Mahabharata 3.296.32-43

Devanāgarī

अथाब्रवीद् भीमसेनं कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥
नकुलः सहदेवश् च बीभत्सुश् चापराजितः ॥
चिरं गतास् तोयहेतोर् न चागच्छन्ति भारत ॥
तांश् चैवानय भद्रं ते पानीयं च त्वम् आनय ॥
भीमसेनस् तथेत्य् उक्त्वा तां दिशं प्रत्यपद्यत ॥
यत्र ते पुरुषव्याघ्रा भ्रातरो ऽस्य निपातिताः ॥
तान् दृष्ट्वा दुःखितो भीमस् तृषया च प्रपीडितः ॥
अमन्यत महाबाहुः कर्म तद् यक्षरक्षसाम् ॥
स चिन्तयाम् आस तदा योद्धव्यं ध्रुवम् अद्य मे ॥
पास्यामि तावत् पानीयम् इति पार्थो वृकोदरः ॥
ततो ऽभ्यधावत् पानीयं पिपासुः पुरुषर्षभः ॥
यक्ष उवाच
मा तात साहसं कार्षीर् मम पूर्वपरिग्रहः ॥
प्रश्नान् उक्त्वा तु कौन्तेय ततः पिब हरस्व च ॥
वैशंपायन उवाच
एवम् उक्तस् ततो भीमो यक्षेणामिततेजसा ॥
अविज्ञायैव तान् प्रश्नान् पीत्वैव निपपात ह ॥
ततः कुन्तीसुतो राजा विचिन्त्य पुरुषर्षभः ॥
समुत्थाय महाबाहुर् दह्यमानेन चेतसा ॥
अपेतजननिर्घोषं प्रविवेश महावनम् ॥
रुरुभिश् च वराहैश् च पक्षिभिश् च निषेवितम् ॥
नीलभास्वरवर्णैश् च पादपैर् उपशोभितम् ॥
भ्रमरैर् उपगीतं च पक्षिभिश् च महायशाः ॥
स गच्छन् कानने तस्मिन् हेमजालपरिष्कृतम् ॥
ददर्श तत् सरः श्रीमान् विश्वकर्मकृतं यथा ॥
उपेतं नलिनीजालैः सिन्धुवारैश् च वेतसैः ॥
केतकैः करवीरैश् च पिप्पलैश् चैव संवृतम् ॥
श्रमार्तस् तद् उपागम्य सरो दृष्ट्वाथ विस्मितः ॥

Transliteration (IAST)

athābravīd bhīmasenaṃ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ ||
nakulaḥ sahadevaś ca bībhatsuś cāparājitaḥ ||
ciraṃ gatās toyahetor na cāgacchanti bhārata ||
tāṃś caivānaya bhadraṃ te pānīyaṃ ca tvam ānaya ||
bhīmasenas tathety uktvā tāṃ diśaṃ pratyapadyata ||
yatra te puruṣavyāghrā bhrātaro 'sya nipātitāḥ ||
tān dṛṣṭvā duḥkhito bhīmas tṛṣayā ca prapīḍitaḥ ||
amanyata mahābāhuḥ karma tad yakṣarakṣasām ||
sa cintayām āsa tadā yoddhavyaṃ dhruvam adya me ||
pāsyāmi tāvat pānīyam iti pārtho vṛkodaraḥ ||
tato 'bhyadhāvat pānīyaṃ pipāsuḥ puruṣarṣabhaḥ ||
yakṣa uvāca
mā tāta sāhasaṃ kārṣīr mama pūrvaparigrahaḥ ||
praśnān uktvā tu kaunteya tataḥ piba harasva ca ||
vaiśaṃpāyana uvāca
evam uktas tato bhīmo yakṣeṇāmitatejasā ||
avijñāyaiva tān praśnān pītvaiva nipapāta ha ||
tataḥ kuntīsuto rājā vicintya puruṣarṣabhaḥ ||
samutthāya mahābāhur dahyamānena cetasā ||
apetajananirghoṣaṃ praviveśa mahāvanam ||
rurubhiś ca varāhaiś ca pakṣibhiś ca niṣevitam ||
nīlabhāsvaravarṇaiś ca pādapair upaśobhitam ||
bhramarair upagītaṃ ca pakṣibhiś ca mahāyaśāḥ ||
sa gacchan kānane tasmin hemajālapariṣkṛtam ||
dadarśa tat saraḥ śrīmān viśvakarmakṛtaṃ yathā ||
upetaṃ nalinījālaiḥ sindhuvāraiś ca vetasaiḥ ||
ketakaiḥ karavīraiś ca pippalaiś caiva saṃvṛtam ||
śramārtas tad upāgamya saro dṛṣṭvātha vismitaḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

