भविष्यपुराण
The Faults of Saṃsāra4.4.115-120
1725 / 3103
Linuxपन्ने पलटें
भविष्यपुराण · 4.4.115-120
देवनागरी

क्षुद्व्याधिवेदनातुल्या निःशेषबलकर्तनी ॥ तयाभिभूतो म्रियते यथान्यैर्व्याधिभिर्न हि
तद्रसोपि हि कामाद्वा जिह्वाग्रे परिवर्तते ॥ तत्क्षणाद्वार्द्धकालेन कंठं प्राप्य निवर्तते
इति क्षुद्व्याधितप्तानामन्नमौषधवत्स्मृतम् ॥ न तत्सुखाय मन्तव्यं परमार्थेन पंडितैः
मृतोपमो यश्चेक्षेत सर्वकार्यविवर्जितः ॥ तत्रापि च कुतः सौख्यं तमसाच्छादितात्मनः
प्रबोधेऽपि कुतः सौख्यं कार्यैरुपहतात्मनः ॥ कृषिगोरक्षवाणिज्यसेवाध्वादिपरिश्रमैः
प्रातर्मूत्रपुरीषाभ्यां मध्याह्ने तु बुभुक्षया ॥ तृप्ताः कामेन बाध्यन्ते जंतवोऽपि विनिद्रया

लिप्यंतरण (IAST)

kṣudvyādhivedanātulyā niḥśeṣabalakartanī || tayābhibhūto mriyate yathānyairvyādhibhirna hi
tadrasopi hi kāmādvā jihvāgre parivartate || tatkṣaṇādvārddhakālena kaṃṭhaṃ prāpya nivartate
iti kṣudvyādhitaptānāmannamauṣadhavatsmṛtam || na tatsukhāya mantavyaṃ paramārthena paṃḍitaiḥ
mṛtopamo yaścekṣeta sarvakāryavivarjitaḥ || tatrāpi ca kutaḥ saukhyaṃ tamasācchāditātmanaḥ
prabodhe'pi kutaḥ saukhyaṃ kāryairupahatātmanaḥ || kṛṣigorakṣavāṇijyasevādhvādipariśramaiḥ
prātarmūtrapurīṣābhyāṃ madhyāhne tu bubhukṣayā || tṛptāḥ kāmena bādhyante jaṃtavo'pi vinidrayā

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
क्षुद्व्याधिवेदनातुल्या निःशेषबलकर्तनीkṣudvyādhivedanātulyā niḥśeṣabalakartanī**боль голодного недуга несравненна, отсекающая силы без остатка**; голодногонедугабольнесравненна безостаткасилыотсекающая
तत्क्षणाद्वार्द्धकालेन कंठं प्राप्य निवर्ततेtatkṣaṇādvārddhakālena kaṃṭhaṃ prāpya nivartate**в тот же миг, с течением времени, дойдя до горла, поворачивает вспять**; втотжемиг временитечением горладойдя вспятьповорачивает
न तत्सुखाय मन्तव्यं परमार्थेन पंडितैःna tatsukhāya mantavyaṃ paramārthena paṃḍitaiḥ**её не должно считать за счастье учёным по высшей истине**; еёнесчитатьсчастьем учёным повысшейистине
तत्रापि च कुतः सौख्यं तमसाच्छादितात्मनःtatrāpi ca kutaḥ saukhyaṃ tamasācchāditātmanaḥ**и там откуда счастье у того, чьё «я» покрыто тьмою**; тамоткудасчастье укоготьмоюпокрытоя
कृषिगोरक्षवाणिज्यसेवाध्वादिपरिश्रमैःkṛṣigorakṣavāṇijyasevādhvādipariśramaiḥ**трудами пашни, скотоводства, торговли, службы, дороги и прочего**; пашнискотоводстваторговлислужбыдорогитрудами
तृप्ताः कामेन बाध्यन्ते जंतवोऽपि विनिद्रयाtṛptāḥ kāmena bādhyante jaṃtavo'pi vinidrayā**насытившиеся притесняемы вожделением, а существа — и бессонницей**; насытившиеся вожделениемпритесняемы существа бессонницей
अनुवाद

«„Боль голодного недуга несравненна, отсекающая силы без остатка; одолённый ею умирает так, как не от иных недугов. И вкус её от желания обращается на кончике языка; в тот же миг, с течением времени, дойдя до горла, поворачивает вспять. Так для палимых голодным недугом пища помнится как лекарство: её не должно считать за счастье учёным по высшей истине. Кто выглядит подобным мёртвому, лишённый всякого дела, — и там откуда счастье у того, чьё „я“ покрыто тьмою? И в пробуждении откуда счастье у того, чьё „я“ побито делами — трудами пашни, скотоводства, торговли, службы, дороги и прочего? Поутру калом и мочою, а в полдень голодом; насытившиеся притесняемы вожделением, а существа — и бессонницей“».

संस्करण

462a7b8c47b3 · प्रकाशित 20 अग॰ 2026, 6:00:00 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से