Ситу и Вибхишану, и просит Раму принять добродетельную Джанаки; Рама сходит с колесницы и видит Ситу, закрытую слезами, истощенную скорбью, загрязненную, с джата и в черной одежде.

Translation

Убив низкого Равану, царя ракшасов и врага богов, Рама радовался с друзьями и Лакшманой. После гибели Дашагривы боги с риши впереди почитали Раму победными благословениями; все божества славили лотосоокого Раму, гандхарвы осыпали его цветами, и небо стало подобным великому празднику. Рама отдал Ланку Вибхишане. Затем мудрый старый министр Авиндхья вышел, поставив впереди Ситу и Вибхишану, и сказал: «Прими богиню, добродетельную Джанаки». Рама сошел с колесницы и увидел Ситу, закрытую слезами, истощенную скорбью, загрязненную, с джата и в черной одежде».

Commentary

Победа над Раваной сразу переходит к восстановлению порядка: Ланка отдана Вибхишане, а Сита выведена из плена. Но внешнее освобождение еще должно быть явлено как торжество ее чистоты.

Version

9b2b8be9183b · published Jun 18, 2026, 7:42:12 AM UTC