4279 / 5136
Linuxपन्ने पलटें
श्रीमद्भागवतम् · 8.24.39-45
देवनागरी

इत्थमादिश्य राजानं हरिरन्तरधीयत
सो ऽन्ववैक्षत तं कालं यं हृषीकेश आदिशत्
आस्तीर्य दर्भान् प्राक्कूलान् राजर्षिः प्रागुदङ्मुखः
निषसाद हरेः पादौ चिन्तयन् मत्स्यरूपिणः
ततः समुद्र उद्वेलः सर्वतः प्लावयन् महीम्
वर्धमानो महामेघैर्वर्षद्भिः समदृश्यत
ध्यायन् भगवदादेशं ददृशे नावमागताम्
तामारुरोह विप्रेन्द्रैरादायौषधिवीरुधः
तमूचुर्मुनयः प्रीता राजन् ध्यायस्व केशवम्
स वै नः सङ्कटादस्मादविता शं विधास्यति
सो ऽनुध्यातस्ततो राज्ञा प्रादुरासीन् महार्णवे
एकशृङ्गधरो मत्स्यो हैमो नियुतयोजनः
निबध्य नावं तच्छृङ्गे यथोक्तो हरिणा पुरा
वरत्रेणाहिना तुष्टस्तुष्टाव मधुसूदनम्

लिप्यंतरण (IAST)

itthamādiśya rājānaṃ harirantaradhīyata
so 'nvavaikṣata taṃ kālaṃ yaṃ hṛṣīkeśa ādiśat
āstīrya darbhān prākkūlān rājarṣiḥ prāgudaṅmukhaḥ
niṣasāda hareḥ pādau cintayan matsyarūpiṇaḥ
tataḥ samudra udvelaḥ sarvataḥ plāvayan mahīm
vardhamāno mahāmeghairvarṣadbhiḥ samadṛśyata
dhyāyan bhagavadādeśaṃ dadṛśe nāvamāgatām
tāmāruroha viprendrairādāyauṣadhivīrudhaḥ
tamūcurmunayaḥ prītā rājan dhyāyasva keśavam
sa vai naḥ saṅkaṭādasmādavitā śaṃ vidhāsyati
so 'nudhyātastato rājñā prādurāsīn mahārṇave
ekaśṛṅgadharo matsyo haimo niyutayojanaḥ
nibadhya nāvaṃ tacchṛṅge yathokto hariṇā purā
varatreṇāhinā tuṣṭastuṣṭāva madhusūdanam

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
इत्थम् आदिश्य राजानम् हरिः अन्तरधीयतittham ādiśya rājānam hariḥ antaradhīyata«так наставив царя, Хари исчез; так наставив царя Хари исчез
सः अन्ववैक्षत तम् कालम् यम् हृषीकेशः आदिशत्saḥ anvavaikṣata tam kālam yam hṛṣīkeśaḥ ādiśatи тот стал ждать того времени, которое указал Хришикеша»; он ждал то время, которое Хришикеша указал
आस्तीर्य दर्भान् प्राक्-कूलान् राज-ऋषिः प्राक्-उदक्-मुखःāstīrya darbhān prāk-kūlān rāja-ṛṣiḥ prāk-udak-mukhaḥ«расстелив травы дарбха концами к востоку, царь-риши, лицом на северо-восток; расстелив дарбхи восточноконечные, царь-риши восточно-северолицый
निषसाद हरेः पादौ चिन्तयन् मत्स्य-रूपिणःniṣasāda hareḥ pādau cintayan matsya-rūpiṇaḥсел, помышляя о стопах Хари в облике рыбы»; сел Хари стопы помышляющий рыбьеобликового
ततः समुद्रः उद्वेलः सर्वतः प्लावयन् महीम्tataḥ samudraḥ udvelaḥ sarvataḥ plāvayan mahīm«тогда показался океан, вышедший из берегов, со всех сторон заливающий землю; затем океан заберегный со всех сторон заливающий землю
वर्धमानः महा-मेघैः वर्षद्भिः समदृश्यतvardhamānaḥ mahā-meghaiḥ varṣadbhiḥ samadṛśyataрастущий от великих туч, проливающих [дождь]»; растущий великими тучами проливающими виделся
ध्यायन् भगवत्-आदेशम् ददृशे नावम् आगताम्dhyāyan bhagavat-ādeśam dadṛśe nāvam āgatām«помышляя о повелении Владыки, он увидел пришедший корабль; помышляющий Владыки повеление увидел корабль пришедший
ताम् आरुरोह विप्र-इन्द्रैः आदाय ओषधि-वीरुधःtām āruroha vipra-indraiḥ ādāya oṣadhi-vīrudhaḥна него взошёл с лучшими брахманами, взяв травы и растения»; на него взошёл с брахманов лучшими, взяв травы-растения
तम् ऊचुः मुनयः प्रीताः राजन् ध्यायस्व केशवम्tam ūcuḥ munayaḥ prītāḥ rājan dhyāyasva keśavam«ему сказали муни, довольные: „о царь, помышляй о Кешаве; ему сказали муни довольные: о царь, помышляй Кешаву
सः वै नः सङ्कटात् अस्मात् अविता शम् विधास्यतिsaḥ vai naḥ saṅkaṭāt asmāt avitā śam vidhāsyatiон избавит нас от этой беды и устроит благо“»; он ведь нас от беды этой избавитель, благо устроит
सः अनुध्यातः ततः राज्ञा प्रादुरासीत् महा-अर्णवेsaḥ anudhyātaḥ tataḥ rājñā prādurāsīt mahā-arṇave«помысленный царём, явился тогда в великом океане; он помысленный затем царём явился в великом океане
एक-शृङ्ग-धरः मत्स्यः हैमः नियुत-योजनःeka-śṛṅga-dharaḥ matsyaḥ haimaḥ niyuta-yojanaḥоднорогий золотой матсья — [длиною] в миллион йоджан»; однорогий рыб золотой, миллионойоджанный
निबध्य नावम् तत्-शृङ्गे यथा-उक्तः हरिणा पुराnibadhya nāvam tat-śṛṅge yathā-uktaḥ hariṇā purā«привязав корабль к его рогу, как прежде было сказано Хари; привязав корабль к его рогу, как сказано Хари прежде
वरत्रेण अहिना तुष्टः तुष्टाव मधुसूदनम्varatreṇa ahinā tuṣṭaḥ tuṣṭāva madhusūdanamзмеем-канатом, довольный, он восхвалил Мадхусудану»; канатом змеем довольный восхвалил Мадхусудану
अनुवाद

«Так наставив царя, Хари исчез; и тот стал ждать того времени, которое указал Хришикеша. Расстелив травы дарбха концами к востоку, царь-риши, лицом на северо-восток, сел, помышляя о стопах Хари в облике рыбы. Тогда показался океан, вышедший из берегов, со всех сторон заливающий землю, растущий от великих туч, проливающих [дождь]. Помышляя о повелении Владыки, он увидел пришедший корабль; на него взошёл с лучшими брахманами, взяв травы и растения. Ему сказали муни, довольные: „О царь, помышляй о Кешаве: он избавит нас от этой беды и устроит благо“. Помысленный царём, явился тогда в великом океане однорогий золотой матсья — [длиною] в миллион йоджан. Привязав корабль к его рогу, как прежде было сказано Хари, змеем-канатом, довольный, он восхвалил Мадхусудану».

संस्करण

d1eccd1bf1df · प्रकाशित 15 अग॰ 2026, 1:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से