Padma Purāṇa
Brahmā's Sacrifice and the Second Wife1.16.178-189
508 / 5781
LinuxTurn pages
Padma Purāṇa · 1.16.178-189
Devanāgarī

शोभाया दृश्यते वक्त्रे सा कुतः शशलक्ष्मणि । नोपमा सकलङ्कस्य निष्कलं केन शस्यते
समानभावतां याति पंकजं नास्य नेत्रयोः । कोपमाजलशंखेन प्राप्ताश्रवणशंङ्ञयोः
विद्रुमोऽप्यधरस्यास्य लभते नोपमां ध्रुवम् । आत्मस्थममृतं ह्येष संस्रवं श्लेष्यते ध्रुवम्
यदि किंचिच्छुभं कर्म जन्मान्तरशतैः कृतम् । तत्प्रसादात्पुनर्भर्ता भवत्वेष ममेप्सितः
एवंचिंतापराधीना यावत्सा गोपकन्यका । तावद्वह्या हरिं प्राह यज्ञार्थं सत्वरं वचः
देवी चैषा महाभागा गायत्री नामतः प्रभो । एवमुक्ते तदा विष्णुर्ब्रह्माणं प्रोक्तवानिदम्
तदेनामुद्वहस्वाद्य मया दत्तां जगत्प्रभो । गान्धर्वेण विवाहेन विकल्पं मा कृथाश्चिरम्
अमुं गृहाण देवाद्य अस्याः पाणिमनाकुलम् । गान्धर्वेण विवाहेन उपयेमे पितामहः
तामवाप्य तदा ब्रह्माजगादाध्वर्युसत्तमम् । कृता पत्नी मया होषा सदने मे निवेशय
मृगशृङ्गधरा बाला क्षौमवस्त्रावगुण्ठिता । पत्नीशालां तदानीता ऋत्विग्भिर्वेदपारगैः
औदुम्बरेण दण्डेन प्रावृतो मृगचर्मणा । महाध्वरे तदा ब्रह्मा धाम्ना स्वेनैव शोभते
प्रारब्धं च ततो होत्रं ब्राह्मणैर्वेदपारगैः । भृगुणा सहितैः कर्म वेदोक्तं तैः कृतं तदा

Transliteration (IAST)

śobhāyā dṛśyate vaktre sā kutaḥ śaśalakṣmaṇi | nopamā sakalaṅkasya niṣkalaṃ kena śasyate
samānabhāvatāṃ yāti paṃkajaṃ nāsya netrayoḥ | kopamājalaśaṃkhena prāptāśravaṇaśaṃṅñayoḥ
vidrumo'pyadharasyāsya labhate nopamāṃ dhruvam | ātmasthamamṛtaṃ hyeṣa saṃsravaṃ śleṣyate dhruvam
yadi kiṃcicchubhaṃ karma janmāntaraśataiḥ kṛtam | tatprasādātpunarbhartā bhavatveṣa mamepsitaḥ
evaṃciṃtāparādhīnā yāvatsā gopakanyakā | tāvadvahyā hariṃ prāha yajñārthaṃ satvaraṃ vacaḥ
devī caiṣā mahābhāgā gāyatrī nāmataḥ prabho | evamukte tadā viṣṇurbrahmāṇaṃ proktavānidam
tadenāmudvahasvādya mayā dattāṃ jagatprabho | gāndharveṇa vivāhena vikalpaṃ mā kṛthāściram
amuṃ gṛhāṇa devādya asyāḥ pāṇimanākulam | gāndharveṇa vivāhena upayeme pitāmahaḥ
tāmavāpya tadā brahmājagādādhvaryusattamam | kṛtā patnī mayā hoṣā sadane me niveśaya
mṛgaśṛṅgadharā bālā kṣaumavastrāvaguṇṭhitā | patnīśālāṃ tadānītā ṛtvigbhirvedapāragaiḥ
audumbareṇa daṇḍena prāvṛto mṛgacarmaṇā | mahādhvare tadā brahmā dhāmnā svenaiva śobhate
prārabdhaṃ ca tato hotraṃ brāhmaṇairvedapāragaiḥ | bhṛguṇā sahitaiḥ karma vedoktaṃ taiḥ kṛtaṃ tadā

