Mahabharata 3.275.39-49

Devanāgarī

ततो वरं ददौ तस्मै अविन्ध्याय परंतपः ॥
त्रिजटां चार्थमानाभ्यां योजयाम् आस राक्षसीम् ॥
तम् उवाच ततो ब्रह्मा देवैः शक्रमुखैर् वृतः ॥
कौसल्यामातर् इष्टांस् ते वरान् अद्य ददानि कान् ॥
वव्रे रामः स्थितिं धर्मे शत्रुभिश् चापराजयम् ॥
राक्षसैर् निहतानां च वानराणां समुद्भवम् ॥
ततस् ते ब्रह्मणा प्रोक्ते तथेति वचने तदा ॥
समुत्तस्थुर् महाराज वानरा लब्धचेतसः ॥
सीता चापि महाभागा वरं हनुमते ददौ ॥
रामकीर्त्या समं पुत्र जीवितं ते भविष्यति ॥
दिव्यास् त्वाम् उपभोगाश् च मत्प्रसादकृताः सदा ॥
उपस्थास्यन्ति हनुमन्न् इति स्म हरिलोचन ॥
ततस् ते प्रेक्षमाणानां तेषाम् अक्लिष्टकर्मणाम् ॥
अन्तर्धानं ययुर् देवाः सर्वे शक्रपुरोगमाः ॥
दृष्ट्वा तु रामं जानक्या समेतं शक्रसारथिः ॥
उवाच परमप्रीतः सुहृन्मध्य इदं वचः ॥
देवगन्धर्वयक्षाणां मानुषासुरभोगिनाम् ॥
अपनीतं त्वया दुःखम् इदं सत्यपराक्रम ॥
सदेवासुरगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः ॥
कथयिष्यन्ति लोकास् त्वां यावद् भूमिर् धरिष्यति ॥
इत्य् एवम् उक्त्वानुज्ञाप्य रामं शस्त्रभृतां वरम् ॥
संपूज्यापाक्रमत् तेन रथेनादित्यवर्चसा ॥

Transliteration (IAST)

tato varaṃ dadau tasmai avindhyāya paraṃtapaḥ ||
trijaṭāṃ cārthamānābhyāṃ yojayām āsa rākṣasīm ||
tam uvāca tato brahmā devaiḥ śakramukhair vṛtaḥ ||
kausalyāmātar iṣṭāṃs te varān adya dadāni kān ||
vavre rāmaḥ sthitiṃ dharme śatrubhiś cāparājayam ||
rākṣasair nihatānāṃ ca vānarāṇāṃ samudbhavam ||
tatas te brahmaṇā prokte tatheti vacane tadā ||
samuttasthur mahārāja vānarā labdhacetasaḥ ||
sītā cāpi mahābhāgā varaṃ hanumate dadau ||
rāmakīrtyā samaṃ putra jīvitaṃ te bhaviṣyati ||
divyās tvām upabhogāś ca matprasādakṛtāḥ sadā ||
upasthāsyanti hanumann iti sma harilocana ||
tatas te prekṣamāṇānāṃ teṣām akliṣṭakarmaṇām ||
antardhānaṃ yayur devāḥ sarve śakrapurogamāḥ ||
dṛṣṭvā tu rāmaṃ jānakyā sametaṃ śakrasārathiḥ ||
uvāca paramaprītaḥ suhṛnmadhya idaṃ vacaḥ ||
devagandharvayakṣāṇāṃ mānuṣāsurabhoginām ||
apanītaṃ tvayā duḥkham idaṃ satyaparākrama ||
sadevāsuragandharvā yakṣarākṣasapannagāḥ ||
kathayiṣyanti lokās tvāṃ yāvad bhūmir dhariṣyati ||
ity evam uktvānujñāpya rāmaṃ śastrabhṛtāṃ varam ||
saṃpūjyāpākramat tena rathenādityavarcasā ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

