भविष्यपुराण
Household Ratios and Husbandry1.12.36-45
126 / 3103
Linuxपन्ने पलटें
भविष्यपुराण · 1.12.36-45
देवनागरी

वर्षाशरद्वसन्तेषु द्वौ कालावन्यदा सकृत् । तक्रं वाप्युपयुञ्जीत श्ववराहादिपोषणे
पिण्याकक्लेदनार्थं वा विक्रेयं वा तदर्हयेत् । वृत्तिं धान्यहिरण्येन गोपादीनां प्रकल्पयेत्
ते हि क्षीरव्रता लोभादुपहन्युस्तदन्वयान् । दोहकालं गवां दोग्धानीतिवर्तेत वै द्विजाः
प्रसरोदकयोर्गोपा मन्थकस्य च मन्थकाः । मासमेकं यथा स्तन्यं मासमेकं स्तनद्वयम्
सततं पाययेदूर्ध्वं स्तनमेकं स्तनद्वयम् । तिलपिष्टाभिः पिण्डाभिस्तृणेन लवणेन च ॥ वारिणा च यथाकालं पुष्णीयादिति वत्सकान्
जरद्गुर्गर्भिणी धेनुर्वत्सा वत्सतरी तथा । पञ्चानां समभागेन घासं यूथे प्रकल्पयेत्
एको गोपालकस्तस्य त्रयाणामथ वा द्वयम् । पञ्चानां वत्सकश्चैकः प्रवरास्तु पृथक्पृथक्
गोचरस्यानयनार्थं व्यालानां त्रासनाय च । घण्टा कर्णेषु बध्नीयुः शोभारक्षार्थमेव च
पशव्ये व्यालनिर्मुक्ते देशे भूरितृणोदके । अभूतदुष्टे वारण्ये सदा कुर्वीत गोकुलम्
सगुप्तमटवीवासं नित्यं कुर्यादजाविकम् । ऊर्णां वर्षे द्विरादद्याच्चैत्राश्वयुजमासयोः

लिप्यंतरण (IAST)