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
अस्यasyaо нём
अनुस्मरणात्anusmaraṇātот памятования
मृत्युःmṛtyuḥсмерть
प्रभविष्यतिprabhaviṣyatiнаступит
शोक-जःśoka-jaḥот скорби
अनागसिanāgasiк невинной
caи
पत्न्याम्patnyāmк жене
तुtuже
क्षिप्रम्kṣipramскоро
याताyātāушедшая
इयम्iyamэта
ईदृशीīdṛśīтакова
कुचयोःkucayoḥу грудей
मणि-शोभायैmaṇi-śobhāyaiдля блеска самоцветов
शुद्ध-अम्बुज-सम-द्युतिःśuddha-ambuja-sama-dyutiḥсиянием равная чистому лотосу
मुखम्mukhamлицо
अस्यasyaего
प्रपश्यन्त्याःprapaśyantyāḥу взирающей
मनःmanaḥум
मेmeмой
ध्यानम्dhyānamв созерцание
आगतम्āgatamпришёл
अङ्ग-स्पर्श-संयोगात्aṅga-sparśa-saṃyogātот прикосновения тела
naне
चेत्cetесли
त्वम्tvamты
बहुbahuвысоко
मन्यसेmanyaseценишь
स्पृशन्spṛśanкасающийся
नटसिnaṭasiпляшешь
तर्हिtarhiтогда
शरीरम्śarīramтело
वितथम्vitathamнапрасно
परम्paramкрайне
अथवाathavāили же
अस्यasyaего
दोषःdoṣaḥвины
अस्तिastiесть
यदृच्छा-चारकःyadṛcchā-cārakaḥходящий по своей воле
हिhiведь
असिasiты
मुषितःmuṣitaḥограблен
स्मरsmaraо бог любви
नूनम्nūnamверно
संरक्षsaṃrakṣaбереги
स्वाम्svāmсвою
प्रियाम्priyāmлюбимую
रतिम्ratimРати
त्वत्तःtvattaḥчем ты
अपिapiже
दृश्यतेdṛśyateвидится
येनyenaкоторый
रूपेणrūpeṇaкрасотою
अयम्ayamэтот
स्मर-अधिकःsmara-adhikaḥпревосходящий бога любви
ममmamaу меня
अनेनanenaим
मनः-रत्नम्manaḥ-ratnamсокровище ума
सर्वस्वम्sarvasvamвсё достояние
हृतम्hṛtamпохищено
दृढम्dṛḍhamкрепко
शोभायाःśobhāyāḥкрасы
वक्त्रेvaktreна лице
साта
कुतःkutaḥоткуда
शश-लक्ष्मणिśaśa-lakṣmaṇiу отмеченного зайцем
naне
उपमाupamāсравнения
स-कलङ्कस्यsa-kalaṅkasyaу запятнанного
निष्कलम्niṣkalamбеспорочное
केनkenaчем
शस्यतेśasyateвосхваляется
समान-भावताम्samāna-bhāvatāmравенства
यातिyātiдостигает
पङ्कजम्paṅkajamлотос
अस्यasyaего
नेत्रयोःnetrayoḥочам
कःkaḥкакое
उपमाupamāсравнение
जल-शङ्खेनjala-śaṅkhenaс водяною раковиной
प्राप्ताprāptāдостигнуто
श्रवण-शङ्खयोःśravaṇa-śaṅkhayoḥу раковин ушей
विद्रुमःvidrumaḥкоралл
अधरस्यadharasyaгубы
लभतेlabhateобретает
उपमाम्upamāmсравнение
ध्रुवम्dhruvamнепременно
आत्म-स्थम्ātma-sthamв себе пребывающую
अमृतम्amṛtamамриту
हिhiведь
एषःeṣaḥон
संस्रवम्saṃsravamистечение
श्लेष्यतेśleṣyateисточает
किञ्चित्kiñcitкакое-либо
शुभम्śubhamблагое
कर्मkarmaдело
जन्म-अन्तर-शतैःjanma-antara-śataiḥсотнями иных рождений
कृतम्kṛtamсовершено
तत्-प्रसादात्tat-prasādātпо милости его
पुनःpunaḥвновь
भर्ताbhartāсупругом
भवतुbhavatuда будет
एषःeṣaḥэтот
ममmamaмоим
ईप्सितःīpsitaḥжеланным
एवम्evamтак
चिन्ता-पराधीनाcintā-parādhīnāво власти думы
यावत्yāvatпокуда
साона
गोप-कन्यकाgopa-kanyakāпастушья дочь
तावत्tāvatтем временем
ब्रह्माbrahmāБрахма
हरिम्harimХари
प्राहprāhaсказал
यज्ञ-अर्थम्yajña-arthamради жертвы
सत्वरम्satvaramпоспешно
वचःvacaḥслово
देवीdevīбогиня
caи
एषाeṣāэта
महाभागाmahābhāgāмногосчастная
गायत्रीgāyatrīГаятри
नामतःnāmataḥпо имени
प्रभोprabhoо владыка
उक्त्वाuktvāсказав
तदाtadāтогда
विष्णुःviṣṇuḥВишну
ब्रह्माणम्brahmāṇamБрахме
प्रोक्तवान्proktavānсказал
इदम्idamэто
तत्tatпотому
एनाम्enāmеё
उद्वहस्वudvahasvaвозьми в жёны
अद्यadyaныне
दत्ताम्dattāmданную
जगत्-प्रभोjagat-prabhoо владыка мира
गान्धर्वेणgāndharveṇaгандхарвовым
विवाहेनvivāhenaбраком
विकल्पम्vikalpamколебания
माне
कृथाःkṛthāḥне твори
चिरम्ciramдолго
गृहाणgṛhāṇaвозьми
देवdevaо бог
अस्याःasyāḥеё
पाणिम्pāṇimруку
अनाकुलम्anākulamспокойно
उपयेमेupayemeвзял в жёны
पितामहःpitāmahaḥпрародитель
ताम्tāmеё
अवाप्यavāpyaобретя
जगादjagādaсказал
अध्वर्यु-सत्तमम्adhvaryu-sattamamнаилучшему адхварью
कृताkṛtāсделана
पत्नीpatnīженою
मयाmayāмною
एषाeṣāэта
सदनेsadaneв чертоге
मेmeмоём
निवेशयniveśayaводвори
मृग-शृङ्ग-धराmṛga-śṛṅga-dharāс оленьим рогом
बालाbālāюная
क्षौम-वस्त्र-अवगुण्ठिताkṣauma-vastra-avaguṇṭhitāпокрытая льняным покрывалом
पत्नी-शालाम्patnī-śālāmв покой жены
आनीताānītāприведена
ऋत्विग्भिःṛtvigbhiḥжрецами
वेद-पारगैःveda-pāragaiḥпостигшими Веды
औदुम्बरेणaudumbareṇaсмоковничным
दण्डेनdaṇḍenaпосохом
प्रावृतःprāvṛtaḥпокрытый
मृग-चर्मणाmṛga-carmaṇāшкурою лани
महा-अध्वरेmahā-adhvareна великом обряде
धाम्नाdhāmnāсиянием
स्वेनsvenaсвоим
एवevaже
शोभतेśobhateсияет
प्रारब्धम्prārabdhamначата
ततःtataḥзатем
होत्रम्hotramхотра
ब्राह्मणैःbrāhmaṇaiḥбрахманами
भृगुणाbhṛguṇāс Бхригу
सहितैःsahitaiḥвместе
कर्मkarmaдело
वेद-उक्तम्veda-uktamв Ведах сказанное
तैःtaiḥими
कृतम्kṛtamсовершено
Translation

