Nārada Purāṇa
Jyotiṣa: reckoning, the luminaries, and eclipses54.166-176
575 / 1701
LinuxTurn pages
Nārada Purāṇa · 54.166-176

Sanandana

Devanāgarī

कालांशास्तैरूनयुक्ते रवौ ह्यस्तोदयौ विधोः ॥ दृष्ट्वा ह्यादौ खेटबिंबं दृगौञ्च्ये लंबमीक्ष्य च
तल्लुंबपापबिंबांतर्दृणौ व्याप्तरविघ्नभाः ॥ अस्ते सावयवा ज्ञेया गतैष्यास्तिथयो बुधैः
व्यस्ते युक्तांतिभागैश्च द्विघ्नतिथ्याहृता स्फुटम् ॥ संस्कारदिकलंबनमंगुलाद्यं प्रजायते
सेष्वशोनाः सितं तिथ्यो बलन्नाशोन्नतं विधोः ॥ श्रृङ्गमन्यत्र उद्वाच्यं बलनांगुललेखनात्
पंचत्वे गोंकविशिखाः शेषकर्णहताः पृथक् ॥ विकृज्यकांगसिद्धाग्निभक्तालब्धोनसंयुताः
त्रिज्याधिकोने श्रवणे वपूंषि स्युर्हृताः कुजात् ॥ ऋज्वोरनृज्वोर्विवरं गत्यंतरविभाजितम्
वक्रर्त्वोर्गतियोगामं गम्येतीते दिनादिकम् ॥ खनत्यासंस्कृतौव्वेषूदक्साम्येन्येंतरं युतिः
याम्योदक्खेटविवरं मानौक्याद्धोल्पकं यदा ॥ यदा भेदोलंबनाद्यं स्फुटार्थं सूर्यपर्ववत्
एकायनगतौ स्यातां सूर्याचन्द्रमसौ यदा ॥ तयुते मंडले क्रांत्यौ तुल्यत्वे वै धृताभिधः
विपटीतायनगतौ चंद्रार्कौ क्रांतिलिप्तिकाः ॥ समास्तदा व्यतीपातो भगणार्द्धे तपोयुतौ
भास्करेंद्वो र्भचक्रांत चक्रार्द्धावधिसंस्थयोः ॥ दृक्कल्पसाधितांशादियुक्तयोः स्वावपक्रमौ

Transliteration (IAST)

kālāṃśāstairūnayukte ravau hyastodayau vidhoḥ || dṛṣṭvā hyādau kheṭabiṃbaṃ dṛgauñcye laṃbamīkṣya ca
talluṃbapāpabiṃbāṃtardṛṇau vyāptaravighnabhāḥ || aste sāvayavā jñeyā gataiṣyāstithayo budhaiḥ
vyaste yuktāṃtibhāgaiśca dvighnatithyāhṛtā sphuṭam || saṃskāradikalaṃbanamaṃgulādyaṃ prajāyate
seṣvaśonāḥ sitaṃ tithyo balannāśonnataṃ vidhoḥ || śrṛṅgamanyatra udvācyaṃ balanāṃgulalekhanāt
paṃcatve goṃkaviśikhāḥ śeṣakarṇahatāḥ pṛthak || vikṛjyakāṃgasiddhāgnibhaktālabdhonasaṃyutāḥ
trijyādhikone śravaṇe vapūṃṣi syurhṛtāḥ kujāt || ṛjvoranṛjvorvivaraṃ gatyaṃtaravibhājitam
vakrartvorgatiyogāmaṃ gamyetīte dinādikam || khanatyāsaṃskṛtauvveṣūdaksāmyenyeṃtaraṃ yutiḥ
yāmyodakkheṭavivaraṃ mānaukyāddholpakaṃ yadā || yadā bhedolaṃbanādyaṃ sphuṭārthaṃ sūryaparvavat
ekāyanagatau syātāṃ sūryācandramasau yadā || tayute maṃḍale krāṃtyau tulyatve vai dhṛtābhidhaḥ
vipaṭītāyanagatau caṃdrārkau krāṃtiliptikāḥ || samāstadā vyatīpāto bhagaṇārddhe tapoyutau
bhāskareṃdvo rbhacakrāṃta cakrārddhāvadhisaṃsthayoḥ || dṛkkalpasādhitāṃśādiyuktayoḥ svāvapakramau

