Padma Purāṇa
Brahmā's Sacrifice and the Second Wife1.16.99-108
502 / 5781
LinuxTurn pages
Padma Purāṇa · 1.16.99-108
Devanāgarī

ब्रह्मणश्च समीपे तु कृतात्र ऋत्विग्विकल्पना । वस्त्रैराभरणैर्युक्ताः कृता वैश्रवणेन ते
अङ्गुलीयैः सकटकैर्मकुटैर्भूषिता द्विजाः । चत्वारो द्वौ दशान्ये च षोडश ऋत्विजः
ब्राह्मणाः पूजिताः सर्वे प्रणिपातपुरः सरम् । अनुग्राह्मो भवद्धिस्तु सर्वैरस्मिन्क्रताविह
पत्नी ममैषा सावित्री यूयं मे शरणं द्विजाः । विश्वकर्माणमाहूय ब्रह्मणः शीर्षमुण्डनम्
यज्ञे तु विहितं तस्य कारितं द्विजसत्तमैः । आतसेयानि वस्त्राणि दंपत्यर्थे तथा द्विजैः
ब्रह्मघोषेण ते विप्रानादयन्तस्त्रिविष्टपम् । पालयंतो जगच्चेदं क्षत्रियाः सायुधाः स्थिताः
भक्ष्यप्रकारान्विविधान्वैश्यास्तत्र प्रचक्रिरे । रसबाहुल्ययुक्तं च भक्ष्यं भोज्यं कृतं ततः
अश्रुतं प्रागदृष्टं च दृष्टवा तुष्टः प्रजापतिः । प्राग्वाटेति ददौ नाम वैश्यानां सृष्टिकृद्विभुः
द्विजानां पादशुश्रूषा शूद्रैः कार्या सदात्विह । पादप्रक्षालनं भोज्यमुच्छिष्टस्य प्रमार्जनम्
तेऽपि चक्रुस्तदा तत्र तेभ्यो भूयः पितामहः । शुश्रूषार्थं मया यूयं तुरीये तु पदे कृताः

Transliteration (IAST)

brahmaṇaśca samīpe tu kṛtātra ṛtvigvikalpanā | vastrairābharaṇairyuktāḥ kṛtā vaiśravaṇena te
aṅgulīyaiḥ sakaṭakairmakuṭairbhūṣitā dvijāḥ | catvāro dvau daśānye ca ṣoḍaśa ṛtvijaḥ
brāhmaṇāḥ pūjitāḥ sarve praṇipātapuraḥ saram | anugrāhmo bhavaddhistu sarvairasminkratāviha
patnī mamaiṣā sāvitrī yūyaṃ me śaraṇaṃ dvijāḥ | viśvakarmāṇamāhūya brahmaṇaḥ śīrṣamuṇḍanam
yajñe tu vihitaṃ tasya kāritaṃ dvijasattamaiḥ | ātaseyāni vastrāṇi daṃpatyarthe tathā dvijaiḥ
brahmaghoṣeṇa te viprānādayantastriviṣṭapam | pālayaṃto jagaccedaṃ kṣatriyāḥ sāyudhāḥ sthitāḥ
bhakṣyaprakārānvividhānvaiśyāstatra pracakrire | rasabāhulyayuktaṃ ca bhakṣyaṃ bhojyaṃ kṛtaṃ tataḥ
aśrutaṃ prāgadṛṣṭaṃ ca dṛṣṭavā tuṣṭaḥ prajāpatiḥ | prāgvāṭeti dadau nāma vaiśyānāṃ sṛṣṭikṛdvibhuḥ
dvijānāṃ pādaśuśrūṣā śūdraiḥ kāryā sadātviha | pādaprakṣālanaṃ bhojyamucchiṣṭasya pramārjanam
te'pi cakrustadā tatra tebhyo bhūyaḥ pitāmahaḥ | śuśrūṣārthaṃ mayā yūyaṃ turīye tu pade kṛtāḥ