अथाब्रवीद् भीमसेनं कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ नकुलः सहदेवश् च बीभत्सुश् चापराजितः ॥ चिरं गतास् तोयहेतोर् न चागच्छन्ति भारत ॥ तांश् चैवानय भद्रं ते पानीयं च त्वम् आनय ॥ भीमसेनस् तथेत्य् उक्त्वा तां दिशं प्रत्यपद्यत ॥ यत्र ते पुरुषव्याघ्रा भ्रातरो ऽस्य निपातिताः ॥ तान् दृष्ट्वा दुःखितो भीमस् तृषया च प्रपीडितः ॥ अमन्यत महाबाहुः कर्म तद् यक्षरक्षसाम् ॥ स चिन्तयाम् आस तदा योद्धव्यं ध्रुवम् अद्य मे ॥ पास्यामि तावत् पानीयम् इति पार्थो वृकोदरः ॥ ततो ऽभ्यधावत् पानीयं पिपासुः पुरुषर्षभः ॥ यक्ष उवाच मा तात साहसं कार्षीर् मम पूर्वपरिग्रहः ॥ प्रश्नान् उक्त्वा तु कौन्तेय ततः पिब हरस्व च ॥ वैशंपायन उवाच एवम् उक्तस् ततो भीमो यक्षेणामिततेजसा ॥ अविज्ञायैव तान् प्रश्नान् पीत्वैव निपपात ह ॥ ततः कुन्तीसुतो राजा विचिन्त्य पुरुषर्षभः ॥ समुत्थाय महाबाहुर् दह्यमानेन चेतसा ॥ अपेतजननिर्घोषं प्रविवेश महावनम् ॥ रुरुभिश् च वराहैश् च पक्षिभिश् च निषेवितम् ॥ नीलभास्वरवर्णैश् च पादपैर् उपशोभितम् ॥ भ्रमरैर् उपगीतं च पक्षिभिश् च महायशाः ॥ स गच्छन् कानने तस्मिन् हेमजालपरिष्कृतम् ॥ ददर्श तत् सरः श्रीमान् विश्वकर्मकृतं यथा ॥ उपेतं नलिनीजालैः सिन्धुवारैश् च वेतसैः ॥ केतकैः करवीरैश् च पिप्पलैश् चैव संवृतम् ॥ श्रमार्तस् तद् उपागम्य सरो दृष्ट्वाथ विस्मितः ॥athābravīd bhīmasenaṃ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ || nakulaḥ sahadevaś ca bībhatsuś cāparājitaḥ || ciraṃ gatās toyahetor na cāgacchanti bhārata || tāṃś caivānaya bhadraṃ te pānīyaṃ ca tvam ānaya || bhīmasenas tathety uktvā tāṃ diśaṃ pratyapadyata || yatra te puruṣavyāghrā bhrātaro 'sya nipātitāḥ || tān dṛṣṭvā duḥkhito bhīmas tṛṣayā ca prapīḍitaḥ || amanyata mahābāhuḥ karma tad yakṣarakṣasām || sa cintayām āsa tadā yoddhavyaṃ dhruvam adya me || pāsyāmi tāvat pānīyam iti pārtho vṛkodaraḥ || tato 'bhyadhāvat pānīyaṃ pipāsuḥ puruṣarṣabhaḥ || yakṣa uvāca mā tāta sāhasaṃ kārṣīr mama pūrvaparigrahaḥ || praśnān uktvā tu kaunteya tataḥ piba harasva ca || vaiśaṃpāyana uvāca evam uktas tato bhīmo yakṣeṇāmitatejasā || avijñāyaiva tān praśnān pītvaiva nipapāta ha || tataḥ kuntīsuto rājā vicintya puruṣarṣabhaḥ || samutthāya mahābāhur dahyamānena cetasā || apetajananirghoṣaṃ praviveśa mahāvanam || rurubhiś ca varāhaiś ca pakṣibhiś ca niṣevitam || nīlabhāsvaravarṇaiś ca pādapair upaśobhitam || bhramarair upagītaṃ ca pakṣibhiś ca mahāyaśāḥ || sa gacchan kānane tasmin hemajālapariṣkṛtam || dadarśa tat saraḥ śrīmān viśvakarmakṛtaṃ yathā || upetaṃ nalinījālaiḥ sindhuvāraiś ca vetasaiḥ || ketakaiḥ karavīraiś ca pippalaiś caiva saṃvṛtam || śramārtas tad upāgamya saro dṛṣṭvātha vismitaḥ ||Юдхиштхира посылает Бхимасену, говоря, что Накула, Сахадева и непобедимый Бибхатсу долго не возвращаются; Бхима идет туда, где лежат братья; увидев их, он скорбит и, измученный жаждой, считает это делом якшей или ракшасов и думает, что сегодня ему придется сражаться, но сперва он выпьет воду; якша предупреждает его не делать поспешности: это его прежнее владение, ответь на вопросы, затем пей и бери воду; Бхима не понимает вопросов, пьет и падает; тогда Юдхиштхира, раздумывая и с горящим сердцем, встает и входит в тихий великий лес, населенный зверями и птицами, украшенный деревьями, пением пчел и птиц; он видит прекрасное озеро, словно созданное Вишвакарманом, с лотосами, синдхуварами, тростником, кетаки, каравирами и пиппалами, подходит к нему усталый и изумленный.

Translation

Юдхиштхира сказал Бхимасене: «Накула, Сахадева и непобедимый Бибхатсу давно ушли за водой и не возвращаются. Приведи их и принеси воду». Бхимасена пошел туда, где лежали его братья. Увидев их, он опечалился и, измученный жаждой, подумал: «Это дело якшей или ракшасов. Сегодня мне, конечно, придется сражаться. Но сперва я выпью воду». Якша сказал: «Не делай поспешности, сын. Это мое прежнее владение. Ответь на вопросы, Каунтея, затем пей и бери воду». Бхима не понял вопросов, выпил и упал. Тогда царь Юдхиштхира, раздумывая и с горящим сердцем, встал и вошел в тихий великий лес, населенный зверями и птицами, украшенный деревьями, пением пчел и птиц. Идя, он увидел прекрасное озеро, словно созданное Вишвакарманом, с лотосами, синдхуварами, тростником, кетаки, каравирами и пиппалами. Усталый, он подошел к озеру и изумился».

Commentary

Последним приходит Юдхиштхира. Он тоже устал и мучим жаждой, но его испытание будет в том, чтобы остановиться и спросить, прежде чем действовать.

Version

60c416e4eb38 · published Jun 18, 2026, 7:59:35 AM UTC