Nārada Purāṇa
The seven winds and the teaching of Sanatkumāra60.85-94
650 / 1701
LinuxTurn pages
Nārada Purāṇa · 60.85-94

Sanat-kumāra

Devanāgarī

इन्द्रियैर्नियतैर्देही धाराभिरिव तर्प्यते ॥ लोके विहितमात्मानं लोकं चात्मनि पश्यति
परावरदृशः शक्तिर्ज्ञानवेलां न पश्यति ॥ पश्यतः सर्वभूतानि सर्वावस्थासु सर्वदा
ब्रह्मभूतस्य संयोगो नाशुभेनोपपद्यते ॥ ज्ञानेन विविधात्क्लेशान्न निवृत्तिश्च देहजात्
लोकबुद्धिप्रकाशेन लोकमार्गो न रिष्यति ॥ अनादिनिधनं जंतुमात्मनि स्थितमव्ययम्
अकर्तारममूढं च भगवानाह तीर्तवित् ॥ यो जन्तुः स्वकृतैस्तैस्तैः कर्मभिर्नित्यदुःखितः
स्वदुःखप्रतिघातार्थं हंति जंतुरनेकधा ॥ ततः कर्म समादत्ते पुनरन्यन्नवं बहु
तप्यतेऽथ पुनस्तेन भुक्त्वाऽपथ्यमिवातुरः ॥ अजस्रमेव मोहांतो दुःखेषु सुखसंज्ञितः
वध्यते तप्यते चैव भयवत्यर्मभिः सदा ॥ ततो निवृत्तो बंधात्स्वात्कर्मणामुदयादिह
परिभ्रमति संसारे चक्रवद्बाहुवर्जितः ॥ संयमेन च संबंधान्निवृत्त्या तपसो बलात्
सम्प्राप्ता बहवः सिद्धिं अव्याबाधां सुखोदयाम्

Transliteration (IAST)

indriyairniyatairdehī dhārābhiriva tarpyate || loke vihitamātmānaṃ lokaṃ cātmani paśyati
parāvaradṛśaḥ śaktirjñānavelāṃ na paśyati || paśyataḥ sarvabhūtāni sarvāvasthāsu sarvadā
brahmabhūtasya saṃyogo nāśubhenopapadyate || jñānena vividhātkleśānna nivṛttiśca dehajāt
lokabuddhiprakāśena lokamārgo na riṣyati || anādinidhanaṃ jaṃtumātmani sthitamavyayam
akartāramamūḍhaṃ ca bhagavānāha tīrtavit || yo jantuḥ svakṛtaistaistaiḥ karmabhirnityaduḥkhitaḥ
svaduḥkhapratighātārthaṃ haṃti jaṃturanekadhā || tataḥ karma samādatte punaranyannavaṃ bahu
tapyate'tha punastena bhuktvā'pathyamivāturaḥ || ajasrameva mohāṃto duḥkheṣu sukhasaṃjñitaḥ
vadhyate tapyate caiva bhayavatyarmabhiḥ sadā || tato nivṛtto baṃdhātsvātkarmaṇāmudayādiha
paribhramati saṃsāre cakravadbāhuvarjitaḥ || saṃyamena ca saṃbaṃdhānnivṛttyā tapaso balāt
samprāptā bahavaḥ siddhiṃ avyābādhāṃ sukhodayām