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
सनत्कुमार-आदयःsanatkumāra-ādayaḥСанаткумара и прочие
येyeкоторые
सदस्याःsadasyāḥсидящими в собрании
तत्रtatraтам
तेteони
अभवन्abhavanстали
प्रजापतयःprajāpatayaḥвладыки тварей
दक्ष-आद्याःdakṣa-ādyāḥДакша и прочие
वर्णाःvarṇāḥсословия
ब्राह्मण-पूर्वकाःbrāhmaṇa-pūrvakāḥс брахманами во главе
ब्रह्मणःbrahmaṇaḥБрахмы
caи
समीपेsamīpeблиз
तुtuже
कृताkṛtāсделано
अत्रatraздесь
ऋत्विग्-विकल्पनाṛtvig-vikalpanāраспределение жрецов
वस्त्रैःvastraiḥодеждами
आभरणैःābharaṇaiḥуборами
युक्ताःyuktāḥснабжённые
वैश्रवणेनvaiśravaṇenaВайшраваной
अङ्गुलीयैःaṅgulīyaiḥперстнями
स-कटकैःsa-kaṭakaiḥс запястьями
मकुटैःmakuṭaiḥвенцами
भूषिताःbhūṣitāḥукрашенные
द्विजाःdvijāḥдваждырождённые
चत्वारःcatvāraḥчетверо
द्वौdvauдвое
दशdaśaдесять
अन्येanyeиные
षोडशṣoḍaśaшестнадцать
ऋत्विजःṛtvijaḥжрецов
पूजिताःpūjitāḥпочтены
सर्वेsarveвсе
प्रणिपात-पुरःसरम्praṇipāta-puraḥsaramс поклоном впереди
अनुग्राह्यःanugrāhyaḥда буду облагодетельствован
भवद्भिःbhavadbhiḥвами
सर्वैःsarvaiḥвсеми
अस्मिन्asminна этом
क्रतौkratauобряде
इहihaздесь
पत्नीpatnīжена
ममmamaмоя
एषाeṣāэта
सावित्रीsāvitrīСавитри
यूयम्yūyamвы
मेmeмне
शरणम्śaraṇamприбежище
विश्वकर्माणम्viśvakarmāṇamВишвакармана
आहूयāhūyaпризвав
शीर्ष-मुण्डनम्śīrṣa-muṇḍanamпостриг головы
यज्ञेyajñeна жертве
तुtuже
विहितंvihitaṃустановленное
तस्यtasyaего
कारितंkāritaṃсовершено
द्विज-सत्तमैःdvija-sattamaiḥлучшими из дваждырождённых
आतसेयानिātaseyāniльняные
वस्त्राणिvastrāṇiодежды
दंपति-अर्थेdaṃpati-artheдля четы
तथाtathāтакже
द्विजैःdvijaiḥдваждырождёнными
ब्रह्म-घोषेणbrahma-ghoṣeṇaбрахманским возглашением
तेteони
विप्राःviprāḥбрахманы
नादयन्तःnādayantaḥоглашающие
त्रिविष्टपम्triviṣṭapamтрёхнебесье
पालयन्तःpālayantaḥохраняющие
जगत्jagatмир
caи
इदम्idamэтот
क्षत्रियाःkṣatriyāḥкшатрии
सायुधाःsāyudhāḥс оружием
स्थिताःsthitāḥстояли
भक्ष्य-प्रकारान्bhakṣya-prakārānразные яства
विविधान्vividhānмногообразные
वैश्याःvaiśyāḥвайшьи
तत्रtatraтам
प्रचक्रिरेpracakrireизготовили
रस-बाहुल्य-युक्तम्rasa-bāhulya-yuktamобильное соками
भक्ष्यम्bhakṣyamяство
भोज्यम्bhojyamснедь
कृतम्kṛtamсделано
ततःtataḥзатем
अश्रुतम्aśrutamнеслыханное
प्राक्prākпрежде
अदृष्टम्adṛṣṭamневиданное
दृष्ट्वाdṛṣṭvāувидев
तुष्टःtuṣṭaḥдовольный
प्रजापतिःprajāpatiḥвладыка тварей
प्राग्वाटprāgvāṭaПрагвата
इतिitiтак
ददौdadauдал
नामnāmaимя
वैश्यानाम्vaiśyānāmвайшьям
सृष्टि-कृत्sṛṣṭi-kṛtтворец
विभुःvibhuḥвладыка
द्विजानाम्dvijānāmдваждырождённым
पाद-शुश्रूषाpāda-śuśrūṣāслужение стопам
शूद्रैःśūdraiḥшудрами
कार्याkāryāдолжно быть совершаемо
सदाsadāвсегда
पाद-प्रक्षालनम्pāda-prakṣālanamомовение стоп
भोज्यम्bhojyamснедь
उच्छिष्टस्यucchiṣṭasyaостатков
प्रमार्जनम्pramārjanamуборка
तेteони
अपिapiже
चक्रुःcakruḥсовершили
तदाtadāтогда
तेभ्यःtebhyaḥим
भूयःbhūyaḥвновь
पितामहःpitāmahaḥпрародитель
शुश्रूषा-अर्थम्śuśrūṣā-arthamради служения
मयाmayāмною
यूयम्yūyamвы
तुरीयेturīyeв четвёртом
पदेpadeместе
कृताःkṛtāḥпоставлены
Translation

Санаткумара и прочие стали там сидящими в собрании; владыки тварей во главе с Дакшею, сословия с брахманами впереди. Близ Брахмы сделано было здесь распределение жрецов; снабжены они были Вайшраваной одеждами и уборами, и украшены дваждырождённые перстнями, запястьями и венцами. Четверо, двое, десять и иные — шестнадцать жрецов. Все почтены были с поклоном впереди: «Да буду я облагодетельствован вами всеми на этом обряде; вот моя жена Савитри, вы — моё прибежище, о дваждырождённые». Призвав Вишвакармана, [совершил он] постриг головы: установленное на жертве совершено было для него лучшими из дваждырождённых, и льняные одежды для четы [приготовлены] дваждырождёнными. Брахманы, оглашающие трёхнебесье брахманским возглашением; кшатрии, охраняющие этот мир, стояли с оружием. Вайшьи изготовили там многообразные яства; сделаны были яство и снедь, обильные соками. Увидев неслыханное и невиданное прежде, довольный владыка тварей, творец, дал вайшьям имя «Прагвата». Служение стопам дваждырождённых должно всегда совершаться шудрами: омовение стоп, снедь и уборка остатков, — и они совершили это тогда. И вновь [сказал] им прародитель: «Ради служения вы поставлены мною в четвёртом месте».

Version

aa0526a1ff5e · published Sep 3, 2026, 4:13:26 AM UTC

Available inRU

Page between verses with