श्रीमद्भागवतम्
The Quality Taken Away11.3.17-33
4874 / 5136
Linuxपन्ने पलटें
श्रीमद्भागवतम् · 11.3.17-33

śrī-rājovāca

देवनागरी

यथैताम् ऐश्वरीं मायां दुस्तराम् अकृतात्मभिः
तरन्त्य् अञ्जः स्थूल-धियो महर्ष इदम् उच्यताम्
कर्माण्य् आरभमाणानां दुःख-हत्यै सुखाय च
पश्येत् पाक-विपर्यासं मिथुनी-चारिणां नृणाम्
नित्यार्तिदेन वित्तेन दुर्लभेनात्म-मृत्युना
गृहापत्याप्त-पशुभिः का प्रीतिः साधितैश् चलैः
एवं लोकं परम् विद्यान् नश्वरं कर्म-निर्मितम्
स-तुल्यातिशय-ध्वंसं यथा मण्डल-वर्तिनाम्
तस्माद् गुरुं प्रपद्येत जिज्ञासुः श्रेय उत्तमम्
शाब्दे परे च निष्णातं ब्रह्मण्य् उपशमाश्रयम्
तत्र भागवतान् धर्मान् शिक्षेद् गुर्व्-आत्म-दैवतः
अमाययानुवृत्त्या यैस् तुष्येद् आत्मात्म-दो हरिः
सर्वतो मनसो ऽसङ्गम् आदौ सङ्गं च साधुषु
दयां मैत्रीं प्रश्रयं च भूतेष्व् अद्धा यथोचितम्
शौचं तपस् तितिक्षां च मौनं स्वाध्यायम् आर्जवम्
ब्रह्मचर्यम् अहिंसां च समत्वं द्वन्द्व-संज्ञयोः
सर्वत्रात्मेश्वरान्वीक्षां कैवल्यम् अनिकेतताम्
विविक्त-चीर-वसनं सन्तोषं येन केनचित्
श्रद्धां भागवते शास्त्रे ऽनिन्दाम् अन्यत्र चापि हि
मनो-वाक्-कर्म-दण्डं च सत्यं शम-दमाव् अपि
श्रवणं कीर्तनं ध्यानं हरेर् अद्भुत-कर्मणः
जन्म-कर्म-गुणानां च तद्-अर्थे ऽखिल-चेष्टितम्
इष्टं दत्तं तपो जप्तं वृत्तं यच् चात्मनः प्रियम्
दारान् सुतान् गृहान् प्राणान् यत् परस्मै निवेदनम्
एवं कृष्णात्म-नाथेषु मनुष्येषु च सौहृदम्
परिचर्यां चोभयत्र महत्सु नृषु साधुषु
परस्परानुकथनं पावनं भगवद्-यशः
मिथो रतिर् मिथस् तुष्टिर् निवृत्तिर् मिथ आत्मनः
स्मरन्तः स्मारयन्तश् च मिथो ऽघौघ-हरं हरिम्
भक्त्या सञ्जातया भक्त्या बिभ्रत्य् उत्पुलकां तनुम्
क्वचिद् रुदन्त्य् अच्युत-चिन्तया क्वचिद्
धसन्ति नन्दन्ति वदन्त्य् अलौकिकाः
नृत्यन्ति गायन्त्य् अनुशीलयन्त्य् अजं
भवन्ति तूष्णीं परम् एत्य निर्वृताः
इति भागवतान् धर्मान् शिक्षन् भक्त्या तद्-उत्थया
नारायण-परो मायाम् अञ्जस् तरति दुस्तराम्

