श्रीमद्भागवतम्
A Thousand Years Were Not Enough9.18.31-37
4425 / 5136
Linuxपन्ने पलटें
श्रीमद्भागवतम् · 9.18.31-37
देवनागरी

विलोक्यौशनसीं राजञ् छर्मिष्ठा सुप्रजां क्वचित्
तमेव वव्रे रहसि सख्याः पतिमृतौ सती
राजपुत्र्यार्थितो ऽपत्ये धर्मं चावेक्ष्य धर्मवित्
स्मरन् छुक्रवचः काले दिष्टमेवाभ्यपद्यत
यदुं च तुर्वसुं चैव देवयानी व्यजायत
द्रुह्युं चानुं च पूरुं च शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी
गर्भसम्भवमासुर्या भर्तुर्विज्ञाय मानिनी
देवयानी पितुर्गेहं ययौ क्रोधविमूर्छिता
प्रियामनुगतः कामी वचोभिरुपमन्त्रयन्
न प्रसादयितुं शेके पादसंवाहनादिभिः
शुक्रस्तमाह कुपितः स्त्रीकामानृतपूरुष
त्वां जरा विशतां मन्द विरूपकरणी नृणाम्
अतृप्तो ऽस्म्यद्य कामानां ब्रह्मन् दुहितरि स्म ते
व्यत्यस्यतां यथाकामं वयसा यो ऽभिधास्यति

लिप्यंतरण (IAST)

vilokyauśanasīṃ rājañ charmiṣṭhā suprajāṃ kvacit
tameva vavre rahasi sakhyāḥ patimṛtau satī
rājaputryārthito 'patye dharmaṃ cāvekṣya dharmavit
smaran chukravacaḥ kāle diṣṭamevābhyapadyata
yaduṃ ca turvasuṃ caiva devayānī vyajāyata
druhyuṃ cānuṃ ca pūruṃ ca śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī
garbhasambhavamāsuryā bharturvijñāya māninī
devayānī piturgehaṃ yayau krodhavimūrchitā
priyāmanugataḥ kāmī vacobhirupamantrayan
na prasādayituṃ śeke pādasaṃvāhanādibhiḥ
śukrastamāha kupitaḥ strīkāmānṛtapūruṣa
tvāṃ jarā viśatāṃ manda virūpakaraṇī nṛṇām
atṛpto 'smyadya kāmānāṃ brahman duhitari sma te
vyatyasyatāṃ yathākāmaṃ vayasā yo 'bhidhāsyati