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
कालांशास्तैरूनयुक्तेkālāṃśāstairūnayukteдоли времени, ими уменьшенные или сложенные
रवौravauу Солнца
ह्यस्तोदयौhyastodayauзаход и восход
विधोःvidhoḥЛуны
दृष्ट्वाdṛṣṭvāувидев
ह्यादौhyādauведь вначале
खेटबिंबंkheṭabiṃbaṃкруг светила
दृगौञ्च्येdṛgauñcyeпри видимой высоте
लंबमीक्ष्यlaṃbamīkṣyaшироту рассмотрев
caи
तल्लुंबपापबिंबांतर्दृणौtalluṃbapāpabiṃbāṃtardṛṇauмеж кругами тех двух — видимое
व्याप्तरविघ्नभाःvyāptaravighnabhāḥохваченные, умноженные на Солнце тени
अस्तेasteпри заходе
सावयवाsāvayavāс частями
ज्ञेयाjñeyāдолжны быть знаемы
गतैष्यास्तिथयोgataiṣyāstithayoпрошедшие и грядущие титхи
बुधैःbudhaiḥмудрыми
व्यस्तेvyasteпри обратном
युक्तांतिभागैश्चyuktāṃtibhāgaiścaи с сложенными конечными долями
द्विघ्नतिथ्याहृताdvighnatithyāhṛtāделённые на удвоенные титхи
स्फुटम्sphuṭamточно
संस्कारदिकलंबनमंगुलाद्यंsaṃskāradikalaṃbanamaṃgulādyaṃпоправка и параллакс в пальцах и прочем
प्रजायतेprajāyateрождается
सेष्वशोनाःseṣvaśonāḥуменьшенные
सितंsitaṃсветлое
तिथ्योtithyoтитхи
बलन्नाशोन्नतंbalannāśonnataṃбез наклона поднятое
विधोःvidhoḥЛуны
श्रृङ्गमन्यत्रśrṛṅgamanyatraрог; в ином месте
उद्वाच्यंudvācyaṃдолжно быть возвещено
बलनांगुललेखनात्balanāṃgulalekhanātпо начертанию пальцев наклона
पंचत्वेpaṃcatveпри пятеричности
गोंकविशिखाःgoṃkaviśikhāḥчисла, выраженные словами
शेषकर्णहताःśeṣakarṇahatāḥна остаток гипотенузы умноженные
पृथक्pṛthakпорознь
विकृज्यकांगसिद्धाग्निभक्तालब्धोनसंयुताःvikṛjyakāṃgasiddhāgnibhaktālabdhonasaṃyutāḥделённые на числа, без полученного, сложенные
त्रिज्याधिकोनेtrijyādhikoneпри большей или меньшей радиуса
श्रवणेśravaṇeгипотенузе
वपूंषिvapūṃṣiтела
स्युर्हृताःsyurhṛtāḥда будут делённые
कुजात्kujātот Марса
ऋज्वोरनृज्वोर्विवरंṛjvoranṛjvorvivaraṃразность прямых и непрямых
गत्यंतरविभाजितम्gatyaṃtaravibhājitamделённая на разность движений
वक्रर्त्वोर्गतियोगामंvakrartvorgatiyogāmaṃу попятных — сумма движений
गम्येतीतेgamyetīteпри грядущем и прошедшем
दिनादिकम्dinādikamв днях и прочем
खनत्यासंस्कृतौव्वेषूदक्साम्येन्येंतरंkhanatyāsaṃskṛtauvveṣūdaksāmyenyeṃtaraṃпри поправке наклона, при северном совпадении — разность
युतिःyutiḥсоединение
याम्योदक्खेटविवरंyāmyodakkheṭavivaraṃразность южного и северного светил
मानौक्याद्धोल्पकंmānaukyāddholpakaṃменьше половины суммы мер
यदाyadāкогда
यदाyadāкогда
भेदोलंबनाद्यंbhedolaṃbanādyaṃрассечение; параллакс и прочее
स्फुटार्थंsphuṭārthaṃради точности
सूर्यपर्ववत्sūryaparvavatкак при солнечном затмении
एकायनगतौekāyanagatauидущими в одном направлении
स्यातांsyātāṃда будут
सूर्याचन्द्रमसौsūryācandramasauСолнце и Луна
यदाyadāкогда
तयुतेtayuteпри их соединении
मंडलेmaṃḍaleв круге
क्रांत्यौkrāṃtyauсклонения
तुल्यत्वेtulyatveпри равенстве
वैvaiименно
धृताभिधःdhṛtābhidhaḥзовущийся дхрити
विपटीतायनगतौvipaṭītāyanagatauидущие в противоположных направлениях
चंद्रार्कौcaṃdrārkauЛуна и Солнце
क्रांतिलिप्तिकाःkrāṃtiliptikāḥминуты склонения
समास्तदाsamāstadāравны тогда
व्यतीपातोvyatīpātoвьятипата
भगणार्द्धेbhagaṇārddheпри половине круга
तपोयुतौtapoyutauпри соединении
भास्करेंद्वोbhāskareṃdvoСолнца и Луны
र्भचक्रांतrbhacakrāṃtaв конце круга созвездий
चक्रार्द्धावधिसंस्थयोःcakrārddhāvadhisaṃsthayoḥдо половины круга стоящих
दृक्कल्पसाधितांशादियुक्तयोःdṛkkalpasādhitāṃśādiyuktayoḥс долями, найденными по видимому расчёту
स्वावपक्रमौsvāvapakramauсвои склонения
Translation

Санандана: «Доли времени, ими уменьшенные или сложенные, у Солнца — заход и восход Луны. Увидев вначале круг светила, при видимой высоте рассмотрев широту, — меж кругами тех двух видимое; охваченные, умноженные на Солнце тени при заходе, с частями, должны быть знаемы мудрыми как прошедшие и грядущие титхи; при обратном и со сложенными конечными долями, делённые на удвоенные титхи, точно рождается поправка и параллакс в пальцах и прочем. Уменьшенные, светлое титхи, без наклона поднятое, — рог Луны; в ином месте должно быть возвещено по начертанию пальцев наклона. При пятеричности — числа, умноженные на остаток гипотенузы, порознь делённые, без полученного, сложенные; при большей или меньшей радиуса гипотенузе тела да будут делёнными. От Марса — разность прямых и непрямых, делённая на разность движений; у попятных — сумма движений, при грядущем и прошедшем, в днях и прочем. При поправке наклона, при северном совпадении, — разность, соединение; разность южного и северного светил, когда меньше половины суммы мер, — тогда рассечение; параллакс и прочее ради точности — как при солнечном затмении. Когда Солнце и Луна идут в одном направлении и при их соединении в круге склонения равны, — то зовущийся дхрити; когда Луна и Солнце идут в противоположных направлениях и минуты склонения равны, тогда вьятипата, при половине круга, при соединении Солнца и Луны, в конце круга созвездий, стоящих до половины круга, с долями, найденными по видимому расчёту, — свои склонения».

Version

6c1914451bfb · published Sep 5, 2026, 5:45:45 AM UTC

Available inRU

Page between verses with