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
इन्द्रियैर्नियतैर्देहीindriyairniyatairdehīобузданными чувствами воплощённый
धाराभिरिवdhārābhirivaкак потоками
तर्प्यतेtarpyateнасыщается
लोकेlokeв мире
विहितमात्मानंvihitamātmānaṃположенного себя
लोकंlokaṃмир
चात्मनिcātmaniи в себе
पश्यतिpaśyatiвидит
परावरदृशःparāvaradṛśaḥу зрящего высшее и низшее
शक्तिर्ज्ञानवेलांśaktirjñānavelāṃсила; предела знания
naне
पश्यतिpaśyatiвидит
पश्यतःpaśyataḥу видящего
सर्वभूतानिsarvabhūtāniвсе существа
सर्वावस्थासुsarvāvasthāsuво всех состояниях
सर्वदाsarvadāвсегда
ब्रह्मभूतस्यbrahmabhūtasyaу ставшего Брахманом
संयोगोsaṃyogoсоединение
नाशुभेनोपपद्यतेnāśubhenopapadyateс неблагим не случается
ज्ञानेनjñānenaзнанием
विविधात्क्लेशान्नvividhātkleśānnaот разных тягот; не
निवृत्तिश्चnivṛttiścaи отвращение
देहजात्dehajātот рождённого телом
लोकबुद्धिप्रकाशेनlokabuddhiprakāśenaсветом разумения мира
लोकमार्गोlokamārgoпуть мира
naне
रिष्यतिriṣyatiгибнет
अनादिनिधनंanādinidhanaṃбезначального и бесконечного
जंतुमात्मनिjaṃtumātmaniсущество, в себе
स्थितमव्ययम्sthitamavyayamпребывающее, непреходящее
अकर्तारममूढंakartāramamūḍhaṃнедеятеля, непомрачённого
caи
भगवानाहbhagavānāhaвладыка изрёк
तीर्तवित्tīrtavitзнающий переправу
योyoкоторый
जन्तुःjantuḥсущество
स्वकृतैस्तैस्तैःsvakṛtaistaistaiḥтеми и этими, самим совершёнными
कर्मभिर्नित्यदुःखितःkarmabhirnityaduḥkhitaḥдеяниями всегда страждущее
स्वदुःखप्रतिघातार्थंsvaduḥkhapratighātārthaṃради отражения своего страдания
हंतिhaṃtiубивает
जंतुरनेकधाjaṃturanekadhāсущество многообразно
ततःtataḥзатем
कर्मkarmaдеяние
समादत्तेsamādatteпринимает
पुनरन्यन्नवंpunaranyannavaṃснова иное, новое
बहुbahuмногое
तप्यतेऽथtapyate'thaи мучится
पुनस्तेनpunastenaснова тем
भुक्त्वाऽपथ्यमिवातुरःbhuktvā'pathyamivāturaḥкак больной, поевший вредного
अजस्रमेवajasramevaнепрестанно
मोहांतोmohāṃtoс помрачением в конце
दुःखेषुduḥkheṣuв страданиях
सुखसंज्ञितःsukhasaṃjñitaḥмнящий счастье
वध्यतेvadhyateубиваем
तप्यतेtapyateмучим
चैवcaivaи
भयवत्यर्मभिःbhayavatyarmabhiḥстрашными деяниями
सदाsadāвсегда
ततोtatoзатем
निवृत्तोnivṛttoотвратившийся
बंधात्स्वात्कर्मणामुदयादिहbaṃdhātsvātkarmaṇāmudayādihaот своих уз, от восхода деяний здесь
परिभ्रमतिparibhramatiкружит
संसारेsaṃsāreв круговороте
चक्रवद्बाहुवर्जितःcakravadbāhuvarjitaḥкак колесо, лишённое обода
संयमेनsaṃyamenaобузданием
caи
संबंधान्निवृत्त्याsaṃbaṃdhānnivṛttyāотвращением от связей
तपसोtapasoподвижничества
बलात्balātсилою
सम्प्राप्ताsamprāptāдостигли
बहवःbahavaḥмногие
सिद्धिंsiddhiṃсовершенства
अव्याबाधांavyābādhāṃневозмутимого
सुखोदयाम्sukhodayāmвосходящего счастьем
Translation

«Воплощённый, обузданный в чувствах, насыщается ими, словно потоками; он видит себя положенным в мире и мир — в себе. У зрящего высшее и низшее есть сила, но предела знанию он не видит, — у того, кто всегда видит все существа во всех их состояниях. У ставшего Брахманом не случается соединения с неблагим; знанием приходит избавление от разных тягот, и отвращение — от рождённого телом. Светом разумения мира путь мира не гибнет. Существо безначальное и бесконечное, пребывающее в себе, непреходящее, недеятельное и непомрачённое, — так изрёк владыка, знающий переправу. Существо же, всегда страждущее от тех и этих, самим совершённых деяний, ради отражения своего страдания убивает многообразно; затем принимает снова иное, новое и многое деяние и снова мучится им, как больной, поевший вредного. Непрестанно, с помрачением в конце, оно мнит счастье в страданиях, всегда убиваемо и мучимо страшными деяниями. Затем, отвратившись от своих уз и от восхода деяний здесь, оно кружит в круговороте, как колесо, лишённое обода. Обузданием, отвращением от связей и силою подвижничества многие достигли невозмутимого совершенства, восходящего счастьем».

Chapter colophon

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge dvitīyapāde bṛhadupākhyāne ṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ

Version

4b713e46802f · published Sep 5, 2026, 8:35:57 AM UTC

Available inRU

Page between verses with