चतुर्विंशे युगे चापि विश्वामित्रपुरःसरः जज्ञे दशरथस्याथ पुत्रः पद्मायतेक्षणः ॥
कृत्वात्मानं महाबाहुश् चतुर्धा प्रभुर् ईश्वरः लोके राम इति ख्यातस् तेजसा भास्करोपमः ॥
प्रसादनार्थं लोकस्य रक्षसां निग्रहाय च धर्मस्य च विवृद्ध्यर्थं जज्ञे तत्र महायशाः तम् अप्य् आहुर् मनुष्येन्द्रं सर्वभूतपतेस् तनुम् ॥
तस्मै दत्तानि चास्त्राणि विश्वामित्रेण धीमता वधार्थं देवशत्रूणां दुर्धराणि सुरैर् अपि ॥
यज्ञविघ्नकरौ येन मुनीनां भावितात्मनाम् मारीचश् च सुबाहुश् च बलेन बलिनां वरौ निहतौ च निराशौ च कृतौ तेन महात्मना ॥
वर्तमाने मखे येन जनकस्य महात्मनः भग्नं माहेश्वरं चापं क्रीडता लीलया पुरा ॥
यः समाः सर्वधर्मज्ञश् चतुर्दश वने ऽवसत् लक्ष्मणानुचरो रामः सर्वभूतहिते रतः ॥
रूपिणी यस्य पार्श्वस्था सीतेति प्रथिता जनैः पूर्वोचितत्वाद्या लक्ष्मीर् भर्तारम् अनुगच्छति ॥
चतुर्दश वने तप्त्वा तपो वर्षाणि राघवः जनस्थाने वसन् कार्यं त्रिदशानां चकार सः ॥
सीतायाः पदम् अन्विच्छन् निजघान महामनाः विराधं च कबन्धं च राक्षसौ भीमविक्रमौ जघान पुरुषव्याघ्रौ गन्धर्वौ शापविक्षतौ ॥
हुताशनार्कांशुतडित्प्रकाशैः प्रतप्तजाम्बूनदचित्रपुङ्खैः सुरेन्द्रवज्राशनितुल्यसारैः शरैः शरीरेषु वियोजितौ बलात् ॥
सुग्रीवस्य कृते येन वानरेन्द्रो महाबलः वाली विनिहतः संख्ये सुग्रीवश् चाभिषेचितः ॥
देवासुरगणानां हि यक्षराक्षसपक्षिणाम् यत्रावध्यं राक्षसेन्द्रं रावणं युधि दुर्जयम् ॥
गुप्तं राक्षसकोटीभिर् नीलाञ्जनचयोपमम् त्रैलोक्यरावणं क्रूरं राक्षसं राक्षसेश्वरम् ॥
दुर्जरं दुर्धरं दृप्तं शार्दूलसमविक्रमम् दुर्निरीक्ष्यं सुरगणैर् वरदानेन दर्पितम् ॥
जघान सचिवैः सार्धं ससैन्यं रावणं युधि महाभ्रघनसंकाशं महाकायं महाबलम् ॥
तम् आगस्कारिणं क्रूरं पौलस्त्यं पुरुषर्षभः रावणं निजघानाशु रामो भूतपतिः पुरा ॥
मधोश् च तनयो दृप्तो लवणो नाम दानवः हतो मधुवने भीमो वरदत्तो महासुरः समरे युद्धशौण्डेन तथान्ये चापि राक्षसाः ॥
एतानि कृत्वा कर्माणि रामो धर्मभृतां वरः दशाश्वमेधाञ् जारूथ्यान् आजहार निरर्गलान् ॥
नाश्रूयन्ताशुभा वाचो नाकुलं मारुतो ववौ न वित्तहरणं चासीद् रामे राज्यं प्रशासति ॥
पर्यदेवन् न विधवा नानर्थश् चाभवत् तदा सर्वम् आसीज् जगद्दान्तं रामे राज्यं प्रशासति ॥
न प्राणिनां भयं चासीज् जलानलविघातजम् न च स्म वृद्धा बालानां प्रेतकार्याणि कुर्वते ॥
ब्रह्म पर्यच्चरत् क्षत्रं विशः क्षत्रम् अनुव्रताः शूद्राश् चैव हि वर्णांस् त्रीञ् शुश्रूषन्त्य् अनहंकृताः ॥
नार्यो नात्यचरन् भर्तॄन् भार्यां नात्यचरत् पतिः सर्वम् आसीज् जगद्दान्तं निर्दस्युर् अभवन् मही राम एको ऽभवद् भर्ता रामः पालयिताभवत् ॥
आसन् वर्षसहस्राणि तथा पुत्रसहस्रिणः अरोगाः प्राणिनश् चासन् रामे राज्यं प्रशासति ॥
देवतानाम् ऋषीणां च मनुष्याणां च सर्वशः पृथिव्यां सहवासो ऽभूद् रामे राज्यं प्रशासति ॥
गाथा अप्य् अत्र गायन्ति ये पुराणविदो जनाः रामे निबद्धास् तत्त्वार्था माहात्म्यं तस्य धीमतः ॥
श्यामो युवा लोहिताक्षो दीप्तास्यो मितभाषिता आजानबाहुः सुमुखः सिंहस्कन्धो महाभुजः ॥
दश वर्षसहस्राणि दश वर्षशतानि च अयोध्याधिपतिर् भूत्वा रामो राज्यम् अकारयत् ॥
ऋक्सामयजुषां घोषो ज्याघोषश् च महात्मनः अव्युच्छिन्नो ऽभवद् राष्ट्रे दीयतां भुज्यताम् इति ॥
सत्त्ववान् गुणसंपन्नो दीप्यमानः स्वतेजसा अति सूर्यं च चन्द्रं च रामो दाशरथिर् बभौ ॥
