Nārada Purāṇa
Keśidhvaja and Khāṇḍikya: the teacher's fee46.28-36
470 / 1701
LinuxTurn pages
Nārada Purāṇa · 46.28-36

Sanandana

Devanāgarī

समस्तकल्याणगुणं गुणात्मको हित्वातिदुःखावृतभूतसर्गः ॥ इच्छागृहीताभिमतोरुदेहः संसाधिताशेषजगद्धितोऽसौ
तेजोबलैश्वर्यमहावबोधं स्ववीर्यशक्त्यादुगुणैकराशिः ॥ परः पराणां सकला न यत्र क्लेशादयः संति परावरेशे
स ईश्वरो व्यष्टिसमष्टिरूपोऽव्यक्तस्वरूपः प्रकटस्वरूपः ॥ सर्वेश्वरः सर्वनिसर्गवेत्ता समस्तशक्तिः परमेश्वराख्यः
स ज्ञायते येन तदस्तदोषं शुद्धं परं निर्मलमेव रूपम् ॥ संदृश्यते चाप्यवगम्यते च तज्ज्ञानमतोऽन्यदुक्तम्
. स्वाध्यायसंयमाभ्यां स दृश्यते पुरुषोत्तमः ॥ तत्प्राप्तिकारणं ब्रह्म तवेतत्प्रतिपद्यते
स्वाध्यायाद्योगमासीत योगात्स्वाध्यायमामनेत् ॥ स्वाध्याययोगसंपत्त्या परमात्मा प्रकाशते
तदीक्षणाय स्वाध्यायश्चक्षुर्योगस्तथापरम् ॥ न मांसचक्षुषा द्रष्टुं ब्रह्मभूतः स शक्यते
नारद उवाच ॥ भगवंस्तमहं योगं ज्ञातुमिच्छामि तं वद ॥ ज्ञाते यन्नाखिलाधारं पश्येयं परमेश्वरम्
केशिध्वजो यथा प्राह खांडिक्याय महात्मने ॥ जनकाय पुरा योगं तथाहं कथयामि ते

Transliteration (IAST)

samastakalyāṇaguṇaṃ guṇātmako hitvātiduḥkhāvṛtabhūtasargaḥ || icchāgṛhītābhimatorudehaḥ saṃsādhitāśeṣajagaddhito'sau
tejobalaiśvaryamahāvabodhaṃ svavīryaśaktyāduguṇaikarāśiḥ || paraḥ parāṇāṃ sakalā na yatra kleśādayaḥ saṃti parāvareśe
sa īśvaro vyaṣṭisamaṣṭirūpo'vyaktasvarūpaḥ prakaṭasvarūpaḥ || sarveśvaraḥ sarvanisargavettā samastaśaktiḥ parameśvarākhyaḥ
sa jñāyate yena tadastadoṣaṃ śuddhaṃ paraṃ nirmalameva rūpam || saṃdṛśyate cāpyavagamyate ca tajjñānamato'nyaduktam
. svādhyāyasaṃyamābhyāṃ sa dṛśyate puruṣottamaḥ || tatprāptikāraṇaṃ brahma tavetatpratipadyate
svādhyāyādyogamāsīta yogātsvādhyāyamāmanet || svādhyāyayogasaṃpattyā paramātmā prakāśate
tadīkṣaṇāya svādhyāyaścakṣuryogastathāparam || na māṃsacakṣuṣā draṣṭuṃ brahmabhūtaḥ sa śakyate
nārada uvāca || bhagavaṃstamahaṃ yogaṃ jñātumicchāmi taṃ vada || jñāte yannākhilādhāraṃ paśyeyaṃ parameśvaram
keśidhvajo yathā prāha khāṃḍikyāya mahātmane || janakāya purā yogaṃ tathāhaṃ kathayāmi te