लिप्यंतरण (IAST)

yathaitām aiśvarīṃ māyāṃ dustarām akṛtātmabhiḥ
taranty añjaḥ sthūla-dhiyo maharṣa idam ucyatām
karmāṇy ārabhamāṇānāṃ duḥkha-hatyai sukhāya ca
paśyet pāka-viparyāsaṃ mithunī-cāriṇāṃ nṛṇām
nityārtidena vittena durlabhenātma-mṛtyunā
gṛhāpatyāpta-paśubhiḥ kā prītiḥ sādhitaiś calaiḥ
evaṃ lokaṃ param vidyān naśvaraṃ karma-nirmitam
sa-tulyātiśaya-dhvaṃsaṃ yathā maṇḍala-vartinām
tasmād guruṃ prapadyeta jijñāsuḥ śreya uttamam
śābde pare ca niṣṇātaṃ brahmaṇy upaśamāśrayam
tatra bhāgavatān dharmān śikṣed gurv-ātma-daivataḥ
amāyayānuvṛttyā yais tuṣyed ātmātma-do hariḥ
sarvato manaso 'saṅgam ādau saṅgaṃ ca sādhuṣu
dayāṃ maitrīṃ praśrayaṃ ca bhūteṣv addhā yathocitam
śaucaṃ tapas titikṣāṃ ca maunaṃ svādhyāyam ārjavam
brahmacaryam ahiṃsāṃ ca samatvaṃ dvandva-saṃjñayoḥ
sarvatrātmeśvarānvīkṣāṃ kaivalyam aniketatām
vivikta-cīra-vasanaṃ santoṣaṃ yena kenacit
śraddhāṃ bhāgavate śāstre 'nindām anyatra cāpi hi
mano-vāk-karma-daṇḍaṃ ca satyaṃ śama-damāv api
śravaṇaṃ kīrtanaṃ dhyānaṃ harer adbhuta-karmaṇaḥ
janma-karma-guṇānāṃ ca tad-arthe 'khila-ceṣṭitam
iṣṭaṃ dattaṃ tapo japtaṃ vṛttaṃ yac cātmanaḥ priyam
dārān sutān gṛhān prāṇān yat parasmai nivedanam
evaṃ kṛṣṇātma-nātheṣu manuṣyeṣu ca sauhṛdam
paricaryāṃ cobhayatra mahatsu nṛṣu sādhuṣu
parasparānukathanaṃ pāvanaṃ bhagavad-yaśaḥ
mitho ratir mithas tuṣṭir nivṛttir mitha ātmanaḥ
smarantaḥ smārayantaś ca mitho 'ghaugha-haraṃ harim
bhaktyā sañjātayā bhaktyā bibhraty utpulakāṃ tanum
kvacid rudanty acyuta-cintayā kvacid
dhasanti nandanti vadanty alaukikāḥ
nṛtyanti gāyanty anuśīlayanty ajaṃ
bhavanti tūṣṇīṃ param etya nirvṛtāḥ
iti bhāgavatān dharmān śikṣan bhaktyā tad-utthayā
nārāyaṇa-paro māyām añjas tarati dustarām

