Sanat-kumāra
इंद्राग्निरूपा मित्रा चापींद्राणी निर्ऋतिर्जला ॥ वैश्वदेवी हरितभूर्वासवी वरुणा जया
अहिर्बुध्न्या पूषणी च तथा कारस्करामला ॥ उदुंबरा जंबुका च खदिरा कृष्णारूपिणी
वंशा च पिप्पला नागा रोहिणा च पलाशका ॥ पक्षका च तथाम्बष्ठा बिल्वाचार्जुनरूपिणी
विकंकता च ककुभा सरला चापि सर्जिका ॥ वंजुला पनसार्का च शमी हलिप्रियाम्रका
निम्बा मधूकसंज्ञा चाप्यश्वत्था च गजाह्वया ॥ नागिनी सर्पिणी चैव शुनी चापि बिडालिकी
छागी मार्जारिका मूषी वृषभा माहिषी तथा ॥ शार्दूली सैरिभी व्याघ्री हरिणी च मृगी शुनी
कपिरूपा च गोघंटा वानरी च नराश्विनी ॥ नगा गौर्हस्तिनी चेति तथा षट्चक्रवासिनी
त्रिखंडा तीरपालाख्या भ्रामणी द्रविणी तथा ॥ सोमा सूर्या तिथिर्वारा योगार्क्षा करणात्मिका
यक्षिणी तारणा व्योमशब्दाद्याप्रांणिनी च धीः ॥ क्रोधिनी स्तंभिनी चंडोञ्चंडा ब्राह्यादिरूपिणी
सिंहस्था व्याघ्रगा चैव गजाश्वगरुडस्थिता ॥ भौमाप्या तैजसीवायुरूपिणी नाभसा तथा
एकावक्त्रा चतुर्वक्त्रा नवक्त्रा कलानना ॥ पंचविंशतिवक्त्रा च षड्विंशद्वदना तथा
ऊनपंचाशदास्या च चतुःषष्टि मुखा तथा ॥ एकाशीतिमुखा चैव शताननसमन्विता
स्थूलरूपा सूक्ष्मरूपा तेजोविग्रहधारिणी ॥ वृणावृत्तिस्वरूपा च नाथावृत्तिस्वरूपिणी
iṃdrāgnirūpā mitrā cāpīṃdrāṇī nirṛtirjalā || vaiśvadevī haritabhūrvāsavī varuṇā jayā
ahirbudhnyā pūṣaṇī ca tathā kāraskarāmalā || uduṃbarā jaṃbukā ca khadirā kṛṣṇārūpiṇī
vaṃśā ca pippalā nāgā rohiṇā ca palāśakā || pakṣakā ca tathāmbaṣṭhā bilvācārjunarūpiṇī
vikaṃkatā ca kakubhā saralā cāpi sarjikā || vaṃjulā panasārkā ca śamī halipriyāmrakā
nimbā madhūkasaṃjñā cāpyaśvatthā ca gajāhvayā || nāginī sarpiṇī caiva śunī cāpi biḍālikī
chāgī mārjārikā mūṣī vṛṣabhā māhiṣī tathā || śārdūlī sairibhī vyāghrī hariṇī ca mṛgī śunī
kapirūpā ca goghaṃṭā vānarī ca narāśvinī || nagā gaurhastinī ceti tathā ṣaṭcakravāsinī
trikhaṃḍā tīrapālākhyā bhrāmaṇī draviṇī tathā || somā sūryā tithirvārā yogārkṣā karaṇātmikā
yakṣiṇī tāraṇā vyomaśabdādyāprāṃṇinī ca dhīḥ || krodhinī staṃbhinī caṃḍoñcaṃḍā brāhyādirūpiṇī
siṃhasthā vyāghragā caiva gajāśvagaruḍasthitā || bhaumāpyā taijasīvāyurūpiṇī nābhasā tathā
ekāvaktrā caturvaktrā navaktrā kalānanā || paṃcaviṃśativaktrā ca ṣaḍviṃśadvadanā tathā
ūnapaṃcāśadāsyā ca catuḥṣaṣṭi mukhā tathā || ekāśītimukhā caiva śatānanasamanvitā
sthūlarūpā sūkṣmarūpā tejovigrahadhāriṇī || vṛṇāvṛttisvarūpā ca nāthāvṛttisvarūpiṇī
«...имеющая облик Индры и огня, Митра, Индрани, Ниррити, Джала, Вайшвадеви, Харита, Бху, Васави, Варуна, Джая, Ахирбудхнья, Пушани; Караскара, Амала, Удумбара, Джамбука, Кхадира, имеющая облик чёрного, Ванша, Пиппала, Нага, Рохина, Палаша, Пакшака, Амбаштха, Бильва и имеющая облик арджуны, Виканката, Какубха, Сарала, Сарджика, Ванджула, Панаса, Арка, Шами, Халиприя, Амрака, Нимба, зовомая Мадхукою, Ашваттха, зовомая слоном; Нагини, Сарпини, Шуни, Бидалики, Чхаги, Марджарика, Муши, Вришабха, Махиши, Шардули, Сайрибхи, Вьягхри, Харини, Мриги, Шуни, имеющая облик обезьяны, Гогханта, Ванари, Нарашвини, Нага, Гаур, Хастини — и так в шести кругах обитающая; Трикханда, зовомая хранительницею берега, Бхрамани, Дравини, Сома, Сурья, лунный день, день недели, йога, звезда, имеющая природу карана; Якшини, Тарана, небо, звук и прочее одушевляющая, разум, Кродхини, Стамбхини, Чанда, Уччханда, имеющая облик Брахми и прочих; на льве стоящая, на тигре едущая, на слоне, коне и Гаруде стоящая; земная, водная, огненная, имеющая облик ветра, небесная; одноликая, четырёхликая, девятиликая, шестнадцатиликая, двадцатипятиликая, двадцатишестиликая, сорокадевятиликая, с шестьюдесятью четырьмя ликами, восьмидесятиодноликая, столикая; имеющая грубый облик, имеющая тонкий облик, носящая тело блеска, имеющая облик покрова сил, имеющая облик покрова владык...»
256ea56b1127 · published Sep 5, 2026, 6:14:31 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Три ряда идут здесь подряд, и все три взяты из одной книги. Сперва божества лунных стоянок, потом деревья — удумбара, пиппала, кхадира, бильва, шами, нимба, ашваттха, — потом звери: собака, кошка, мышь, бык, буйволица, тигрица, лань, обезьяна, слониха. У каждой из двадцати семи стоянок есть своё божество, своё дерево и своя порода; составитель перебрал все три росписи и сделал из них имена.
За деревьями и зверьми идут единицы счёта времени — лунный день, день недели, йога, звезда, карана. Это пять частей календаря, и они тоже названы её именами.
Замыкает кусок счёт ликов: один, четыре, девять, шестнадцать, двадцать пять — квадраты чисел, — и дальше сорок девять, шестьдесят четыре, восемьдесят один, сто. Умножение ликов идёт не как попало, а по правилу; даже безмерность здесь сосчитана.