varṣāśaradvasanteṣu dvau kālāvanyadā sakṛt | takraṃ vāpyupayuñjīta śvavarāhādipoṣaṇe
piṇyākakledanārthaṃ vā vikreyaṃ vā tadarhayet | vṛttiṃ dhānyahiraṇyena gopādīnāṃ prakalpayet
te hi kṣīravratā lobhādupahanyustadanvayān | dohakālaṃ gavāṃ dogdhānītivarteta vai dvijāḥ
prasarodakayorgopā manthakasya ca manthakāḥ | māsamekaṃ yathā stanyaṃ māsamekaṃ stanadvayam
satataṃ pāyayedūrdhvaṃ stanamekaṃ stanadvayam | tilapiṣṭābhiḥ piṇḍābhistṛṇena lavaṇena ca || vāriṇā ca yathākālaṃ puṣṇīyāditi vatsakān
jaradgurgarbhiṇī dhenurvatsā vatsatarī tathā | pañcānāṃ samabhāgena ghāsaṃ yūthe prakalpayet
eko gopālakastasya trayāṇāmatha vā dvayam | pañcānāṃ vatsakaścaikaḥ pravarāstu pṛthakpṛthak
gocarasyānayanārthaṃ vyālānāṃ trāsanāya ca | ghaṇṭā karṇeṣu badhnīyuḥ śobhārakṣārthameva ca
paśavye vyālanirmukte deśe bhūritṛṇodake | abhūtaduṣṭe vāraṇye sadā kurvīta gokulam
saguptamaṭavīvāsaṃ nityaṃ kuryādajāvikam | ūrṇāṃ varṣe dvirādadyāccaitrāśvayujamāsayoḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
वर्षाशरद्वसन्तेषु द्वौ कालावन्यदा सकृत्varṣāśaradvasanteṣu dvau kālāvanyadā sakṛt«„в дожди, осень и весну — дважды в день, а в иное время однажды;; дождиосеньвесну два раза виноевремя однажды
वृत्तिं धान्यहिरण्येन गोपादीनां प्रकल्पयेत्vṛttiṃ dhānyahiraṇyena gopādīnāṃ prakalpayet«„содержание пастухам и прочим да назначает зерном и золотом,; содержание зерномзолотом пастуховпрочих пустьназначает
ते हि क्षीरव्रता लोभादुपहन्युस्तदन्वयान्te hi kṣīravratā lobhādupahanyustadanvayānибо они, живущие молоком, из жадности повредили бы приплоду; они ведь молокообетные изжадности повредили бы ихприплоду
मासमेकं यथा स्तन्यं मासमेकं स्तनद्वयम्māsamekaṃ yathā stanyaṃ māsamekaṃ stanadvayam«„один месяц — как есть сосец, один месяц — два сосца,; месяцодин как сосец месяцодин сосцовдвойка
तिलपिष्टाभिः पिण्डाभिस्तृणेन लवणेन चtilapiṣṭābhiḥ piṇḍābhistṛṇena lavaṇena ca«„сезамовою мукою, комками, травою и солью; сезамовоймукой комками травою солью же
वारिणा च यथाकालं पुष्णीयादिति वत्सकान्vāriṇā ca yathākālaṃ puṣṇīyāditi vatsakānи водою в свой срок да питает телят; водою же посрокам пустьпитает так телят
जरद्गुर्गर्भिणी धेनुर्वत्सा वत्सतरी तथाjaradgurgarbhiṇī dhenurvatsā vatsatarī tathā«„старая корова, стельная, дойная, тёлка и подтёлок —; стараякорова стельная дойная тёлка подтёлок также
पञ्चानां समभागेन घासं यूथे प्रकल्पयेत्pañcānāṃ samabhāgena ghāsaṃ yūthe prakalpayetна пятерых ровною долей да отмеряет корм в стаде; пятерых ровнойдолей корм встаде пустьназначает
घण्टा कर्णेषु बध्नीयुः शोभारक्षार्थमेव चghaṇṭā karṇeṣu badhnīyuḥ śobhārakṣārthameva ca«„колокольцы да привязывают им к ушам — и для красы, и для охраны; колокольцы кушам пустьпривязывают красаохраныради же
पशव्ये व्यालनिर्मुक्ते देशे भूरितृणोदकेpaśavye vyālanirmukte deśe bhūritṛṇodake«„в месте, годном для скота, свободном от хищников, с обильной травой и водой“; скотугодном хищниковсвободном месте обильнотравоводном
अनुवाद

«„В дожди, осень и весну — дважды в день, а в иное время однажды; или да употребляет пахтанье на прокорм собак, свиней и прочих, или для размачивания жмыха, или да пускает его в продажу как подобает. Содержание пастухам и прочим да назначает зерном и золотом, ибо они, живущие молоком, из жадности повредили бы приплоду. Время дойки коров и доильщика — так да поступает, о дваждырождённые. Пастухи — при разливе и воде, а сбивальщики — при мутовке. Один месяц — как есть сосец, один месяц — два сосца, а далее постоянно да поят одним сосцом и двумя. Сезамовою мукою, комками, травою и солью и водою в свой срок да питает телят. Старая корова, стельная, дойная, тёлка и подтёлок — на пятерых ровною долей да отмеряет корм в стаде. Один пастух на такое стадо, или двое на трёх, и один телятник на пятерых, а лучшие — каждый порознь. Ради пригона со пастбища и для отпугивания хищников колокольцы да привязывают им к ушам — и для красы, и для охраны. В месте, годном для скота, свободном от хищников, с обильной травой и водой, в лесу, не испорченном тварями, всегда да устраивает коровье стойло. Козье и овечье да держит всегда укрытым, с жильём в лесу; шерсть да берёт дважды в год, в месяцы Чайтра и Ашваюджа“».

संस्करण

9d4cc3a12d60 · प्रकाशित 19 अग॰ 2026, 5:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से