व्यास उवाच
आप्यायितोऽस्मि सुतरां युवयोर्विनयोक्तिभिः । साक्षाद्ब्रह्मा शिवो विष्णुरतिथिः प्रोच्यते बुधैः ॥
तस्मिन्नेतावती भक्तिर्युवयोरस्तु मङ्गलम् । आराधितोऽस्म्यहं सम्यगतिथिर्भूरिभोजनैः ॥
तत उत्थाय तौ विप्रौ तत्पादकमलद्वयम् । भूयोऽपि तं नमस्कृत्य प्राहतुर्लोमशं मुनिम् ॥
ब्रह्मन्नतिथिपूजाया माहात्म्यं वक्तुमर्हसि । यां कृत्वा प्राप्यते मुक्तिर्दुःखलभ्यापि मानवैः ॥
कोऽतिथिः प्रोच्यते लोके तस्य पूजा च कीदृशी । आतिथेयोऽतिथिश्चेमौ लभेते कामुभौ गतिम् ॥
वानप्रस्थो ब्रह्मचारी भिक्षुश्चैषां प्रपूजनात् । निरुच्यते गृहं श्रेष्ठमाश्रमेषु चतुर्ष्वपि ॥
चतुराश्रममध्ये तु प्रधाना गृहिणो मताः । तैश्चातिथीनां कर्तव्या पूजा भक्तिसमन्वितैः ॥
āpyāyito'smi sutarāṃ yuvayorvinayoktibhiḥ | sākṣādbrahmā śivo viṣṇuratithiḥ procyate budhaiḥ ||
tasminnetāvatī bhaktiryuvayorastu maṅgalam | ārādhito'smyahaṃ samyagatithirbhūribhojanaiḥ ||
tata utthāya tau viprau tatpādakamaladvayam | bhūyo'pi taṃ namaskṛtya prāhaturlomaśaṃ munim ||
brahmannatithipūjāyā māhātmyaṃ vaktumarhasi | yāṃ kṛtvā prāpyate muktirduḥkhalabhyāpi mānavaiḥ ||
ko'tithiḥ procyate loke tasya pūjā ca kīdṛśī | ātitheyo'tithiścemau labhete kāmubhau gatim ||
vānaprastho brahmacārī bhikṣuścaiṣāṃ prapūjanāt | nirucyate gṛhaṃ śreṣṭhamāśrameṣu caturṣvapi ||
caturāśramamadhye tu pradhānā gṛhiṇo matāḥ | taiścātithīnāṃ kartavyā pūjā bhaktisamanvitaiḥ ||
Я весьма насыщен вашими смиренными речами. Гость называется мудрыми воочию Брахмою, Шивою и Вишну; такова да будет ваша преданность к нему, — благо вам. Я почтён как должно обильными яствами». Затем те два брахмана, встав и вновь поклонившись двум его лотосным стопам, сказали мудрецу Ломаше: «О брахман, благоволи изречь величие почитания гостя, совершив которое обретают освобождение, труднодостижимое для людей. Кто в мире называется гостем и каково его почитание? И какую участь получают оба — и хозяин, и гость?» — «Лесной отшельник, ученик и нищенствующий — от почитания этих дом называется наилучшим среди четырёх укладов. Посреди четырёх укладов главными признаны домохозяева, и ими, наделёнными преданностью, должно совершаться почитание гостей.
2ee175c9bc3e · published Sep 3, 2026, 4:14:09 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Домохозяин назван главным среди четырёх укладов, и основание тому названо прямо: остальные три кормятся у него.
Первенство здесь не почётное звание, а обязанность. Дом лучше прочих укладов ровно настолько, насколько он открыт.
Вопрос задан и о госте, и о хозяине — какая участь у обоих. Дальше выяснится, что судьба хозяина зависит от этого больше.