«…от памятования о нём наступит смерть от скорби. И к невинной жене скоро ушедшая — такова эта. Сиянием равная чистому лотосу — для блеска самоцветов на грудях; у меня, взирающей на лицо его, ум пришёл в созерцание. Если от прикосновения тела ты не ценишь [этого] высоко, то, касаясь, пляшешь ты — и тело [твоё] крайне напрасно. Или же нет на нём вины: ведь ты ходишь по своей воле. Ограблен ты, верно, о бог любви, — береги свою любимую Рати! Ибо тот, кто видится красотою превосходящим и тебя, — им у меня крепко похищено сокровище ума и всё достояние. Откуда той красе, что на лице его, взяться у отмеченного зайцем? Нет сравнения у запятнанного: чем восхвалить беспорочное? И лотос не достигает равенства очам его; какое сравнение с водяною раковиной у раковин его ушей? Коралл непременно обретает сравнение с губою его: ведь он источает истечение амриты, в себе пребывающей. Если какое-либо благое дело совершено мною сотнями иных рождений, — по милости его да будет вновь этот желанный моим супругом». Так, во власти думы, [стояла] пастушья дочь; а тем временем Брахма поспешно сказал Хари слово ради жертвы. «И эта многосчастная богиня — Гаятри по имени, о владыка». Сказав так, Вишну сказал Брахме: «Возьми же её ныне в жёны, данную мною, о владыка мира, гандхарвовым браком; не медли в колебаниях. Возьми, о бог, руку её спокойно». И гандхарвовым браком взял её прародитель. Обретя её, сказал он наилучшему адхварью: «Сделана эта мною женою; водвори её в чертоге моём». Юную, с оленьим рогом, покрытую льняным покрывалом, привели её в покой жены жрецы, постигшие Веды. Со смоковничным посохом, покрытый шкурою лани, Брахма на великом обряде сиял своим же сиянием. Затем начата была хотра брахманами вместе с Бхригу, и совершено ими сказанное в Ведах дело.

Version

a947ea860c75 · published Sep 3, 2026, 4:13:26 AM UTC

Available inRU

Page between verses with