Mahabharata
Dhṛtarāṣṭra's Lament9.2.38-42
9041 / 15823
Mahabharata · 9.2.38-42
Devanāgarī

राजानो राजपुत्राश् च शूराः परिघबाहवः ॥
निहता बहवो यत्र किम् अन्यद् भागधेयतः ॥
नानादेशसमावृत्ताः क्षत्रिया यत्र संजय ॥
निहताः समरे सर्वे किम् अन्यद् भागधेयतः ॥
पुत्राश् च मे विनिहताः पौत्राश् चैव महाबलाः ॥
वयस्या भ्रातरश् चैव किम् अन्यद् भागधेयतः ॥
भागधेयसमायुक्तो ध्रुवम् उत्पद्यते नरः ॥
यश् च भाग्यसमायुक्तः स शुभं प्राप्नुयान् नरः ॥
अहं वियुक्तः स्वैर् भाग्यैः पुत्रैश् चैवेह संजय ॥
कथम् अद्य भविष्यामि वृद्धः शत्रुवशं गतः ॥

Transliteration (IAST)

rājāno rājaputrāś ca śūrāḥ parighabāhavaḥ ||
nihatā bahavo yatra kim anyad bhāgadheyataḥ ||
nānādeśasamāvṛttāḥ kṣatriyā yatra saṃjaya ||
nihatāḥ samare sarve kim anyad bhāgadheyataḥ ||
putrāś ca me vinihatāḥ pautrāś caiva mahābalāḥ ||
vayasyā bhrātaraś caiva kim anyad bhāgadheyataḥ ||
bhāgadheyasamāyukto dhruvam utpadyate naraḥ ||
yaś ca bhāgyasamāyuktaḥ sa śubhaṃ prāpnuyān naraḥ ||
ahaṃ viyuktaḥ svair bhāgyaiḥ putraiś caiveha saṃjaya ||
katham adya bhaviṣyāmi vṛddhaḥ śatruvaśaṃ gataḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
राजानः राजपुत्राः चrājānaḥ rājaputrāḥ caцари и царевичи
शूराः परिघबाहवःśūrāḥ parighabāhavaḥгерои с руками, как палицы; мощнорукие воины
निहताः बहवःnihatāḥ bahavaḥмногие убиты
यत्रyatraгде
किम् अन्यद् भागधेयतःkim anyad bhāgadheyataḥчто это, как не воля судьбы
नानादेशसमावृत्ताःnānādeśasamāvṛttāḥсошедшиеся из разных стран; собравшиеся из многих земель
क्षत्रियाःkṣatriyāḥкшатрии
यत्र संजयyatra saṃjayaгде, о Санджая
निहताः समरे सर्वेnihatāḥ samare sarveвсе убиты в битве
किम् अन्यद् भागधेयतःkim anyad bhāgadheyataḥчто это, как не воля судьбы
पुत्राः च मे विनिहताःputrāḥ ca me vinihatāḥи мои сыновья перебиты
पौत्राः च एव महाबलाःpautrāḥ ca eva mahābalāḥи могучие внуки
वयस्याः भ्रातरः च एवvayasyāḥ bhrātaraḥ ca evaсверстники и братья
किम् अन्यद् भागधेयतःkim anyad bhāgadheyataḥчто это, как не воля судьбы
भागधेयसमायुक्तःbhāgadheyasamāyuktaḥнаделённый своей долей; снабжённый судьбою
ध्रुवम् उत्पद्यते नरःdhruvam utpadyate naraḥчеловек непременно рождается
यः च भाग्यसमायुक्तःyaḥ ca bhāgyasamāyuktaḥи кто наделён счастливой долей
सः शुभं प्राप्नुयात् नरःsaḥ śubhaṃ prāpnuyāt naraḥтот человек обретает благо
अहम् वियुक्तःaham viyuktaḥя же лишён; я разлучён
स्वैः भाग्यैःsvaiḥ bhāgyaiḥсвоей удачи; своей доли
पुत्रैः च एव इहputraiḥ ca eva ihaи сыновей здесь
संजयsaṃjayaо Санджая
कथम् अद्य भविष्यामिkatham adya bhaviṣyāmiкак я теперь буду жить; что станется со мной
वृद्धः शत्रुवशं गतःvṛddhaḥ śatruvaśaṃ gataḥстарый, попавший во власть врага
Translation

«Цари и царевичи, герои с руками, как палицы, многие убиты — что это, как не воля судьбы? Кшатрии, сошедшиеся из разных стран, о Санджая, все убиты в битве — что это, как не воля судьбы? И мои сыновья перебиты, и могучие внуки, сверстники и братья — что это, как не воля судьбы? Человек непременно рождается наделённым своей долей; и кто наделён счастливой долей, тот обретает благо. Я же лишён и своей удачи, и сыновей, о Санджая. Как я теперь буду жить, старый, попавший во власть врага?»

Version

b4729006a846 · published Jun 20, 2026, 1:05:00 PM UTC

Available inRU

Page between verses with