4495 / 5136
Linuxपन्ने पलटें
श्रीमद्भागवतम् · 10.4.29-37
देवनागरी

तस्यां रात्र्यां व्यतीतायां कंस आहूय मन्त्रिणः
तेभ्य आचष्ट तत् सर्वं यद् उक्तं योग-निद्रया
आकर्ण्य भर्तुर् गदितं तम् ऊचुर् देव-शत्रवः
देवान् प्रति कृतामर्षा दैतेया नाति-कोविदाः
एवं चेत् तर्हि भोजेन्द्र पुर-ग्राम-व्रजादिषु
अनिर्दशान् निर्दशांश् च हनिष्यामो ऽद्य वै शिशून्
किम् उद्यमैः करिष्यन्ति देवाः समर-भीरवः
नित्यम् उद्विग्न-मनसो ज्या-घोषैर् धनुषस् तव
अस्यतस् ते शर-व्रातैर् हन्यमानाः समन्ततः
जिजीविषव उत्सृज्य पलायन-परा ययुः
केचित् प्राञ्जलयो दीना न्यस्त-शस्त्रा दिवौकसः
मुक्त-कच्छ-शिखाः केचिद् भीताः स्म इति वादिनः
न त्वं विस्मृत-शस्त्रास्त्रान् विरथान् भय-संवृतान्
हंस्य् अन्यासक्त-विमुखान् भग्न-चापान् अयुध्यतः
किं क्षेम-शूरैर् विबुधैर् असंयुग-विकत्थनैः
रहो-जुषा किं हरिणा शम्भुना वा वनौकसा
किम् इन्द्रेणाल्प-वीर्येण ब्रह्मणा वा तपस्यता
तथापि देवाः सापत्न्यान् नोपेक्ष्या इति मन्महे
ततस् तन्-मूल-खनने नियुङ्क्ष्वास्मान् अनुव्रतान्

लिप्यंतरण (IAST)

tasyāṃ rātryāṃ vyatītāyāṃ kaṃsa āhūya mantriṇaḥ
tebhya ācaṣṭa tat sarvaṃ yad uktaṃ yoga-nidrayā
ākarṇya bhartur gaditaṃ tam ūcur deva-śatravaḥ
devān prati kṛtāmarṣā daiteyā nāti-kovidāḥ
evaṃ cet tarhi bhojendra pura-grāma-vrajādiṣu
anirdaśān nirdaśāṃś ca haniṣyāmo 'dya vai śiśūn
kim udyamaiḥ kariṣyanti devāḥ samara-bhīravaḥ
nityam udvigna-manaso jyā-ghoṣair dhanuṣas tava
asyatas te śara-vrātair hanyamānāḥ samantataḥ
jijīviṣava utsṛjya palāyana-parā yayuḥ
kecit prāñjalayo dīnā nyasta-śastrā divaukasaḥ
mukta-kaccha-śikhāḥ kecid bhītāḥ sma iti vādinaḥ
na tvaṃ vismṛta-śastrāstrān virathān bhaya-saṃvṛtān
haṃsy anyāsakta-vimukhān bhagna-cāpān ayudhyataḥ
kiṃ kṣema-śūrair vibudhair asaṃyuga-vikatthanaiḥ
raho-juṣā kiṃ hariṇā śambhunā vā vanaukasā
kim indreṇālpa-vīryeṇa brahmaṇā vā tapasyatā
tathāpi devāḥ sāpatnyān nopekṣyā iti manmahe
tatas tan-mūla-khanane niyuṅkṣvāsmān anuvratān

