Viṣṇu Purāṇa
The Sun, Time, and the Gaṅgā2.8.90-97
418 / 1027
Viṣṇu Purāṇa · 2.8.90-97
Devanāgarī

नागवीथ्युत्तरं यच् च सप्तर्षिभ्यश् च दक्षिणम् उत्तरः सवितुः पन्था देवयानस् तु स स्मृतः ।
तत्र ते वशिनः सिद्धा विमला ब्रह्मचारिणः संततिं ते जुगुप्सन्ति तस्मान् मृत्युर् जितश् च तैः ।
अष्टाशीतिसहस्राणि यतीनाम् ऊर्ध्वरेतसाम् उदक्पन्थानम् अर्यम्णः श्रिता ह्य् आभूतसंप्लवात् ।
ते ऽसंप्रयोगाल् लोभस्य मैथुनस्य च वर्जनात् इच्छाद्वेषाप्रवृत्त्या च भूतारम्भविवर्जनात् ।
पुनश् चाकामसंयोगाच् शब्दादेर् दोषदर्शनात् इत्य् एभिः कारणैः शुद्धास् ते ऽमृतत्वं हि भेजिरे ।
आभूतसंप्लवं स्थानम् अमृतत्वं विभाव्यते त्रैलोक्यस्थितिकालो ऽयम् अपुनर्मार उच्यते ।
ब्रह्महत्याश्वमेधाभ्यां पापपुण्यकृतो विधिः आभूतसंप्लवान्तान्तं फलम् उक्तं तयोर् द्विज ।
यावन्मात्रप्रदेशे तु मैत्रेयावस्थितो ध्रुवः क्षयम् आयाति तावत् तु भूमेर् आभूतसंप्लवे ।

Transliteration (IAST)

nāgavīthyuttaraṃ yac ca saptarṣibhyaś ca dakṣiṇam uttaraḥ savituḥ panthā devayānas tu sa smṛtaḥ /
tatra te vaśinaḥ siddhā vimalā brahmacāriṇaḥ saṃtatiṃ te jugupsanti tasmān mṛtyur jitaś ca taiḥ /
aṣṭāśītisahasrāṇi yatīnām ūrdhvaretasām udakpanthānam aryamṇaḥ śritā hy ābhūtasaṃplavāt /
te 'saṃprayogāl lobhasya maithunasya ca varjanāt icchādveṣāpravṛttyā ca bhūtārambhavivarjanāt /
punaś cākāmasaṃyogāc śabdāder doṣadarśanāt ity ebhiḥ kāraṇaiḥ śuddhās te 'mṛtatvaṃ hi bhejire /
ābhūtasaṃplavaṃ sthānam amṛtatvaṃ vibhāvyate trailokyasthitikālo 'yam apunarmāra ucyate /
brahmahatyāśvamedhābhyāṃ pāpapuṇyakṛto vidhiḥ ābhūtasaṃplavāntāntaṃ phalam uktaṃ tayor dvija /
yāvanmātrapradeśe tu maitreyāvasthito dhruvaḥ kṣayam āyāti tāvat tu bhūmer ābhūtasaṃplave /