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
यथा एताम् ऐश्वरीम् मायाम् दुस्तराम् अ-कृत-आत्मभिःyathā etām aiśvarīm māyām dustarām a-kṛta-ātmabhiḥ«как эту владычную майю, труднопреодолимую для тех, чья самость не устроена,; как эту владычную майю труднопреодолимую неустроенносамостными
तरन्ति अञ्जः स्थूल-धियः महा-ऋषे इदम् उच्यताम्taranti añjaḥ sthūla-dhiyaḥ mahā-ṛṣe idam ucyatāmпрямо переплывают грубоумные, о великий провидец, — да будет сказано это»; переплывают прямо грубоумные, великийпровидец, это да будет сказано
कर्माणि आरभमाणानाम् दुःख-हत्यै सुखाय चkarmāṇi ārabhamāṇānām duḥkha-hatyai sukhāya ca«у начинающих деяния — ради уничтожения горя и ради счастья —; деяния начинающих горяуничтожения ради счастья же
पश्येत् पाक-विपर्यासम् मिथुनी-चारिणाम् नृणाम्paśyet pāka-viparyāsam mithunī-cāriṇām nṛṇāmда увидит он превратность созревания у людей, ходящих парами; да увидит созреванияпревратность парамиходящих людей
नित्य-अर्ति-देन वित्तेन दुर्-लभेन आत्म-मृत्युनाnitya-arti-dena vittena dur-labhena ātma-mṛtyunā«имуществом, дающим постоянную муку, труднодобываемым, [что] смерть для самости, —; постоянномукудающим имуществом труднодобываемым самостисмертным
गृह-अपत्य-आप्त-पशुभिः का प्रीतिः साधितैः चलैःgṛha-apatya-āpta-paśubhiḥ kā prītiḥ sādhitaiḥ calaiḥдомом, потомством, близкими и скотом, добытыми, [но] шаткими, — какая радость?; домпотомствоблизкоскотом какая радость добытыми шаткими
एवम् लोकम् परम् विद्यात् नश्वरम् कर्म-निर्मितम्evam lokam param vidyāt naśvaram karma-nirmitam«так да знает он и иной мир — гибнущим, построенным деянием,; так мир иной да знает гибнущий деяниемпостроенный
स-तुल्य-अतिशय-ध्वंसम् यथा मण्डल-वर्तिनाम्sa-tulya-atiśaya-dhvaṃsam yathā maṇḍala-vartināmс равенством, превосходством и разрушением — как у [царей], пребывающих в круге; равенствопревосходстворазрушенный как кругепребывающих
तस्मात् गुरुम् प्रपद्येत जिज्ञासुः श्रेयः उत्तमम्tasmāt gurum prapadyeta jijñāsuḥ śreyaḥ uttamam«потому да прибегнет он к наставнику — желающий узнать высшее благо, —; потому наставнику да прибегнет узнатьжелающий благо высшее
शाब्दे परे च निष्णातम् ब्रह्मणि उपशम-आश्रयम्śābde pare ca niṣṇātam brahmaṇi upaśama-āśrayamискушённому в Брахмане звучащем и высшем, прибежищу успокоения; звучащем высшем же искушённому Брахмане успокоенияприбежищу
तत्र भागवतान् धर्मान् शिक्षेत् गुरु-आत्म-दैवतःtatra bhāgavatān dharmān śikṣet guru-ātma-daivataḥ«там да учится он дхармам бхагаваты — [тот], у кого наставник самость и божество,; там бхагаваты дхармы да учится наставниксамостьбожественный
अ-मायया अनुवृत्त्या यैः तुष्येत् आत्मा आत्म-दः हरिःa-māyayā anuvṛttyā yaiḥ tuṣyet ātmā ātma-daḥ hariḥбез притворства, постоянством, — которыми доволен будет Хари, самость, дающий себя; безпритворно постоянством которыми доволен был бы самость себядающий Хари
सर्वतः मनसः अ-सङ्गम् आदौ सङ्गम् च साधुषुsarvataḥ manasaḥ a-saṅgam ādau saṅgam ca sādhuṣu«прежде всего — непривязанность ума ко всему, и привязанность — к праведным;; отовсюду ума непривязанность вначале привязанность же к праведным
दयाम् मैत्रीम् प्रश्रयम् च भूतेषु अद्धा यथा-उचितम्dayām maitrīm praśrayam ca bhūteṣu addhā yathā-ucitamсострадание, дружбу и почтительность к существам — воистину, как подобает;; сострадание дружбу почтительность же к существам воистину как подобает
शौचम् तपः तितिक्षाम् च मौनम् स्वाध्यायम् आर्जवम्śaucam tapaḥ titikṣām ca maunam svādhyāyam ārjavamчистоту, подвижничество, терпение, молчание, самостоятельное чтение, прямоту,; чистоту подвижничество терпение же молчание самочтение прямоту
ब्रह्मचर्यम् अ-हिंसाम् च समत्वम् द्वन्द्व-संज्ञयोःbrahmacaryam a-hiṃsām ca samatvam dvandva-saṃjñayoḥвоздержание и невреждение, равность к двум, [что] зовутся двоицею;; воздержание невреждение же равность двоицейзовомых
सर्वत्र आत्म-ईश्वर-अन्वीक्षाम् कैवल्यम् अ-निकेतताम्sarvatra ātma-īśvara-anvīkṣām kaivalyam a-niketatām«усмотрение самости-господа повсюду, единственность, бездомность,; повсюду самостьгосподаусмотрение единственность бездомность