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तस्याम् रात्र्याम् व्यतीतायाम् कंसः आहूय मन्त्रिणःtasyām rātryām vyatītāyām kaṃsaḥ āhūya mantriṇaḥкогда та ночь миновала, Камса, созвав министров; при той ночи миновавшей Камса созвав министров
तेभ्यः आचष्ट तत् सर्वम् यत् उक्तम् योग-निद्रयाtebhyaḥ ācaṣṭa tat sarvam yat uktam yoga-nidrayāповедал им всё то, что сказано было Йоганидрою; им поведал то всё, что сказано Йоганидрою
आकर्ण्य भर्तुः गदितम् तम् ऊचुः देव-शत्रवःākarṇya bhartuḥ gaditam tam ūcuḥ deva-śatravaḥвыслушав сказанное владыкою, ему отвечали враги богов; услышав владыки сказанное ему сказали богов враги
देवान् प्रति कृत-अमर्षाः दैतेयाः न अति-कोविदाःdevān prati kṛta-amarṣāḥ daiteyāḥ na ati-kovidāḥдайтьи, исполненные злобы к богам, не очень-то умные; к богам злобу сотворившие дайтьи не весьма умные
एवम् चेत् तर्हि भोज-इन्द्र पुर-ग्राम-व्रज-आदिषुevam cet tarhi bhoja-indra pura-grāma-vraja-ādiṣu«если так, о владыка Бходжей, то в городах, сёлах, станах и прочем; так если, тогда, о Бходжей владыка, в городах-сёлах-станах-прочих
अ-निर्दशान् निर्दशान् च हनिष्यामः अद्य वै शिशून्a-nirdaśān nirdaśān ca haniṣyāmaḥ adya vai śiśūnмы сегодня же перебьём младенцев — и моложе десяти дней, и старше; недесятидневных, десятидневных же убьём ныне ведь младенцев
किम् उद्यमैः करिष्यन्ति देवाः समर-भीरवःkim udyamaiḥ kariṣyanti devāḥ samara-bhīravaḥ«что сделают своими усилиями боги, робкие в битве; что усилиями сделают боги в битве робкие
नित्यम् उद्विग्न-मनसः ज्या-घोषैः धनुषः तवnityam udvigna-manasaḥ jyā-ghoṣaiḥ dhanuṣaḥ tavaс умами, вечно встревоженными звоном тетивы твоего лука?; вечно встревоженноумные тетивы звонами лука твоего
अस्यतः ते शर-व्रातैः हन्यमानाः समन्ततःasyataḥ te śara-vrātaiḥ hanyamānāḥ samantataḥ«поражаемые отовсюду тучами стрел, пускаемых тобою; стреляющего твоего стрел множествами поражаемые отовсюду
जिजीविषवः उत्सृज्य पलायन-पराः ययुःjijīviṣavaḥ utsṛjya palāyana-parāḥ yayuḥжелая жить, они, бросив [оружие], ушли, предавшись бегству; жить желающие, бросив, бегству преданные ушли
केचित् प्राञ्जलयः दीनाः न्यस्त-शस्त्राः दिवौकसःkecit prāñjalayaḥ dīnāḥ nyasta-śastrāḥ divaukasaḥ«иные небожители — со сложенными ладонями, жалкие, сложившие оружие; некоторые сложенноладонные жалкие сложившеоружные небожители
मुक्त-कच्छ-शिखाः केचित् भीताः स्म इति वादिनःmukta-kaccha-śikhāḥ kecit bhītāḥ sma iti vādinaḥиные — с распущенными одеждами и косицами, говорящие: «мы боимся»; распущеннокрайне-косичные некоторые «боимся мы» так говорящие
न त्वम् विस्मृत-शस्त्र-अस्त्रान् विरथान् भय-संवृतान्na tvam vismṛta-śastra-astrān virathān bhaya-saṃvṛtān«ты не бьёшь забывших оружие, лишившихся колесниц, объятых страхом; не ты забывшеоружных, безколесничных, страхом объятых
हंसि अन्य-आसक्त-विमुखान् भग्न-चापान् अ-युध्यतःhaṃsi anya-āsakta-vimukhān bhagna-cāpān a-yudhyataḥзанятых другим, отвернувшихся, с переломанными луками, не сражающихся; убиваешь другим занятых, отвернувшихся, сломаннолучных, несражающихся
किम् क्षेम-शूरैः विबुधैः अ-संयुग-विकत्थनैःkim kṣema-śūraiḥ vibudhaiḥ a-saṃyuga-vikatthanaiḥ«что нам до богов, храбрых в безопасности, хвастливых вне боя?; что безопасности храбрецами богами вне-битвы хвастливыми
रहः-जुषा किम् हरिणा शम्भुना वा वन-ओकसाrahaḥ-juṣā kim hariṇā śambhunā vā vana-okasāчто за дело до Хари, любящего тайное, или до Шамбху, живущего в лесу?; тайное любящим что Хари, Шамбху или лесожителем
किम् इन्द्रेण अल्प-वीर्येण ब्रह्मणा वा तपस्यताkim indreṇa alpa-vīryeṇa brahmaṇā vā tapasyatāчто до Индры, малосильного, или до Брахмы, творящего подвиг?; что Индрой малодоблестным, Брахмою или подвиг творящим
तथा अपि देवाः सापत्न्यात् न उपेक्ष्याः इति मन्महेtathā api devāḥ sāpatnyāt na upekṣyāḥ iti manmahe«и всё же боги, как соперники, не должны быть оставлены без внимания — так мы считаем; однако боги соперничества ради не оставляемы так считаем
ततः तत्-मूल-खनने नियुङ्क्ष्व अस्मान् अनुव्रतान्tataḥ tat-mūla-khanane niyuṅkṣva asmān anuvratānпоэтому назначь нас, покорных, на выкапывание их корня»; поэтому их корня выкапыванию назначь нас покорных
अनुवाद

«Когда та ночь миновала, Камса, созвав министров, поведал им всё то, что сказано было Йоганидрою. Выслушав сказанное владыкою, ему отвечали враги богов, дайтьи, исполненные злобы к богам, не очень-то умные: „Если так, о владыка Бходжей, то в городах, сёлах, станах и прочем мы сегодня же перебьём младенцев — и моложе десяти дней, и старше. Что сделают своими усилиями боги, робкие в битве, с умами, вечно встревоженными звоном тетивы твоего лука? Поражаемые отовсюду тучами стрел, пускаемых тобою, желая жить, они, бросив [оружие], ушли, предавшись бегству; иные небожители — со сложенными ладонями, жалкие, сложившие оружие, иные — с распущенными одеждами и косицами, говорящие: «мы боимся». Ты не бьёшь забывших оружие, лишившихся колесниц, объятых страхом, занятых другим, отвернувшихся, с переломанными луками, не сражающихся. Что нам до богов, храбрых в безопасности, хвастливых вне боя? Что за дело до Хари, любящего тайное, или до Шамбху, живущего в лесу? Что до Индры, малосильного, или до Брахмы, творящего подвиг? И всё же боги, как соперники, не должны быть оставлены без внимания — так мы считаем; поэтому назначь нас, покорных, на выкапывание их корня“».

संस्करण

322a792f0d86 · प्रकाशित 15 अग॰ 2026, 4:00:00 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से