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
नाग-वीथी-उत्तरम्nāga-vīthī-uttaramсевернее Нагавитхи
यत्yatчто
caи
सप्तर्षिभ्यःsaptarṣibhyaḥсеми риши
caи
दक्षिणम्dakṣiṇamюжнее
उत्तरःuttaraḥсеверный
सवितुःsavituḥсолнца
पन्थाःpanthāḥпуть
देव-यानःdeva-yānaḥпуть богов
तुtuже
सःsaḥон
स्मृतःsmṛtaḥсчитается
तत्रtatraтам
तेteте
वशिनःvaśinaḥобуздавшие себя
सिद्धाःsiddhāḥсиддхи
विमलाःvimalāḥчистые
ब्रह्मचारिणःbrahmacāriṇaḥбрахмачарины
संततिम्saṃtatimпотомства
तेteони
जुगुप्सन्तिjugupsantiчуждаются
तस्मात्tasmātпотому
मृत्युःmṛtyuḥсмерть
जितःjitaḥпобеждена
caи
तैःtaiḥими
अष्टाशीति-सहस्राणिaṣṭāśīti-sahasrāṇiвосемьдесят восемь тысяч
यतीनाम्yatīnāmподвижников
ऊर्ध्व-रेतसाम्ūrdhva-retasāmхранящих семя
उदक्-पन्थानम्udak-panthānamсеверной дороги
अर्यम्णःaryamṇaḥАрьямана
श्रिताःśritāḥдержащиеся
हिhiведь
आ-भूत-सम्प्लवात्ā-bhūta-samplavātдо потопления существ
तेteони
असंप्रयोगात्asaṃprayogātот несоединения
लोभस्यlobhasyaс жадностью
मैथुनस्यmaithunasyaсоития
caи
वर्जनात्varjanātот избегания
इच्छा-द्वेष-अप्रवृत्त्याicchā-dveṣa-apravṛttyāневовлечённостью в влечение и вражду
caи
भूत-आरम्भ-विवर्जनात्bhūta-ārambha-vivarjanātот отказа затевать существ
पुनःpunaḥвновь
caи
अकाम-संयोगात्akāma-saṃyogātот соединения с бесстрастием
शब्द-आदेःśabda-ādeḥв звуке и прочем
दोष-दर्शनात्doṣa-darśanātот видения изъяна
इतिitiтак
एभिःebhiḥэтими
कारणैःkāraṇaiḥпричинами
शुद्धाःśuddhāḥчистые
तेteони
अमृतत्वम्amṛtatvamбессмертия
हिhiведь
भेजिरेbhejireдостигли
आ-भूत-सम्प्लवम्ā-bhūta-samplavamдо потопления существ
स्थानम्sthānamпребывание
अमृतत्वम्amṛtatvamбессмертием
विभाव्यतेvibhāvyateпочитается
त्रै-लोक्य-स्थिति-कालःtrai-lokya-sthiti-kālaḥвремя стояния трёх миров
अयम्ayamэто
अपुनर्-मारःapunar-māraḥне умирающим вновь
उच्यतेucyateзовётся
ब्रह्म-हत्या-अश्वमेधाभ्याम्brahma-hatyā-aśvamedhābhyāmубийством брахмана и ашвамедхой
पाप-पुण्य-कृतःpāpa-puṇya-kṛtaḥтворимый грехом и заслугой
विधिःvidhiḥпорядок
आ-भूत-सम्प्लव-अन्त-अन्तम्ā-bhūta-samplava-anta-antamдо самого потопления существ
फलम्phalamплод
उक्तम्uktamназван
तयोःtayoḥу них двоих
द्विजdvijaо дваждырождённый
यावत्-मात्र-प्रदेशेyāvat-mātra-pradeśeна сколь малом месте
तुtuже
मैत्रेयmaitreyaо Майтрея
अवस्थितःavasthitaḥутверждён
ध्रुवःdhruvaḥДхрува
क्षयम्kṣayamк гибели
आयातिāyātiприходит
तावत्tāvatнастолько
तुtuже
भूमेःbhūmeḥземли
आ-भूत-सम्प्लवेā-bhūta-samplaveпри потоплении существ
Translation

Что севернее Нагавитхи и южнее семи риши, — то северный путь солнца, и считается он путём богов.

Там те обуздавшие себя сиддхи, чистые брахмачарины; они чуждаются потомства, и потому смерть ими побеждена.

Восемьдесят восемь тысяч подвижников, хранящих семя, держатся северной дороги Арьямана до потопления существ.

Они — от несоединения с жадностью, от избегания соития, невовлечённостью в влечение и вражду, от отказа затевать существ,

и ещё от соединения с бесстрастием, от видения изъяна в звуке и прочем — этими причинами чистые, они достигли бессмертия.

Бессмертием почитается пребывание до потопления существ; это время стояния трёх миров и зовётся «не умирающим вновь».

Порядок, творимый грехом и заслугой — убийством брахмана и ашвамедхой, — у обоих плод назван длящимся до самого потопления существ, о дваждырождённый.

И на сколь малом месте утверждён Дхрува, о Майтрея, настолько же земли приходит к гибели при потоплении существ.

Version

b80ead0d9f10 · published Aug 22, 2026, 2:08:49 AM UTC

Available inRU

Page between verses with