जगतां पतिरर्थित्वाद्विष्णुर्वामनतां गतः ॥ अधिकः कोऽपरस्तस्माद्यो न या स्यति लाघवम्
ज्ञातं मयेदमधुना मतं भवति यद्गुरु ॥ न परं प्रार्थयेद्भूयस्तृष्णा लाघवकारणम्
आदौ दुःखं तथा मध्ये दुःखमंते च दारुणम् ॥ निसर्गात्सर्वभूतानामिति दुःखपरंपरा
वर्तमानान्यतीतानि दुःखान्येतानि यानि तु ॥ नरा न भावयंत्यज्ञा न विरज्यति तेन ते
अत्याहारान्महद्दुःखमनाहारान्महत्तमम् ॥ तुलितं जीवितं कष्टं मन्येऽप्येवं कुतः सुखम्
बुभुक्षा सर्वरोगाणां व्याधिः श्रेष्ठतमः स्मृतः ॥ स चान्नौषधिलेपेन क्षणमात्रं प्रशाम्यति
jagatāṃ patirarthitvādviṣṇurvāmanatāṃ gataḥ || adhikaḥ ko'parastasmādyo na yā syati lāghavam
jñātaṃ mayedamadhunā mataṃ bhavati yadguru || na paraṃ prārthayedbhūyastṛṣṇā lāghavakāraṇam
ādau duḥkhaṃ tathā madhye duḥkhamaṃte ca dāruṇam || nisargātsarvabhūtānāmiti duḥkhaparaṃparā
vartamānānyatītāni duḥkhānyetāni yāni tu || narā na bhāvayaṃtyajñā na virajyati tena te
atyāhārānmahadduḥkhamanāhārānmahattamam || tulitaṃ jīvitaṃ kaṣṭaṃ manye'pyevaṃ kutaḥ sukham
bubhukṣā sarvarogāṇāṃ vyādhiḥ śreṣṭhatamaḥ smṛtaḥ || sa cānnauṣadhilepena kṣaṇamātraṃ praśāmyati
«„Вначале мука, и в середине мука, и в конце жестокая — по природе у всех существ: такова череда муки. Эти муки, что нынешние и что миновавшие, — неразумные люди не помышляют, оттого и не отвращаются. От переедания великая мука, от неедения — величайшая; жизнь, взвешенная, тягостна: и так помышляя, откуда счастье? Голод помнится наилучшим недугом из всех недугов, и он от примочки пищи-лекарства утихает на один лишь миг“».
591aa09d7594 · प्रकाशित 20 अग॰ 2026, 6:00:00 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Адау духкхам татха мадхье — «вначале мука, и в середине, и в конце». Итог всему сказанному подведён одною строкой. Итог всему сказанному подведён одною строкой.
Нисаргат сарва-бхутанам — «по природе у всех существ». Мука отнесена к устройству, а не к чьей-то вине. Мука отнесена к устройству, а не к чьей-то вине.
Нара на бхавайянтьягья — «не помышляют — оттого и не отвращаются». Причина беспечности названа: не думают, а не то что не знают. Причина беспечности не в незнании, а в нежелании подумать.
Атьяхаран махад духкхам — «от переедания великая мука, от неедения — величайшая». Взвешены оба края — и обжорство, и голод. Взвешены оба края — и обжорство, и голод.
Бубхукша сарва-роганам — «голод — наилучший недуг из всех недугов». Голод назван болезнью, а не нуждою: определение точное и злое. Голод назван болезнью, а не нуждою.
Са чаннаушадхи-лепена — «от примочки пищи-лекарства утихает на миг». Еда названа не радостью, а мазью на рану — и действует ненадолго. Еда названа не радостью, а мазью на рану.