Nārada Purāṇa
Keśidhvaja and Khāṇḍikya: the teacher's fee46.82-90
476 / 1701
LinuxTurn pages
Nārada Purāṇa · 46.82-90

Khāṃḍikya

Devanāgarī

वधश्च धर्मयुद्धेन स्वराज्यपरिपंथिनाम् ॥ यत्राशक्तस्य मे दोषो नैवास्त्यपकृते त्वया
बंधायैव भवत्येषा ह्यविद्या चाक्रमोज्झिता ॥ जन्मोपभोगलिप्सार्थमियं राज्यस्पृहा मम
अन्येषां दोपजानेव धर्ममेवानुरुध्यते ॥ न याच्ञा क्षत्रबंधूनां धर्मायैतत्सतां मतम्
अतो न याचित राज्यमविद्यांतर्गतं तव ॥ राज्यं गृध्नंति विद्वांसो ममत्वाकृष्टचेतसः
अहंमानमह्य पानमदमत्ता न मादृशाः ॥ अहं च विद्यया मृत्युं तर्तुकामः करोमि वै
राज्यं यज्ञांश्च विविधान्भोगे पुण्यक्षयं तथा ॥ तदिदं ते मनो दिष्ट्या विवेकैश्चर्यतां गतम्
श्रूयतां चाप्यविद्यायाः स्वरूपं कुलनंदन ॥ अनात्मन्यात्मबुद्धिर्या ह्यस्वे स्वविषया मतिः
अविद्यातरुसंन्भूतं बीजमेतद्द्विधा स्थितम् ॥ पंचभूतात्मके देहे देही मोहतमोवृत्तः
अहमेतदितीत्युञ्चैः कुरुते कुमतिर्मतिम् ॥ आकाशवाय्वग्रिजलपृथिवीभिः पृथक् स्थिते

Transliteration (IAST)

vadhaśca dharmayuddhena svarājyaparipaṃthinām || yatrāśaktasya me doṣo naivāstyapakṛte tvayā
baṃdhāyaiva bhavatyeṣā hyavidyā cākramojjhitā || janmopabhogalipsārthamiyaṃ rājyaspṛhā mama
anyeṣāṃ dopajāneva dharmamevānurudhyate || na yācñā kṣatrabaṃdhūnāṃ dharmāyaitatsatāṃ matam
ato na yācita rājyamavidyāṃtargataṃ tava || rājyaṃ gṛdhnaṃti vidvāṃso mamatvākṛṣṭacetasaḥ
ahaṃmānamahya pānamadamattā na mādṛśāḥ || ahaṃ ca vidyayā mṛtyuṃ tartukāmaḥ karomi vai
rājyaṃ yajñāṃśca vividhānbhoge puṇyakṣayaṃ tathā || tadidaṃ te mano diṣṭyā vivekaiścaryatāṃ gatam
śrūyatāṃ cāpyavidyāyāḥ svarūpaṃ kulanaṃdana || anātmanyātmabuddhiryā hyasve svaviṣayā matiḥ
avidyātarusaṃnbhūtaṃ bījametaddvidhā sthitam || paṃcabhūtātmake dehe dehī mohatamovṛttaḥ
ahametaditītyuñcaiḥ kurute kumatirmatim || ākāśavāyvagrijalapṛthivībhiḥ pṛthak sthite