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
समस्तकल्याणगुणंsamastakalyāṇaguṇaṃвсеми благими качествами наделённый
गुणात्मकोguṇātmakoиз качеств состоящий
हित्वातिदुःखावृतभूतसर्गःhitvātiduḥkhāvṛtabhūtasargaḥоставив творение существ, покрытое великим страданием
इच्छागृहीताभिमतोरुदेहःicchāgṛhītābhimatorudehaḥпо воле принявший желанный великий облик
संसाधिताशेषजगद्धितोऽसौsaṃsādhitāśeṣajagaddhito'sauон совершил благо всему миру без остатка
तेजोबलैश्वर्यमहावबोधंtejobalaiśvaryamahāvabodhaṃблеск, силу, владычество, великое пробуждение
स्ववीर्यशक्त्यादुगुणैकराशिःsvavīryaśaktyāduguṇaikarāśiḥот своей доблести и мощи — единая груда качеств
परःparaḥвысший
पराणांparāṇāṃиз высших
सकलाsakalāвсе
naне
यत्रyatraу кого
क्लेशादयःkleśādayaḥмучения и прочее
संतिsaṃtiсуть
परावरेशेparāvareśeу владыки высшего и низшего
saон
ईश्वरोīśvaroвладыка
व्यष्टिसमष्टिरूपोऽव्यक्तस्वरूपःvyaṣṭisamaṣṭirūpo'vyaktasvarūpaḥв облике единичном и совокупном, непроявленной природы
प्रकटस्वरूपःprakaṭasvarūpaḥявленной природы
सर्वेश्वरःsarveśvaraḥвладыка всего
सर्वनिसर्गवेत्ताsarvanisargavettāзнающий все творения
समस्तशक्तिःsamastaśaktiḥобладатель всех сил
परमेश्वराख्यःparameśvarākhyaḥПарамешварою именуемый
saон
ज्ञायतेjñāyateпознаётся
येनyenaчем
तदस्तदोषंtadastadoṣaṃто безупречное
शुद्धंśuddhaṃчистое
परंparaṃвысшее
निर्मलमेवnirmalamevaнезапятнанное именно
रूपम्rūpamоблик
संदृश्यतेsaṃdṛśyateвидится
चाप्यवगम्यतेcāpyavagamyateи постигается
caи
तज्ज्ञानमतोऽन्यदुक्तम्tajjñānamato'nyaduktamто знание; иное отсюда названо иным
स्वाध्यायसंयमाभ्यांsvādhyāyasaṃyamābhyāṃизучением и обузданием
saон
दृश्यतेdṛśyateвидится
पुरुषोत्तमःpuruṣottamaḥПурушоттама
तत्प्राप्तिकारणंtatprāptikāraṇaṃпричина его обретения
ब्रह्मbrahmaБрахман
तवेतत्प्रतिपद्यतेtavetatpratipadyateэто к тебе приходит
स्वाध्यायाद्योगमासीतsvādhyāyādyogamāsītaот изучения да приступит к йоге
योगात्स्वाध्यायमामनेत्yogātsvādhyāyamāmanetот йоги да обратится к изучению
स्वाध्याययोगसंपत्त्याsvādhyāyayogasaṃpattyāсовершенством изучения и йоги
परमात्माparamātmāВысшая Душа
प्रकाशतेprakāśateявляется
तदीक्षणायtadīkṣaṇāyaради его видения
स्वाध्यायश्चक्षुर्योगस्तथापरम्svādhyāyaścakṣuryogastathāparamизучение — глаз, йога — так же другой
naне
मांसचक्षुषाmāṃsacakṣuṣāплотским глазом
द्रष्टुंdraṣṭuṃувидеть
ब्रह्मभूतःbrahmabhūtaḥставший Брахманом
saон
शक्यतेśakyateможет
नारदnāradaНарада
उवाचuvācaсказал
भगवंस्तमहंbhagavaṃstamahaṃо владыка, ту я
योगंyogaṃйогу
ज्ञातुमिच्छामिjñātumicchāmiзнать желаю
तंtaṃеё
वदvadaповедай
ज्ञातेjñāteкогда познана
यन्नाखिलाधारंyannākhilādhāraṃчтобы опору всего
पश्येयंpaśyeyaṃувидел я
परमेश्वरम्parameśvaramВысшего Владыку
केशिध्वजोkeśidhvajoКешидхваджа
यथाyathāкак
प्राहprāhaповедал
खांडिक्यायkhāṃḍikyāyaКхандикье
महात्मनेmahātmaneвеликой душою
जनकायjanakāyaДжанаке
पुराpurāнекогда
योगंyogaṃйогу
तथाहंtathāhaṃтак и я
कथयामिkathayāmiрасскажу
तेteтебе
Translation

Санандана: «Наделённый всеми благими качествами, состоящий из качеств, оставив творение существ, покрытое великим страданием, по воле принявший желанный великий облик, — он совершил благо всему миру без остатка. Блеск, сила, владычество, великое пробуждение; от собственной доблести и мощи — единая груда качеств; высший из высших, у кого нет никаких мучений и прочего, — у владыки высшего и низшего. Он владыка, в облике единичном и совокупном, чья природа непроявленна и чья природа явлена, владыка всего, знающий все творения, обладатель всех сил, именуемый Парамешварою. Он познаётся тем, чем видится и постигается этот безупречный, чистый, высший, незапятнанный облик; то и есть знание, а иное названо иным. Изучением и обузданием он видится, Пурушоттама; причина его обретения — Брахман, и это к тебе приходит. От изучения да приступит он к йоге, от йоги да обратится к изучению; совершенством изучения и йоги является Высшая Душа. Ради его видения изучение — один глаз, а йога — другой; плотским глазом ставшего Брахманом увидеть нельзя». Нарада сказал: «О владыка, я желаю знать ту йогу; поведай её, — познав которую, я увидел бы опору всего, Высшего Владыку». Санандана: «Как Кешидхваджа поведал некогда йогу Кхандикье Джанаке, великому душою, так и я расскажу её тебе».

Version

4997c4566939 · published Sep 5, 2026, 3:58:22 AM UTC

Available inRU

Page between verses with