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
विलोक्य औशनसीम् राजन् शर्मिष्ठा सु-प्रजाम् क्वचित्vilokya auśanasīm rājan śarmiṣṭhā su-prajām kvacitвидя, о царь, что дочь Ушанаса имеет добрых детей, Шармиштха однажды; видя Ушанаса [дочь], о царь, Шармиштха добродетную когда-то
तम् एव वव्रे रहसि सख्याः पतिम् ऋतौ सतीtam eva vavre rahasi sakhyāḥ patim ṛtau satīизбрала его же тайно — мужа подруги — в пору, целомудренная; того же избрала тайно подруги мужа в срок целомудренная
राज-पुत्र्या अर्थितः अपत्ये धर्मम् च अवेक्ष्य धर्म-वित्rāja-putryā arthitaḥ apatye dharmam ca avekṣya dharma-vitпрошенный царскою дочерью о потомстве, и рассмотрев дхарму, знаток дхармы; царской дочерью прошенный о потомстве, дхарму же рассмотрев дхармы знаток
स्मरन् शुक्र-वचः काले दिष्टम् एव अभ्यपद्यतsmaran śukra-vacaḥ kāle diṣṭam eva abhyapadyataпомня слова Шукры, во время [своё] принял именно предназначенное; помнящий Шукры слово, в срок предназначенное же принял
यदुम् च तुर्वसुम् च एव देवयानी व्यजायतyadum ca turvasum ca eva devayānī vyajāyataЯду и Турвасу родила Деваяни; Яду же Турвасу же ведь Деваяни родила
द्रुह्युम् च अनुम् च पूरुम् च शर्मिष्ठा वार्षपर्वणीdruhyum ca anum ca pūrum ca śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇīа Друхью, Ану и Пуру — Шармиштха, дочь Вришапарвы; Друхью же Ану же Пуру же Шармиштха Вришапарвы дочь
गर्भ-सम्भवम् आसुर्याः भर्तुः विज्ञाय मानिनीgarbha-sambhavam āsuryāḥ bhartuḥ vijñāya māninīузнав о происшедшей от мужа беременности асури, гордая; зачатие асури от мужа узнав гордая
देवयानी पितुः गेहम् ययौ क्रोध-विमूर्छिताdevayānī pituḥ geham yayau krodha-vimūrchitāДеваяни ушла в дом отца, обеспамятев от гнева; Деваяни отца дом пошла гневом обеспамятевшая
प्रियाम् अनुगतः कामी वचोभिः उपमन्त्रयन्priyām anugataḥ kāmī vacobhiḥ upamantrayanвлюблённый, последовав за любимой, увещевая словами; за любимой последовавший влюблённый словами уговаривающий
न प्रसादयितुम् शेके पाद-संवाहन-आदिभिःna prasādayitum śeke pāda-saṃvāhana-ādibhiḥне смог умилостивить [её] ни растиранием стоп, ни прочим; не умилостивить смог стоп растиранием и прочим
शुक्रः तम् आह कुपितः स्त्री-काम-अनृत-पूरुषśukraḥ tam āha kupitaḥ strī-kāma-anṛta-pūruṣaШукра, разгневавшись, сказал ему: «о женолюбивый, лживый муж; Шукра ему сказал разгневанный: женожелающий лживый человек
त्वाम् जरा विशताम् मन्द विरूप-करणी नृणाम्tvām jarā viśatām manda virūpa-karaṇī nṛṇāmда войдёт в тебя старость, тупец, обезображивающая людей»; в тебя старость да войдёт, тупой, безобразящая людей
अ-तृप्तः अस्मि अद्य कामानाम् ब्रह्मन् दुहितरि स्म तेa-tṛptaḥ asmi adya kāmānām brahman duhitari sma te«я не насытился ныне желаниями с дочерью твоею, о брахман»; ненасыщен я ныне желаниями, о брахман, при дочери твоей
व्यत्यस्यताम् यथा-कामम् वयसा यः अभिधास्यतिvyatyasyatām yathā-kāmam vayasā yaḥ abhidhāsyati«пусть будет обменяно, по желанию, с тем, кто согласится, — возрастом»; да будет обменяно по желанию возрастом, кто согласится
अनुवाद

«Видя, о царь, что дочь Ушанаса имеет добрых детей, Шармиштха однажды избрала его же тайно — мужа подруги — в пору, целомудренная. Прошенный царскою дочерью о потомстве, и рассмотрев дхарму, знаток дхармы, помня слова Шукры, во время [своё] принял именно предназначенное. Яду и Турвасу родила Деваяни, а Друхью, Ану и Пуру — Шармиштха, дочь Вришапарвы. Узнав о происшедшей от мужа беременности асури, гордая Деваяни ушла в дом отца, обеспамятев от гнева. Влюблённый, последовав за любимой, увещевая словами, не смог умилостивить [её] ни растиранием стоп, ни прочим. Шукра, разгневавшись, сказал ему: „О женолюбивый, лживый муж, да войдёт в тебя старость, тупец, обезображивающая людей“. — „Я не насытился ныне желаниями с дочерью твоею, о брахман“. — „Пусть будет обменяно, по желанию, с тем, кто согласится, — возрастом“».

संस्करण

5ad668db571a · प्रकाशित 15 अग॰ 2026, 3:00:00 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से