उमोवाच
उक्तास् त्वया पृथग्धर्माश् चातुर्वर्ण्यहिताः शुभाः ॥
सर्वव्यापी तु यो धर्मो भगवंस् तं ब्रवीहि मे ॥
महेश्वर उवाच
ब्राह्मणा लोकसारेण सृष्टा धात्रा गुणार्थिना ॥
लोकांस् तारयितुं कृत्स्नान् मर्त्येषु क्षितिदेवताः ॥
तेषाम् इमं प्रवक्ष्यामि धर्मकर्मफलोदयम् ॥
ब्राह्मणेषु हि यो धर्मः स धर्मः परमो मतः ॥
इमे तु लोकधर्मार्थं त्रयः सृष्टाः स्वयंभुवा ॥
पृथिव्याः सर्जने नित्यं सृष्टास् तान् अपि मे शृणु ॥
वेदोक्तः परमो धर्मः स्मृतिशास्त्रगतो ऽपरः ॥
शिष्टाचीर्णः परः प्रोक्तस् त्रयो धर्माः सनातनाः ॥
त्रैविद्यो ब्राह्मणो विद्वान् न चाध्ययनजीवनः ॥
त्रिकर्मा त्रिपरिक्रान्तो मैत्र एष स्मृतो द्विजः ॥
umovāca
uktās tvayā pṛthagdharmāś cāturvarṇyahitāḥ śubhāḥ ||
sarvavyāpī tu yo dharmo bhagavaṃs taṃ bravīhi me ||
maheśvara uvāca
brāhmaṇā lokasāreṇa sṛṣṭā dhātrā guṇārthinā ||
lokāṃs tārayituṃ kṛtsnān martyeṣu kṣitidevatāḥ ||
teṣām imaṃ pravakṣyāmi dharmakarmaphalodayam ||
brāhmaṇeṣu hi yo dharmaḥ sa dharmaḥ paramo mataḥ ||
ime tu lokadharmārthaṃ trayaḥ sṛṣṭāḥ svayaṃbhuvā ||
pṛthivyāḥ sarjane nityaṃ sṛṣṭās tān api me śṛṇu ||
vedoktaḥ paramo dharmaḥ smṛtiśāstragato 'paraḥ ||
śiṣṭācīrṇaḥ paraḥ proktas trayo dharmāḥ sanātanāḥ ||
traividyo brāhmaṇo vidvān na cādhyayanajīvanaḥ ||
trikarmā triparikrānto maitra eṣa smṛto dvijaḥ ||
Ума сказала: «Поведаны тобою раздельные дхармы, четырём варнам благие; всепроникающая же какая дхарма, о владыка, ту поведай мне». Махешвара сказал: «Брахманы как мира сердцевина созданы Творцом, блага желавшим, миры спасти все, средь смертных, — земные боги. Их эту поведаю дхармы-деяний плод-возникновение; у брахманов ведь какая дхарма, та дхарма высшею считается. Эти же ради мира-дхармы три созданы Самосущим, при земли творении всегда созданы, их же от меня слушай: Ведою сказанная — высшая дхарма, в смрити-шастрах — другая, праведными творимая — иная названа; три дхармы вечные. Трёх-Вед знаток, брахман учёный, и не изучением лишь живущий, трёх-деяний, тройным путём прошедший, дружелюбный, — этот зовётся дваждырождённый».
d930b8a53e4e · publicado 22 jun 2026, 5:40:00 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
На вопрос Умы о дхарме всепроникающей (sarva-vyāpī), стоящей над сословными, Махешвара возводит её к трём вечным источникам, сотворённым Самосущим ради устроения мира: «Ведою возвещённая — высшая; в смрити-шастрах — другая; праведными творимая (śiṣṭa-ācāra) — иная». Так дхарма опирается на откровение, предание и пример святых. Знаменательно и назначение брахманов: они созданы Творцом «как сердцевина мира (loka-sāra)», «земные боги (kṣiti-devatāḥ)» — дабы «спасти все миры». В свете преданности здесь два урока: во-первых, истина дхармы удостоверяется тройным согласием — писания, предания и жития праведных; во-вторых, высокое звание брахмана — не привилегия, а тяжкое служение спасению мира, и истинный дваждырождённый тот, кто учён, дружелюбен и живёт не одною учёностью, но и деянием.