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
वधश्चvadhaścaи убийство
धर्मयुद्धेनdharmayuddhenaправедной битвой
स्वराज्यपरिपंथिनाम्svarājyaparipaṃthināmпрепятствующих своему царству
यत्राशक्तस्यyatrāśaktasyaгде у бессильного
मेmeу меня
दोषोdoṣoвина
नैवास्त्यपकृतेnaivāstyapakṛteвовсе нет, при причинённом вреде
त्वयाtvayāтобою
बंधायैवbaṃdhāyaivaтолько к узам
भवत्येषाbhavatyeṣāбывает эта
ह्यविद्याhyavidyāведь авидья
चाक्रमोज्झिताcākramojjhitāи без насилия оставленная
जन्मोपभोगलिप्सार्थमियंjanmopabhogalipsārthamiyaṃради рождения и жажды наслаждений эта
राज्यस्पृहाrājyaspṛhāжажда царства
ममmamaмоя
अन्येषांanyeṣāṃу иных
दोपजानेवdopajānevaлишь пороки порождает
धर्ममेवानुरुध्यतेdharmamevānurudhyateдхарме же следуют
naне
याच्ञाyācñāпросьба
क्षत्रबंधूनांkṣatrabaṃdhūnāṃу кшатриев
धर्मायैतत्सतांdharmāyaitatsatāṃдля дхармы это благих
मतम्matamмнение
अतोatoоттого
naне
याचितyācitaиспрошено
राज्यमविद्यांतर्गतंrājyamavidyāṃtargataṃцарство, в авидью входящее
तवtavaтвоё
राज्यंrājyaṃцарства
गृध्नंतिgṛdhnaṃtiжаждут
विद्वांसोvidvāṃsoучёные
ममत्वाकृष्टचेतसःmamatvākṛṣṭacetasaḥчьи сердца увлечены чувством «моё»
अहंमानमह्यahaṃmānamahyaсамомнения
पानमदमत्ताpānamadamattāвином опьянённые
naне
मादृशाःmādṛśāḥтаковы, как я
अहंahaṃя
caи
विद्ययाvidyayāзнанием
मृत्युंmṛtyuṃсмерть
तर्तुकामःtartukāmaḥжелающий превозмочь
करोमिkaromiтворю
वैvaiименно
राज्यंrājyaṃцарство
यज्ञांश्चyajñāṃścaи жертвы
विविधान्भोगेvividhānbhogeразные, ради наслаждения
पुण्यक्षयंpuṇyakṣayaṃистощение заслуги
तथाtathāтак же
तदिदंtadidaṃто это
तेteтвоё
मनोmanoсознание
दिष्ट्याdiṣṭyāпо счастью
विवेकैश्चर्यतांvivekaiścaryatāṃк превосходству различения
गतम्gatamпришло
श्रूयतांśrūyatāṃда будет услышана
चाप्यविद्यायाःcāpyavidyāyāḥи авидьи
स्वरूपंsvarūpaṃприрода
कुलनंदनkulanaṃdanaо радость рода
अनात्मन्यात्मबुद्धिर्याanātmanyātmabuddhiryāв не-душе разум о душе, который
ह्यस्वेhyasveведь в не-своём
स्वविषयाsvaviṣayāо своём
मतिःmatiḥмысль
अविद्यातरुसंन्भूतंavidyātarusaṃnbhūtaṃот древа авидьи возникшее
बीजमेतद्द्विधाbījametaddvidhāэто семя двояко
स्थितम्sthitamстоит
पंचभूतात्मकेpaṃcabhūtātmakeиз пяти стихий состоящем
देहेdeheв теле
देहीdehīвоплощённый
मोहतमोवृत्तःmohatamovṛttaḥтьмою ослепления покрытый
अहमेतदितीत्युञ्चैःahametaditītyuñcaiḥ«я есть это» — так громко
कुरुतेkuruteтворит
कुमतिर्मतिम्kumatirmatimнеразумный мысль
आकाशवाय्वग्रिजलपृथिवीभिःākāśavāyvagrijalapṛthivībhiḥпространством, ветром, огнём, водою, землёю
पृथक्pṛthakотдельно
स्थितेsthiteв стоящем
Translation

Кхандикья: «...и убийство в праведной битве тех, кто препятствует своему царству. Где я оказался бессилен, там нет моей вины, если тобою причинён вред. Ибо она бывает только к узам — эта авидья, оставленная без насилия; и эта моя жажда царства была бы ради рождения и жажды наслаждений. У иных она лишь порождает пороки, дхарме же следуют иначе. Просьба не подобает кшатриям — таково мнение благих о дхарме. Оттого и не испрошено мною твоё царство, входящее в авидью: царства жаждут те учёные, чьи сердца увлечены чувством „моё“». Кешидхваджа: «Не таковы, как я, опьянённые вином самомнения. И я, желая знанием превозмочь смерть, творю царство и разные жертвы — ради наслаждения и ради истощения заслуги. То твоё сознание, по счастью, пришло к превосходству различения. Да будет услышана и природа авидьи, о радость рода: разум о душе — в не-душе, и в не-своём — мысль о своём. Это семя, возникшее от древа авидьи, стоит двояко. В теле, состоящем из пяти стихий, воплощённый, покрытый тьмою ослепления, „я есть это“ — так громко творит мысль неразумный; в том, что стоит отдельно — пространством, ветром, огнём, водою, землёю...»

Version

a7ca4abd0c85 · published Sep 5, 2026, 3:58:22 AM UTC

Available inRU

Page between verses with