ईजे क्रतुशतैः पुण्यैः समाप्तवरदाक्षिणैः हित्वायोध्यां दिवं यातो राघवो ऽसौमहाबलः ॥
एवम् एष महाबाहूर् इक्ष्वाकुकुलनन्दनः रावणं सगणं हत्वा दिवम् आचक्रमे प्रभुः ॥
caturviṃśe yuge cāpi viśvāmitrapuraḥsaraḥ jajñe daśarathasyātha putraḥ padmāyatekṣaṇaḥ ||
kṛtvātmānaṃ mahābāhuś caturdhā prabhur īśvaraḥ loke rāma iti khyātas tejasā bhāskaropamaḥ ||
prasādanārthaṃ lokasya rakṣasāṃ nigrahāya ca dharmasya ca vivṛddhyarthaṃ jajñe tatra mahāyaśāḥ tam apy āhur manuṣyendraṃ sarvabhūtapates tanum ||
tasmai dattāni cāstrāṇi viśvāmitreṇa dhīmatā vadhārthaṃ devaśatrūṇāṃ durdharāṇi surair api ||
yajñavighnakarau yena munīnāṃ bhāvitātmanām mārīcaś ca subāhuś ca balena balināṃ varau nihatau ca nirāśau ca kṛtau tena mahātmanā ||
vartamāne makhe yena janakasya mahātmanaḥ bhagnaṃ māheśvaraṃ cāpaṃ krīḍatā līlayā purā ||
yaḥ samāḥ sarvadharmajñaś caturdaśa vane 'vasat lakṣmaṇānucaro rāmaḥ sarvabhūtahite rataḥ ||
rūpiṇī yasya pārśvasthā sīteti prathitā janaiḥ pūrvocitatvādyā lakṣmīr bhartāram anugacchati ||
caturdaśa vane taptvā tapo varṣāṇi rāghavaḥ janasthāne vasan kāryaṃ tridaśānāṃ cakāra saḥ ||
sītāyāḥ padam anvicchan nijaghāna mahāmanāḥ virādhaṃ ca kabandhaṃ ca rākṣasau bhīmavikramau jaghāna puruṣavyāghrau gandharvau śāpavikṣatau ||
hutāśanārkāṃśutaḍitprakāśaiḥ prataptajāmbūnadacitrapuṅkhaiḥ surendravajrāśanitulyasāraiḥ śaraiḥ śarīreṣu viyojitau balāt ||
sugrīvasya kṛte yena vānarendro mahābalaḥ vālī vinihataḥ saṃkhye sugrīvaś cābhiṣecitaḥ ||
devāsuragaṇānāṃ hi yakṣarākṣasapakṣiṇām yatrāvadhyaṃ rākṣasendraṃ rāvaṇaṃ yudhi durjayam ||
guptaṃ rākṣasakoṭībhir nīlāñjanacayopamam trailokyarāvaṇaṃ krūraṃ rākṣasaṃ rākṣaseśvaram ||
durjaraṃ durdharaṃ dṛptaṃ śārdūlasamavikramam durnirīkṣyaṃ suragaṇair varadānena darpitam ||
jaghāna sacivaiḥ sārdhaṃ sasainyaṃ rāvaṇaṃ yudhi mahābhraghanasaṃkāśaṃ mahākāyaṃ mahābalam ||
tam āgaskāriṇaṃ krūraṃ paulastyaṃ puruṣarṣabhaḥ rāvaṇaṃ nijaghānāśu rāmo bhūtapatiḥ purā ||
madhoś ca tanayo dṛpto lavaṇo nāma dānavaḥ hato madhuvane bhīmo varadatto mahāsuraḥ samare yuddhaśauṇḍena tathānye cāpi rākṣasāḥ ||
etāni kṛtvā karmāṇi rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ daśāśvamedhāñ jārūthyān ājahāra nirargalān ||
nāśrūyantāśubhā vāco nākulaṃ māruto vavau na vittaharaṇaṃ cāsīd rāme rājyaṃ praśāsati ||
paryadevan na vidhavā nānarthaś cābhavat tadā sarvam āsīj jagaddāntaṃ rāme rājyaṃ praśāsati ||
na prāṇināṃ bhayaṃ cāsīj jalānalavighātajam na ca sma vṛddhā bālānāṃ pretakāryāṇi kurvate ||
brahma paryaccarat kṣatraṃ viśaḥ kṣatram anuvratāḥ śūdrāś caiva hi varṇāṃs trīñ śuśrūṣanty anahaṃkṛtāḥ ||
nāryo nātyacaran bhartṝn bhāryāṃ nātyacarat patiḥ sarvam āsīj jagaddāntaṃ nirdasyur abhavan mahī rāma eko 'bhavad bhartā rāmaḥ pālayitābhavat ||
āsan varṣasahasrāṇi tathā putrasahasriṇaḥ arogāḥ prāṇinaś cāsan rāme rājyaṃ praśāsati ||
devatānām ṛṣīṇāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca sarvaśaḥ pṛthivyāṃ sahavāso 'bhūd rāme rājyaṃ praśāsati ||
