Mahabharata
The funerals, the drowning of Dvārakā, and Arjuna's failing power16.8.1-5
15768 / 15823
Mahabharata · 16.8.1-5
Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
एवम् उक्तः स बीभत्सुर् मातुलेन परंतपः ॥
दुर्मना दीनमनसं वसुदेवम् उवाच ह ॥
नाहं वृष्णिप्रवीरेण मधुभिश् चैव मातुल ॥
विहीनां पृथिवीं द्रष्टुं शक्तश् चिरम् इह प्रभो ॥
राजा च भीमसेनश् च सहदेवश् च पाण्डवः ॥
नकुलो याज्ञसेनी च षड् एकमनसो वयम् ॥
राज्ञः संक्रमणे चापि कालो ऽयं वर्तते ध्रुवम् ॥
तम् इमं विद्धि संप्राप्तं कालं कालविदां वर ॥
सर्वथा वृष्णिदारांस् तु बालवृद्धांस् तथैव च ॥
नयिष्ये परिगृह्याहम् इन्द्रप्रस्थम् अरिंदम ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
evam uktaḥ sa bībhatsur mātulena paraṃtapaḥ ||
durmanā dīnamanasaṃ vasudevam uvāca ha ||
nāhaṃ vṛṣṇipravīreṇa madhubhiś caiva mātula ||
vihīnāṃ pṛthivīṃ draṣṭuṃ śaktaś ciram iha prabho ||
rājā ca bhīmasenaś ca sahadevaś ca pāṇḍavaḥ ||
nakulo yājñasenī ca ṣaḍ ekamanaso vayam ||
rājñaḥ saṃkramaṇe cāpi kālo 'yaṃ vartate dhruvam ||
tam imaṃ viddhi saṃprāptaṃ kālaṃ kālavidāṃ vara ||
sarvathā vṛṣṇidārāṃs tu bālavṛddhāṃs tathaiva ca ||
nayiṣye parigṛhyāham indraprastham ariṃdama ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
एवम् उक्तः स बीभत्सुःevam uktaḥ sa bībhatsuḥVaishampayana said
मातुलेन परंतपःmātulena paraṃtapaḥthus
दुर्मना दीनमनसम्durmanā dīnamanasamhaving been spoken to
वसुदेवम् उवाच हvasudevam uvāca haby his maternal uncle
नाहं वृष्णिप्रवीरेणnāhaṃ vṛṣṇipravīreṇathat
मधुभिश् चैव मातुलmadhubhiś caiva mātulaBibhatsu
विहीनां पृथिवीं द्रष्टुम्vihīnāṃ pṛthivīṃ draṣṭumthe chastiser of enemies
शक्तश् चिरम् इह प्रभोśaktaś ciram iha prabhowept
राजा च भीमसेनश् चrājā ca bhīmasenaś caafflicted by grief
सहदेवश् च पाण्डवःsahadevaś ca pāṇḍavaḥthinking
नकुलो याज्ञसेनी चnakulo yājñasenī caand
षड् एकमनसो वयम्ṣaḍ ekamanaso vayamof Janardana
राज्ञः संक्रमणे चापिrājñaḥ saṃkramaṇe cāpiconsidered
कालो ऽयं वर्तते ध्रुवम्kālo 'yaṃ vartate dhruvamthe time
तम् इमं विद्धि संप्राप्तम्tam imaṃ viddhi saṃprāptamarrived; come
कालं कालविदां वरkālaṃ kālavidāṃ varahe
सर्वथा वृष्णिदारांस् तुsarvathā vṛṣṇidārāṃs tuthen
बालवृद्धांस् तथैव चbālavṛddhāṃs tathaiva caO Bharata
नयिष्ये परिगृह्याहम्nayiṣye parigṛhyāhamof all this
इन्द्रप्रस्थम् अरिंदमindraprastham ariṃdamaworld
Translation

Vaishampayana said: Thus addressed by his maternal uncle, Bibhatsu, the chastiser of enemies, was overcome with grief and wept, thinking of Janardana — and he understood then, O Bharata, that the time of this whole world had run its course.

Version

3baa1fee64f2 · published Jun 21, 2026, 1:35:00 AM UTC

Available inRUEN

Page between verses with