Mahabharata
Dhṛtarāṣṭra's Lament9.2.3-5
9032 / 15823
Mahabharata · 9.2.3-5
Devanāgarī

अहो बत महद् दुःखं यद् अहं पाण्डवान् रणे ॥
क्षेमिणश् चाव्ययांश् चैव त्वत्तः सूत शृणोमि वै ॥
वज्रसारमयं नूनं हृदयं सुदृढं मम ॥
यच् छ्रुत्वा निहतान् पुत्रान् दीर्यते न सहस्रधा ॥
चिन्तयित्वा वचस् तेषां बालक्रीडां च संजय ॥
अद्य श्रुत्वा हतान् पुत्रान् भृशं मे दीर्यते मनः ॥

Transliteration (IAST)

aho bata mahad duḥkhaṃ yad ahaṃ pāṇḍavān raṇe ||
kṣemiṇaś cāvyayāṃś caiva tvattaḥ sūta śṛṇomi vai ||
vajrasāramayaṃ nūnaṃ hṛdayaṃ sudṛḍhaṃ mama ||
yac chrutvā nihatān putrān dīryate na sahasradhā ||
cintayitvā vacas teṣāṃ bālakrīḍāṃ ca saṃjaya ||
adya śrutvā hatān putrān bhṛśaṃ me dīryate manaḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
अहो बतaho bataо горе; увы
महत् दुःखंmahat duḥkhaṃвеликое горе
यत्yatчто; раз
अहम्ahamя
पाण्डवान्pāṇḍavānПандавов
रणेraṇeв битве
क्षेमिणःkṣemiṇaḥневредимыми; благополучными
च अव्ययान् च एवca avyayān ca evaи неущербными; непоколебимыми
त्वत्तःtvattaḥот тебя
सूतsūtaо сута
शृणोमि वैśṛṇomi vaiслышу ведь
वज्रसारमयंvajrasāramayaṃиз алмазной сути; твёрдое, как ваджра
नूनंnūnaṃверно; должно быть
हृदयं सुदृढं ममhṛdayaṃ sudṛḍhaṃ mamaсердце моё прекрепкое
यत् श्रुत्वाyat śrutvāраз, услышав
निहतान् पुत्रान्nihatān putrānо сыновьях убитых
दीर्यते न सहस्रधाdīryate na sahasradhāне разрывается на тысячу частей
चिन्तयित्वाcintayitvāвспомнив; помыслив
वचः तेषांvacaḥ teṣāṃих речи
बालक्रीडां चbālakrīḍāṃ caи детские игры
संजयsaṃjayaо Санджая
अद्यadyaныне; сегодня
श्रुत्वा हतान् पुत्रान्śrutvā hatān putrānуслышав о сыновьях убитых
भृशं मे दीर्यते मनःbhṛśaṃ me dīryate manaḥсильно разрывается мой ум; сердце моё надрывается
Translation

Дхритараштра сказал: «О горе, великое горе: ведь я слышу от тебя, о сута, что Пандавы в битве невредимы и неущербны! Верно, сердце моё прекрепкое, из алмазной сути, раз, услышав об убитых сыновьях, оно не разрывается на тысячу частей. Вспоминая их речи и детские игры, о Санджая, ныне, услышав о гибели сыновей, я чувствую, как сильно надрывается мой ум».

Version

9a3c54b6213d · published Jun 20, 2026, 1:05:00 PM UTC

Available inRU

Page between verses with