ततो वरं ददौ तस्मै अविन्ध्याय परंतपः ॥ त्रिजटां चार्थमानाभ्यां योजयाम् आस राक्षसीम् ॥ तम् उवाच ततो ब्रह्मा देवैः शक्रमुखैर् वृतः ॥ कौसल्यामातर् इष्टांस् ते वरान् अद्य ददानि कान् ॥ वव्रे रामः स्थितिं धर्मे शत्रुभिश् चापराजयम् ॥ राक्षसैर् निहतानां च वानराणां समुद्भवम् ॥ ततस् ते ब्रह्मणा प्रोक्ते तथेति वचने तदा ॥ समुत्तस्थुर् महाराज वानरा लब्धचेतसः ॥ सीता चापि महाभागा वरं हनुमते ददौ ॥ रामकीर्त्या समं पुत्र जीवितं ते भविष्यति ॥ दिव्यास् त्वाम् उपभोगाश् च मत्प्रसादकृताः सदा ॥ उपस्थास्यन्ति हनुमन्न् इति स्म हरिलोचन ॥ ततस् ते प्रेक्षमाणानां तेषाम् अक्लिष्टकर्मणाम् ॥ अन्तर्धानं ययुर् देवाः सर्वे शक्रपुरोगमाः ॥ दृष्ट्वा तु रामं जानक्या समेतं शक्रसारथिः ॥ उवाच परमप्रीतः सुहृन्मध्य इदं वचः ॥ देवगन्धर्वयक्षाणां मानुषासुरभोगिनाम् ॥ अपनीतं त्वया दुःखम् इदं सत्यपराक्रम ॥ सदेवासुरगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः ॥ कथयिष्यन्ति लोकास् त्वां यावद् भूमिर् धरिष्यति ॥ इत्य् एवम् उक्त्वानुज्ञाप्य रामं शस्त्रभृतां वरम् ॥ संपूज्यापाक्रमत् तेन रथेनादित्यवर्चसा ॥tato varaṃ dadau tasmai avindhyāya paraṃtapaḥ || trijaṭāṃ cārthamānābhyāṃ yojayām āsa rākṣasīm || tam uvāca tato brahmā devaiḥ śakramukhair vṛtaḥ || kausalyāmātar iṣṭāṃs te varān adya dadāni kān || vavre rāmaḥ sthitiṃ dharme śatrubhiś cāparājayam || rākṣasair nihatānāṃ ca vānarāṇāṃ samudbhavam || tatas te brahmaṇā prokte tatheti vacane tadā || samuttasthur mahārāja vānarā labdhacetasaḥ || sītā cāpi mahābhāgā varaṃ hanumate dadau || rāmakīrtyā samaṃ putra jīvitaṃ te bhaviṣyati || divyās tvām upabhogāś ca matprasādakṛtāḥ sadā || upasthāsyanti hanumann iti sma harilocana || tatas te prekṣamāṇānāṃ teṣām akliṣṭakarmaṇām || antardhānaṃ yayur devāḥ sarve śakrapurogamāḥ || dṛṣṭvā tu rāmaṃ jānakyā sametaṃ śakrasārathiḥ || uvāca paramaprītaḥ suhṛnmadhya idaṃ vacaḥ || devagandharvayakṣāṇāṃ mānuṣāsurabhoginām || apanītaṃ tvayā duḥkham idaṃ satyaparākrama || sadevāsuragandharvā yakṣarākṣasapannagāḥ || kathayiṣyanti lokās tvāṃ yāvad bhūmir dhariṣyati || ity evam uktvānujñāpya rāmaṃ śastrabhṛtāṃ varam || saṃpūjyāpākramat tena rathenādityavarcasā ||Рама дает дар Авиндхье и награждает ракшаси Триджату богатством и почетом; Брахма, окруженный богами во главе с Индрой, предлагает Раме дары; Рама выбирает пребывание в дхарме, непобедимость перед врагами и возрождение ванаров, убитых ракшасами; по слову Брахмы ванары восстают с возвращенным сознанием; Сита дает Хануману дар, что его жизнь будет равна славе Рамы и благодаря ее милости его всегда будут ждать божественные наслаждения; боги перед глазами Рамы исчезают; Матали, увидев Раму вместе с Джанаки, радуется и говорит, что Рама снял страдание богов, гандхарвов, якшей, людей, асуров, змей и ракшасов, и миры будут говорить о нем, пока держится земля; почтив Раму, Матали уезжает на солнечной колеснице.

Translation

Рама дал дар Авиндхье и наградил ракшаси Триджату богатством и почетом. Брахма, окруженный богами во главе с Индрой, предложил Раме дары. Рама выбрал пребывание в дхарме, непобедимость перед врагами и возрождение ванаров, убитых ракшасами. По слову Брахмы ванары восстали с возвращенным сознанием. Сита дала Хануману дар: его жизнь будет равна славе Рамы, и благодаря ее милости его всегда будут ожидать божественные наслаждения. Боги перед глазами Рамы исчезли. Матали, увидев Раму вместе с Джанаки, обрадовался и сказал: «Ты снял страдание богов, гандхарвов, якшей, людей, асуров, змей и ракшасов. Миры будут говорить о тебе, пока держится земля». Почтив Раму, Матали уехал на солнечной колеснице».

Commentary

Рама просит не личную награду, а дхарму, победу над врагами и жизнь павшим помощникам. Так победитель возвращает благо тем, кто служил делу Ситы.

Version

45244e135df8 · published Jun 18, 2026, 7:42:12 AM UTC