Viṣṇu Purāṇa
The Creation of the Four Varṇas1.6.20-22
110 / 1027
Viṣṇu Purāṇa · 1.6.20-22
Devanāgarī

प्रतीकारम् इमं कृत्वा शीतादेस् ताः प्रजाः पुनः वार्तोपायं ततश् चक्रुर् हस्तसिद्धिं च कर्मजाम् ।
व्रीहयश् च यवाश् चैव गोधूमा अणवस् तिलाः प्रियंगवो ह्य् उदाराश् च कोरदूषाः सतीनकाः ।
माषा मुद्गा मसूराश् च निष्पावाः सकुलत्थकाः आढक्यश् चणकाश् चैव शणाः सप्तदश स्मृताः ।

Transliteration (IAST)

pratīkāram imaṃ kṛtvā śītādes tāḥ prajāḥ punaḥ vārtopāyaṃ tataś cakrur hastasiddhiṃ ca karmajām /
vrīhayaś ca yavāś caiva godhūmā aṇavas tilāḥ priyaṃgavo hy udārāś ca koradūṣāḥ satīnakāḥ /
māṣā mudgā masūrāś ca niṣpāvāḥ sakulatthakāḥ āḍhakyaś caṇakāś caiva śaṇāḥ saptadaśa smṛtāḥ /

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
प्रतीकारम्pratīkāramсредство; противодействие
इमम्imamэто
कृत्वाkṛtvāсделав; устроив
शीत-आदेःśīta-ādeḥот холода и прочего
ताःtāḥони; те
प्रजाःprajāḥлюди
पुनःpunaḥзатем; снова
वार्ता-उपायम्vārtā-upāyamспособ пропитания; средство к хозяйству
ततःtataḥзатем
चक्रुःcakruḥустроили; завели
हस्त-सिद्धिम्hasta-siddhimумение рук; ручное искусство
caи
कर्म-जाम्karma-jāmрождённое трудом; от дела происшедшее
व्रीहयःvrīhayaḥрис
caи
यवाःyavāḥячмень
caи
एवevaже
गोधूमाःgodhūmāḥпшеница
अणवःaṇavaḥмелкое просо
तिलाःtilāḥсезам; кунжут
प्रियंगवःpriyaṃgavaḥчумиза; прияангу
हिhiведь
उदाराःudārāḥкрупное просо; удара
caи
कोरदूषाःkoradūṣāḥкоровье просо; корадуша
सतीनकाःsatīnakāḥгорох; сатинака
माषाःmāṣāḥмаш; чёрная фасоль
मुद्गाःmudgāḥмунг
मसूराःmasūrāḥчечевица
caи
निष्पावाःniṣpāvāḥбобы; нишпава
स-कुलत्थकाःsa-kulatthakāḥвместе с кулаттхой
आढक्यःāḍhakyaḥголубиный горох; адхаки
चणकाःcaṇakāḥнут
caи
एवevaже
शणाःśaṇāḥконопля; шана
सप्तदशsaptadaśaсемнадцать
स्मृताःsmṛtāḥперечислены; переданы
Translation

Устроив это средство от холода и прочего, люди завели затем способ пропитания и умение рук, рождённое трудом. Рис и ячмень, пшеница, мелкое просо, сезам, чумиза, крупное просо, коровье просо, горох, маш, мунг, чечевица, бобы с кулаттхой, голубиный горох, нут и конопля — семнадцать перечислено.

Version

08a506466aa7 · published Aug 21, 2026, 10:23:17 PM UTC

Available inRU

Page between verses with