भविष्यपुराण
Household Ratios and Husbandry1.12.8-14
122 / 3103
Linuxपन्ने पलटें
भविष्यपुराण · 1.12.8-14
देवनागरी

तस्माद्भूयो विरूढस्य चतुर्भागो विवर्धते । लाजा धानाः कलायाश्च भृष्टाद्द्विगुणवृद्धयः
भ्रष्टव्यानामतोऽन्येषां पञ्चभागोऽधिको मतः । चापकानां च पिष्टानां पादहीनाः कलायजाः
मुद्गमाषमसूराणामर्धपादावरोभवेत् । क्लिन्नशुष्कवरान्नानां हानिर्वृद्धिर्विशिष्यते
तयार्धेन तु शोध्यानामाढक्या मुद्गमाषयोः । मसूराणां च जानीयात्क्षयं पञ्चमभागकम्
षड्भागेनातसीतैलं सिद्धार्थककपित्थयोः । तथा निम्बकदम्बादौ विद्यात्पञ्चमभागकम्
तिलेङ्गुदीमधूकानां नक्तमालकुसुम्भयोः । जानीयात्पादकं तैलं खलमन्यत्प्रचक्षते
क्षेत्रकालक्रियादिभ्यः क्षयादेर्व्यभिचारतः । प्रत्यक्षीकृत्य तान्सम्यगनुमित्यावधारयेत्

लिप्यंतरण (IAST)

tasmādbhūyo virūḍhasya caturbhāgo vivardhate | lājā dhānāḥ kalāyāśca bhṛṣṭāddviguṇavṛddhayaḥ
bhraṣṭavyānāmato'nyeṣāṃ pañcabhāgo'dhiko mataḥ | cāpakānāṃ ca piṣṭānāṃ pādahīnāḥ kalāyajāḥ
mudgamāṣamasūrāṇāmardhapādāvarobhavet | klinnaśuṣkavarānnānāṃ hānirvṛddhirviśiṣyate
tayārdhena tu śodhyānāmāḍhakyā mudgamāṣayoḥ | masūrāṇāṃ ca jānīyātkṣayaṃ pañcamabhāgakam
ṣaḍbhāgenātasītailaṃ siddhārthakakapitthayoḥ | tathā nimbakadambādau vidyātpañcamabhāgakam
tileṅgudīmadhūkānāṃ naktamālakusumbhayoḥ | jānīyātpādakaṃ tailaṃ khalamanyatpracakṣate
kṣetrakālakriyādibhyaḥ kṣayādervyabhicārataḥ | pratyakṣīkṛtya tānsamyaganumityāvadhārayet

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
लाजा धानाः कलायाश्च भृष्टाद्द्विगुणवृद्धयःlājā dhānāḥ kalāyāśca bhṛṣṭāddviguṇavṛddhayaḥ«„воздушное зерно, поджаренное и горох — от жарки прирост вдвое;; воздушноезерно поджаренное горох же отжарки двойныеприросты
मुद्गमाषमसूराणामर्धपादावरोभवेत्mudgamāṣamasūrāṇāmardhapādāvarobhavet«„у мунга, урада и масура бывает половина или четверть убыли;; мунгурадмасура половинячетвертьубыль бывает
क्लिन्नशुष्कवरान्नानां हानिर्वृद्धिर्विशिष्यतेklinnaśuṣkavarānnānāṃ hānirvṛddhirviśiṣyateу размоченного, высушенного и лучшего зерна убыль и прирост различаются; размоченноговысушенноголучшегозерна убыльприрост различается
षड्भागेनातसीतैलं सिद्धार्थककपित्थयोःṣaḍbhāgenātasītailaṃ siddhārthakakapitthayoḥ«„шестою долей — льняное масло, у горчицы и капиттхи; шестойдолей льняноемасло горчицыкапиттхи
तथा निम्बकदम्बादौ विद्यात्पञ्चमभागकम्tathā nimbakadambādau vidyātpañcamabhāgakamтак же у нимба, кадамбы и прочих должно знать пятую долю; также нимбакадамбапрочих пустьзнает пятуюдолю
तिलेङ्गुदीमधूकानां नक्तमालकुसुम्भयोःtileṅgudīmadhūkānāṃ naktamālakusumbhayoḥ«„у сезама, ингуди, мадхуки, нактамалы и сафлора; сезамингудимадхуки нактамаласафлора
जानीयात्पादकं तैलं खलमन्यत्प्रचक्षतेjānīyātpādakaṃ tailaṃ khalamanyatpracakṣateдолжно знать масла четверть, а иное зовут жмыхом; пустьзнает четвертное масло жмых иное называют
क्षेत्रकालक्रियादिभ्यः क्षयादेर्व्यभिचारतःkṣetrakālakriyādibhyaḥ kṣayādervyabhicārataḥ«„а поскольку от поля, времени, обработки и прочего убыль и прочее отклоняются,; полявремениобработкипрочего убылипрочего отклонением
प्रत्यक्षीकृत्य तान्सम्यगनुमित्यावधारयेत्pratyakṣīkṛtya tānsamyaganumityāvadhārayetих, взяв на глаз как должно, да устанавливает выводом“; наглазвзяв их правильно выводом пустьустанавливает
अनुवाद

«„Что до жареного, то у прочих признана пятая доля сверх; а у чапаков и мучного — на четверть меньше у гороховых. У мунга, урада и масура бывает половина или четверть убыли; у размоченного, высушенного и лучшего зерна убыль и прирост различаются. А при очистке половиною того — у адхаки, мунга и урада, а у масура да знает убыль в пятую долю. Шестою долей — льняное масло, у горчицы и капиттхи, так же у нимба, кадамбы и прочих должно знать пятую долю. У сезама, ингуди, мадхуки, нактамалы и сафлора должно знать масла четверть, а иное зовут жмыхом. А поскольку от поля, времени, обработки и прочего убыль и прочее отклоняются, их, взяв на глаз как должно, да устанавливает выводом“».

संस्करण

ce8ef8f1ffb6 · प्रकाशित 19 अग॰ 2026, 5:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से