Viṣṇu Purāṇa
The Sun, Time, and the Gaṅgā2.8.73-79
415 / 1027
Viṣṇu Purāṇa · 2.8.73-79
Devanāgarī

यः श्वेतस्योत्तरे शैलः शृङ्गवान् इति विश्रुतः त्रीणि तस्य तु शृङ्गाणि यैर् असौ शृङ्गवान् स्मृतः ।
दक्षिणं चोत्तरं चैव मध्यं वैषुवतं तथा शरद्वसन्तयोर् मध्ये तद् भानुः प्रतिपद्यते मेषादौ च तुलादौ च मैत्रेय विषुवत्स्थितः ।
तदा तुल्यम् अहोरात्रं करोति तिमिरापहः दशपञ्चमुहूर्तं वै तद् एतद् उभयं स्मृतम् ।
प्रथमे कृत्तिकाभागे यदा भास्वांस् तदा शशी विशाखानां चतुर्थे ऽंशे मुने तिष्ठत्य् असंशयम् ।
विशाखानां यदा सूर्यश् चरत्य् अंशं तृतीयकम् तदा चन्द्रं विजानीयात् कृत्तिकाशिरसि स्थितम् ।
तदैव विषुवाख्यो वै कालः पुण्यो ऽभिधीयते तदा दानानि देयानि देवेभ्यः प्रयतात्मभिः ।
ब्राह्मणेभ्यः पितृभ्यश् च मुखम् एतत् तु दानजम् दत्तदानस् तु विषुवे कृतकृत्यो ऽभिजायते ।

Transliteration (IAST)

yaḥ śvetasyottare śailaḥ śṛṅgavān iti viśrutaḥ trīṇi tasya tu śṛṅgāṇi yair asau śṛṅgavān smṛtaḥ /
dakṣiṇaṃ cottaraṃ caiva madhyaṃ vaiṣuvataṃ tathā śaradvasantayor madhye tad bhānuḥ pratipadyate meṣādau ca tulādau ca maitreya viṣuvatsthitaḥ /
tadā tulyam ahorātraṃ karoti timirāpahaḥ daśapañcamuhūrtaṃ vai tad etad ubhayaṃ smṛtam /
prathame kṛttikābhāge yadā bhāsvāṃs tadā śaśī viśākhānāṃ caturthe 'ṃśe mune tiṣṭhaty asaṃśayam /
viśākhānāṃ yadā sūryaś caraty aṃśaṃ tṛtīyakam tadā candraṃ vijānīyāt kṛttikāśirasi sthitam /
tadaiva viṣuvākhyo vai kālaḥ puṇyo 'bhidhīyate tadā dānāni deyāni devebhyaḥ prayatātmabhiḥ /
brāhmaṇebhyaḥ pitṛbhyaś ca mukham etat tu dānajam dattadānas tu viṣuve kṛtakṛtyo 'bhijāyate /

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
यःyaḥкоторая
श्वेतस्यśvetasyaШветы
उत्तरेuttareсевернее
शैलःśailaḥгора
शृङ्गवान्śṛṅgavānШрингаван
इतिitiтак
विश्रुतःviśrutaḥпрославлена
त्रीणिtrīṇiтри
तस्यtasyaу неё
तुtuже
शृङ्गाणिśṛṅgāṇiвершины
यैःyaiḥпо которым
असौasauона
शृङ्गवान्śṛṅgavānШрингаван
स्मृतःsmṛtaḥзовётся
दक्षिणम्dakṣiṇamюжная
caи
उत्तरम्uttaramсеверная
caи
एवevaже
मध्यम्madhyamсредняя
वैषुवतम्vaiṣuvatamравноденственная
तथाtathāтакже
शरद्-वसन्तयोःśarad-vasantayoḥосени и весны
मध्येmadhyeпосреди
तत्tatеё
भानुःbhānuḥсолнце
प्रतिपद्यतेpratipadyateдостигает
मेष-आदौmeṣa-ādauв начале Овна
caи
तुला-आदौtulā-ādauв начале Весов
caи
मैत्रेयmaitreyaо Майтрея
विषुवत्-स्थितःviṣuvat-sthitaḥстоящее в равноденствии
तदाtadāтогда
तुल्यम्tulyamравными
अहः-रात्रम्ahaḥ-rātramдень и ночь
करोतिkarotiделает
तिमिर-अपहःtimira-apahaḥуносящее тьму
दश-पञ्च-मुहूर्तम्daśa-pañca-muhūrtamв пятнадцать мухурт
वैvaiведь
तत्tatто
एतत्etatэто
उभयम्ubhayamи то и другое
स्मृतम्smṛtamсчитается
प्रथमेprathameв первой
कृत्तिका-भागेkṛttikā-bhāgeдоле Криттики
यदाyadāкогда
भास्वान्bhāsvānсолнце
तदाtadāтогда
शशीśaśīлуна
विशाखानाम्viśākhānāmВишакх
चतुर्थेcaturtheв четвёртой
अंशेaṃśeдоле
मुनेmuneо мудрец
तिष्ठतिtiṣṭhatiстоит
असंशयम्asaṃśayamбез сомнения
विशाखानाम्viśākhānāmВишакх
यदाyadāкогда
सूर्यःsūryaḥсолнце
चरतिcaratiпроходит
अंशम्aṃśamдолю
तृतीयकम्tṛtīyakamтретью
तदाtadāтогда
चन्द्रम्candramлуну
विजानीयात्vijānīyātда знает
कृत्तिका-शिरसिkṛttikā-śirasiво главе Криттики
स्थितम्sthitamстоящей
तदाtadāтогда
एवevaже
विषुव-आख्यःviṣuva-ākhyaḥзовущееся равноденствием
वैvaiведь
कालःkālaḥвремя
पुण्यःpuṇyaḥблагое
अभिधीयतेabhidhīyateименуется
तदाtadāтогда
दानानिdānāniдары
देयानिdeyāniдолжно давать
देवेभ्यःdevebhyaḥбогам
प्रयत-आत्मभिःprayata-ātmabhiḥобуздавшими себя
ब्राह्मणेभ्यःbrāhmaṇebhyaḥбрахманам
पितृभ्यःpitṛbhyaḥпредкам
caи
मुखम्mukhamустье
एतत्etatэто
तुtuже
दान-जम्dāna-jamрождающее дар
दत्त-दानःdatta-dānaḥдавший дар
तुtuже
विषुवेviṣuveв равноденствие
कृत-कृत्यःkṛta-kṛtyaḥисполнившим должное
अभिजायतेabhijāyateстановится
Translation

Севернее Шветы — гора, прославленная как Шрингаван; три у неё вершины, по которым она так и зовётся:

южная, северная и средняя — равноденственная. Посреди осени и весны солнце достигает её, стоя в равноденствии в начале Овна и в начале Весов, о Майтрея.

Тогда уносящее тьму делает день и ночь равными: и то и другое считается в пятнадцать мухурт.

Когда солнце в первой доле Криттики, тогда луна без сомнения стоит в четвёртой доле Вишакх, о мудрец.

Когда солнце проходит третью долю Вишакх, тогда да знает он луну стоящей во главе Криттики.

Именно тогда именуется благое время, зовущееся равноденствием; тогда обуздавшими себя должно давать дары богам,

брахманам и предкам: это устье, рождающее дар; давший дар в равноденствие становится исполнившим должное.

Version

230ba880ce85 · published Aug 22, 2026, 2:08:49 AM UTC

Available inRU

Page between verses with