भविष्यपुराण
Household Ratios and Husbandry1.12.15-20
123 / 3103
Linuxपन्ने पलटें
भविष्यपुराण · 1.12.15-20
देवनागरी

क्षीरदोषे गवां प्रस्थं महिषीणां च सर्पिषः । पादाधिकमजावीनामुत्पादं तद्विदो विदुः
सुभूमितृणकालेभ्यो वृद्धिर्वा क्षीरसर्पिषाम् । अतस्तेषां विधातव्यो ह्यर्थादेव विनिश्चयः
प्रत्यक्षीकृत्य यत्नेन पक्षमासान्तरे तथा । पयोर्वृत्तैर्गवादीनां कुर्यात्सम्भवनिर्णयम्
कार्पास कृमिकोशौमौर्णक क्षौमादिकर्तनम् । कुणिपङ्ग्वन्धयोषाभिर्विधवाभिश्च कारयेत्
बालवृद्धान्धकार्पण्ये यत्कर्तव्यमवश्यतः । विनियोगं नयेत्सर्वं प्रियोपग्रहपूर्वकम्
कर्मणामन्तरालेषु प्रोषिते चापि भर्तरि । स्वयं वै तदनुष्ठेयं नित्यानां चाविरोधतः

लिप्यंतरण (IAST)

kṣīradoṣe gavāṃ prasthaṃ mahiṣīṇāṃ ca sarpiṣaḥ | pādādhikamajāvīnāmutpādaṃ tadvido viduḥ
subhūmitṛṇakālebhyo vṛddhirvā kṣīrasarpiṣām | atasteṣāṃ vidhātavyo hyarthādeva viniścayaḥ
pratyakṣīkṛtya yatnena pakṣamāsāntare tathā | payorvṛttairgavādīnāṃ kuryātsambhavanirṇayam
kārpāsa kṛmikośaumaurṇaka kṣaumādikartanam | kuṇipaṅgvandhayoṣābhirvidhavābhiśca kārayet
bālavṛddhāndhakārpaṇye yatkartavyamavaśyataḥ | viniyogaṃ nayetsarvaṃ priyopagrahapūrvakam
karmaṇāmantarāleṣu proṣite cāpi bhartari | svayaṃ vai tadanuṣṭheyaṃ nityānāṃ cāvirodhataḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
क्षीरदोषे गवां प्रस्थं महिषीणां च सर्पिषःkṣīradoṣe gavāṃ prasthaṃ mahiṣīṇāṃ ca sarpiṣaḥ«„при доении коров — прастха топлёного масла, и у буйволиц,; молокодоении коров прастха буйволиц же масла
पादाधिकमजावीनामुत्पादं तद्विदो विदुःpādādhikamajāvīnāmutpādaṃ tadvido viduḥа у коз и овец выход на четверть больше — так знают знатоки; четвертьюбольший козовец выход знатоки знают
सुभूमितृणकालेभ्यो वृद्धिर्वा क्षीरसर्पिषाम्subhūmitṛṇakālebhyo vṛddhirvā kṣīrasarpiṣām«„от доброй земли, травы и времени бывает прирост молока и масла,; добройземлитравывремени прирост или молокамасла
प्रत्यक्षीकृत्य यत्नेन पक्षमासान्तरे तथाpratyakṣīkṛtya yatnena pakṣamāsāntare tathā«„взяв на глаз со тщанием, в полмесяца и в месяц; наглазвзяв стщанием полумесяцемесяце также
पयोर्वृत्तैर्गवादीनां कुर्यात्सम्भवनिर्णयम्payorvṛttairgavādīnāṃ kuryātsambhavanirṇayamпо удоям коров и прочих да устанавливает вывод о возможном; удоями коровпрочих пустьтворит возможноговывод
कार्पास कृमिकोशौमौर्णक क्षौमादिकर्तनम्kārpāsa kṛmikośaumaurṇaka kṣaumādikartanam«„прядение хлопка, шёлка, шерсти, льна и прочего; хлопокшелкопрядшерстьлёнпрочегопрядение
कुणिपङ्ग्वन्धयोषाभिर्विधवाभिश्च कारयेत्kuṇipaṅgvandhayoṣābhirvidhavābhiśca kārayetда поручает увечным, хромым и слепым женщинам и вдовам; увечнымхромымслепымженщинами вдовами же пустьпоручает
बालवृद्धान्धकार्पण्ये यत्कर्तव्यमवश्यतःbālavṛddhāndhakārpaṇye yatkartavyamavaśyataḥ«„что непременно должно быть сделано детьми, стариками, слепыми и бедными,; детистарикислепыебедность что совершаемое непременно
विनियोगं नयेत्सर्वं प्रियोपग्रहपूर्वकम्viniyogaṃ nayetsarvaṃ priyopagrahapūrvakamвсё то да приводит в дело, предваряя ласковым обхождением“; применение пустьприводит всё ласковымобхождениемпредваряя
अनुवाद

«„При доении коров — прастха топлёного масла, и у буйволиц, а у коз и овец выход на четверть больше — так знают знатоки. От доброй земли, травы и времени бывает прирост молока и масла; потому и решение о них должно выводиться из самого дела. Взяв на глаз со тщанием, в полмесяца и в месяц по удоям коров и прочих да устанавливает вывод о возможном. Прядение хлопка, шёлка, шерсти, льна и прочего да поручает увечным, хромым и слепым женщинам и вдовам. Что непременно должно быть сделано детьми, стариками, слепыми и бедными, всё то да приводит в дело, предваряя ласковым обхождением. В промежутках между работами, а также когда муж в отлучке, сама да исполняет это, не в противоречии с постоянными делами“».

संस्करण

be746eebcd51 · प्रकाशित 19 अग॰ 2026, 5:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से