विविक्त-चीर-वसनम् सन्तोषम् येन केनचित्vivikta-cīra-vasanam santoṣam yena kenacitуединение, одеяние из лоскутов, довольство чем бы то ни было,; уединение лоскутоодеяние довольство чем-либо
श्रद्धाम् भागवते शास्त्रे अ-निन्दाम् अन्यत्र च अपि हिśraddhām bhāgavate śāstre a-nindām anyatra ca api hiверу в шастру о бхагавате и непорицание иного,; веру бхагаваты шастре непорицание иного же также ведь
मनः-वाक्-कर्म-दण्डम् च सत्यम् शम-दमौ अपिmanaḥ-vāk-karma-daṇḍam ca satyam śama-damau apiобуздание ума, речи и деяния, правду, покой и укрощение,; умречьдеянияобуздание же правду покойукрощение также
श्रवणम् कीर्तनम् ध्यानम् हरेः अद्भुत-कर्मणःśravaṇam kīrtanam dhyānam hareḥ adbhuta-karmaṇaḥ«слушание, воспевание, размышление о Хари, чьи деяния дивны,; слушание воспевание размышление Хари дивнодеянного
जन्म-कर्म-गुणानाम् च तत्-अर्थे अखिल-चेष्टितम्janma-karma-guṇānām ca tat-arthe akhila-ceṣṭitamо рождениях, деяниях и достоинствах, и всякое действие ради него;; рождениедеяниедостоинств же его ради всякоедействие
इष्टम् दत्तम् तपः जप्तम् वृत्तम् यत् च आत्मनः प्रियम्iṣṭam dattam tapaḥ japtam vṛttam yat ca ātmanaḥ priyam«принесённое в жертву, данное, подвижничество, прошептанное, поведение и то, что мило самому,; принесённое данное подвижничество прошептанное поведение что же себе милое
दारान् सुतान् गृहान् प्राणान् यत् परस्मै निवेदनम्dārān sutān gṛhān prāṇān yat parasmai nivedanamжён, сыновей, дома, дыхания — вручение [всего этого] высшему;; жён сыновей дома дыхания которое высшему вручение
एवम् कृष्ण-आत्म-नाथेषु मनुष्येषु च सौहृदम्evam kṛṣṇa-ātma-nātheṣu manuṣyeṣu ca sauhṛdam«так — дружество к людям, у кого владыка самости Кришна,; так Кришнасамостивладычных людях же дружество
परिचर्याम् च उभयत्र महत्सु नृषु साधुषुparicaryām ca ubhayatra mahatsu nṛṣu sādhuṣuи услужение обоим — великим людям, праведным;; услужение же обоим великих людях праведных
परस्पर-अनुकथनम् पावनम् भगवत्-यशःparaspara-anukathanam pāvanam bhagavat-yaśaḥ«взаимный пересказ друг другу очищающей славы Владыки,; взаимнопересказывание очищающую Владыкиславу
मिथः रतिः मिथः तुष्टिः निवृत्तिः मिथः आत्मनःmithaḥ ratiḥ mithaḥ tuṣṭiḥ nivṛttiḥ mithaḥ ātmanaḥвзаимная приязнь, взаимное довольство, взаимное отвращение от себя;; взаимная приязнь взаимное довольство отвращение взаимное себя
स्मरन्तः स्मारयन्तः च मिथः अघ-ओघ-हरम् हरिम्smarantaḥ smārayantaḥ ca mithaḥ agha-ogha-haram harim«помня и напоминая друг другу о Хари, уносящем потоки греха,; помнящие напоминающие же взаимно грехапотокиуносящего Хари
भक्त्या सञ्जातया भक्त्या बिभ्रति उत्-पुलकाम् तनुम्bhaktyā sañjātayā bhaktyā bibhrati ut-pulakām tanumпреданностью, рождённою преданностью, они несут тело с поднявшимися волосками; преданностью возникшею преданностью несут поднявшеволосковое тело
क्वचित् रुदन्ति अच्युत-चिन्तया क्वचित् हसन्ति नन्दन्ति वदन्ति अ-लौकिकाःkvacit rudanti acyuta-cintayā kvacit hasanti nandanti vadanti a-laukikāḥ«иногда плачут от помышления об Ачьюте, иногда смеются, ликуют, говорят — нездешние;; иногда плачут Ачьютыпомышлением иногда смеются ликуют говорят нездешние
नृत्यन्ति गायन्ति अनुशीलयन्ति अ-जम् भवन्ति तूष्णीम् परम् एत्य निर्वृताःnṛtyanti gāyanti anuśīlayanti a-jam bhavanti tūṣṇīm param etya nirvṛtāḥпляшут, поют, подражают нерождённому; [затем] умолкают, достигнув высшего, блаженные; пляшут поют подражают нерождённому становятся безмолвные высшего достигнув блаженные
इति भागवतान् धर्मान् शिक्षन् भक्त्या तत्-उत्थयाiti bhāgavatān dharmān śikṣan bhaktyā tat-utthayā«так, учась дхармам бхагаваты преданностью, от них поднявшеюся,; так бхагаваты дхармы учащийся преданностью отнихподнявшеюся
नारायण-परः मायाम् अञ्जः तरति दुस्तराम्nārāyaṇa-paraḥ māyām añjaḥ tarati dustarām[тот], для кого Нараяна высшее, прямо переплывает труднопреодолимую майю»; Нараянавысший майю прямо переплывает труднопреодолимую
अनुवाद