gāthā apy atra gāyanti ye purāṇavido janāḥ rāme nibaddhās tattvārthā māhātmyaṃ tasya dhīmataḥ ||
śyāmo yuvā lohitākṣo dīptāsyo mitabhāṣitā ājānabāhuḥ sumukhaḥ siṃhaskandho mahābhujaḥ ||
daśa varṣasahasrāṇi daśa varṣaśatāni ca ayodhyādhipatir bhūtvā rāmo rājyam akārayat ||
ṛksāmayajuṣāṃ ghoṣo jyāghoṣaś ca mahātmanaḥ avyucchinno 'bhavad rāṣṭre dīyatāṃ bhujyatām iti ||
sattvavān guṇasaṃpanno dīpyamānaḥ svatejasā ati sūryaṃ ca candraṃ ca rāmo dāśarathir babhau ||
īje kratuśataiḥ puṇyaiḥ samāptavaradākṣiṇaiḥ hitvāyodhyāṃ divaṃ yāto rāghavo 'saumahābalaḥ ||
evam eṣa mahābāhūr ikṣvākukulanandanaḥ rāvaṇaṃ sagaṇaṃ hatvā divam ācakrame prabhuḥ ||
«Затем у Дашаратхи родился лотосоокий сын, известный в мире как Рама, сиянием подобный солнцу. Ради умиротворения мира, подавления ракшасов и возрастания дхармы его также называют владыкой людей, воплощением господина всех существ, явившимся для уничтожения врагов богов, неодолимых даже девами. Мудрый Вишвамитра дал ему оружия; Марича и Субаху, лучшие из сильных и нарушители жертв очищенных мудрецов, были им сражены и лишены надежды. В древности он играючи сломал лук Махешвары. Рама, сопровождаемый Лакшманой и преданный благу всех существ, был тем, за кем Лакшми следует как за своим Господом. Живя в Джанастхане, он исполнил дело богов; разыскивая след Ситы, высокий духом сразил Вирадху и Кабандху, двух грозных ракшасов и гандхарвов, искажённых проклятием, стрелами, по силе равными молнии Индры. Вали был убит в бою, а Сугрива помазан на царство. Он быстро сразил Равану, царя ракшасов, жестокого устрашителя трёх миров, труднопобедимого в битве, гордого от полученного дара, подобного огромной грозовой туче, великотелого и великосильного; также в Мадхуване был убит страшный Лавана, надменный сын Мадху, демон, получивший дар, и были уничтожены другие ракшасы. Рама совершил десять ашвамедх Джарутхьи. Когда он правил царством, не было похищения богатства, весь мир был обуздан, женщины не нарушали верность мужьям, муж не нарушал верность жене, старики не совершали погребальные обряды за детей, шудры без гордыни служили трём варнам, один Рама был владыкой и защитником, существа были здоровы, на земле было мирное сосуществование. В Раме заключены смыслы истины и величие этого мудрого. Длиннорукий, прекрасноликий, львиноплечий и могучерукий, став владыкой Айодхьи, Рама правил царством. В стране непрерывно звучало: “Пусть дают, пусть вкушают”. Сын Дашаратхи сиял выше солнца и луны. Оставив Айодхью и сразив Равану с его войском, могучий Рагхава, владыка, взошёл на небо».
ca7da1c7bbd8 · publicado 22 jun 2026, 3:30:54 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Рама представлен как идеал царской дхармы: его победа над Раваной завершается не только военным успехом, но и миром, здоровьем, честностью, правильным служением и отсутствием преждевременной смерти.