अचरद् भीमसेनस् तु मार्गान् बहुविधांस् तथा ॥
मण्डलानि विचित्राणि स्थानानि विविधानि च ॥
गोमूत्रिकाणि चित्राणि गतप्रत्यागतानि च ॥
परिमोक्षं प्रहाराणां वर्जनं परिधावनम् ॥
अभिद्रवणम् आक्षेपम् अवस्थानं सविग्रहम् ॥
परावर्तनसंवर्तम् अवप्लुतम् अथाप्लुतम् ॥
उपन्यस्तम् अपन्यस्तं गदायुद्धविशारदौ ॥
एवं तौ विचरन्तौ तु न्यघ्नतां वै परस्परम् ॥
वञ्चयन्तौ पुनश् चैव चेरतुः कुरुसत्तमौ ॥
विक्रीडन्तौ सुबलिनौ मण्डलानि प्रचेरतुः ॥
गदाहस्तौ ततस् तौ तु मण्डलावस्थितौ बली ॥
दक्षिणं मण्डलं राजन् धार्तराष्ट्रो ऽभ्यवर्तत ॥
सव्यं तु मण्डलं तत्र भीमसेनो ऽभ्यवर्तत ॥
acarad bhīmasenas tu mārgān bahuvidhāṃs tathā ||
maṇḍalāni vicitrāṇi sthānāni vividhāni ca ||
gomūtrikāṇi citrāṇi gatapratyāgatāni ca ||
parimokṣaṃ prahārāṇāṃ varjanaṃ paridhāvanam ||
abhidravaṇam ākṣepam avasthānaṃ savigraham ||
parāvartanasaṃvartam avaplutam athāplutam ||
upanyastam apanyastaṃ gadāyuddhaviśāradau ||
evaṃ tau vicarantau tu nyaghnatāṃ vai parasparam ||
vañcayantau punaś caiva ceratuḥ kurusattamau ||
vikrīḍantau subalinau maṇḍalāni praceratuḥ ||
gadāhastau tatas tau tu maṇḍalāvasthitau balī ||
dakṣiṇaṃ maṇḍalaṃ rājan dhārtarāṣṭro 'bhyavartata ||
savyaṃ tu maṇḍalaṃ tatra bhīmaseno 'bhyavartata ||
«Проходил Бхимасена же приёмы многоразличные, круги пёстрые, и стойки различные: зигзаги пёстрые, и наступления-отступления, уклонение от ударов, отражение, обегание, набег, отбрасывание, стояние с сопротивлением, поворот и отход, соскок и наскок. Так они, кружащие, разили друг друга, обманывая, снова двигались, лучшие из Куру. Играя, весьма сильные, круги обходили; с палицами в руках, те, в кругах стоящие, сильные. Правый круг, о царь, Дхартараштра обходил, левый же круг там Бхимасена обходил».
559ff4d14749 · published Jun 20, 2026, 5:35:00 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Подробный перечень приёмов — кругов, стоек, зигзагов, уклонений, наскоков — являет гада-юддху как стройную воинскую науку с разработанным каноном движений. Знаменательно это внимание к технике: эпос чтит не только мощь, но и выучку, искусство, отточенное долгим обучением (оба ведь — питомцы Баларамы). Бой равных мастеров есть как бы зримое воплощение преподанного учения, где каждый приём отзывается мгновенным противоприёмом.