«„Как эту владычную майю, труднопреодолимую для тех, чья самость не устроена, прямо переплывают грубоумные, о великий провидец, — да будет сказано это“. „У начинающих деяния — ради уничтожения горя и ради счастья — да увидит он превратность созревания у людей, ходящих парами. Имуществом, дающим постоянную муку, труднодобываемым, [что] смерть для самости, — домом, потомством, близкими и скотом, добытыми, [но] шаткими, — какая радость? Так да знает он и иной мир — гибнущим, построенным деянием, с равенством, превосходством и разрушением — как у [царей], пребывающих в круге. Потому да прибегнет он к наставнику — желающий узнать высшее благо, — искушённому в Брахмане звучащем и высшем, прибежищу успокоения. Там да учится он дхармам бхагаваты — [тот], у кого наставник самость и божество, без притворства, постоянством, — которыми доволен будет Хари, самость, дающий себя: прежде всего — непривязанность ума ко всему, и привязанность — к праведным; сострадание, дружбу и почтительность к существам — воистину, как подобает; чистоту, подвижничество, терпение, молчание, самостоятельное чтение, прямоту, воздержание и невреждение, равность к двум, [что] зовутся двоицею; усмотрение самости-господа повсюду, единственность, бездомность, уединение, одеяние из лоскутов, довольство чем бы то ни было, веру в шастру о бхагавате и непорицание иного, обуздание ума, речи и деяния, правду, покой и укрощение, слушание, воспевание, размышление о Хари, чьи деяния дивны, о рождениях, деяниях и достоинствах, и всякое действие ради него; принесённое в жертву, данное, подвижничество, прошептанное, поведение и то, что мило самому, жён, сыновей, дома, дыхания — вручение [всего этого] высшему; так — дружество к людям, у кого владыка самости Кришна, и услужение обоим — великим людям, праведным; взаимный пересказ друг другу очищающей славы Владыки, взаимная приязнь, взаимное довольство, взаимное отвращение от себя; помня и напоминая друг другу о Хари, уносящем потоки греха, преданностью, рождённою преданностью, они несут тело с поднявшимися волосками. Иногда плачут от помышления об Ачьюте, иногда смеются, ликуют, говорят — нездешние; пляшут, поют, подражают нерождённому; [затем] умолкают, достигнув высшего, блаженные. Так, учась дхармам бхагаваты преданностью, от них поднявшеюся, [тот], для кого Нараяна высшее, прямо переплывает труднопреодолимую майю“».

संस्करण

c4b9a4e19b9f · प्रकाशित 16 अग॰ 2026, 5:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से