गरुड़ पुराण
The Aetiology of Vātarakta1.167.21-30
648 / 1147
Linuxपन्ने पलटें
गरुड़ पुराण · 1.167.21-30
देवनागरी

कण्ठरोधोमलभ्रंशच्छर्द्यरोचकपीनसान् । कुर्याच्च गलगण्डदींस्तञ्जत्रुमूर्ध्वसंश्रयः
व्यानो ऽतिगमनस्नानक्रीडाविषयचोष्टितैः । विरुद्धरूक्षभीहर्षविषादाद्यैश्च दूषितः
पुंस्त्वोत्साहबलभ्रंशशोकचित्तप्लवज्वरान् । सर्वाकारादिनिस्तोदरोमहर्षं सुषुप्तताम्
कुष्ठं विसर्पमन्यच्च कुर्यात् सर्वाङ्गसादनम् । समानो विषमाजीर्णशीतसङ्कीर्णभोजनैः
करोत्यकालशयनजागराद्यैश्च दूषितः । शूलगुल्मग्रहण्यादीन्यकृत्कामाश्रयान्गदान्
अपानो रूक्षगुर्वन्नवेगाघातातिवाहनैः । यानपानसमुत्थानचङ्क्रमैश्चातिसेवितैः
कुपितः कुरुते रोगान्कृत्स्नान् पक्वाशयाश्रयान् । मूत्रसुक्रप्रदोषार्शोगुदभ्रंशादिकान्बहून्
सर्वाङ्गमाततं सामं तन्द्रास्तैमित्यगौरवैः । स्निग्धत्वाद्बोध कालस्य शैत्यशोथाग्निहानयः
कण्डूरूक्षातिनाशेन तद्विधोपशमेन च । मुक्तिं विद्यान्निरामं तं तन्द्रादीनां विपर्ययात्
वायोरावरणं वातो बहुभेदं प्रचक्षते । पित्तलिङ्गावृते दाहस्तृष्णा शूलं भ्रमस्तमः

लिप्यंतरण (IAST)

kaṇṭharodhomalabhraṃśacchardyarocakapīnasān / kuryācca galagaṇḍadīṃstañjatrumūrdhvasaṃśrayaḥ
vyāno 'tigamanasnānakrīḍāviṣayacoṣṭitaiḥ / viruddharūkṣabhīharṣaviṣādādyaiśca dūṣitaḥ
puṃstvotsāhabalabhraṃśaśokacittaplavajvarān / sarvākārādinistodaromaharṣaṃ suṣuptatām
kuṣṭhaṃ visarpamanyacca kuryāt sarvāṅgasādanam / samāno viṣamājīrṇaśītasaṅkīrṇabhojanaiḥ
karotyakālaśayanajāgarādyaiśca dūṣitaḥ / śūlagulmagrahaṇyādīnyakṛtkāmāśrayāngadān
apāno rūkṣagurvannavegāghātātivāhanaiḥ / yānapānasamutthānacaṅkramaiścātisevitaiḥ
kupitaḥ kurute rogānkṛtsnān pakvāśayāśrayān / mūtrasukrapradoṣārśogudabhraṃśādikānbahūn
sarvāṅgamātataṃ sāmaṃ tandrāstaimityagauravaiḥ / snigdhatvādbodha kālasya śaityaśothāgnihānayaḥ
kaṇḍūrūkṣātināśena tadvidhopaśamena ca / muktiṃ vidyānnirāmaṃ taṃ tandrādīnāṃ viparyayāt
vāyorāvaraṇaṃ vāto bahubhedaṃ pracakṣate / pittaliṅgāvṛte dāhastṛṣṇā śūlaṃ bhramastamaḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
कण्ठरोधkaṇṭharodhaзаграждение горла
मलmalaнечистот
भ्रंशbhraṃśaутрату
छर्द्य्chardyрвоту
अरोचकarocakaотвращение к пище
पीनसान्pīnasānнасморк
कुर्याच्kuryācтворит
गलगण्डाgalagaṇḍāзоб
दींस्dīṃsи прочее
जत्रुम्jatrumключицу
ऊर्ध्वसंश्रयःūrdhvasaṃśrayaḥвверху пребывающий
व्यानोvyānoвьяна
तिगमनtigamanaот чрезмерной ходьбы
स्नानsnānaомовением
क्रीडाkrīḍāигрою
विषयviṣayaпредметами
चोष्टितैःcoṣṭitaiḥдействиями
विरुद्धviruddhaнесовместимым
रूक्षrūkṣaсухим
भीbhīстрахом
हर्षharṣaвосторгом
विषादाद्यैश्viṣādādyaiśунынием и прочим
दूषितःdūṣitaḥиспорченная
पुंस्त्वpuṃstvaмужественности
उत्साहutsāhaвоодушевления
बलbalaсилы
शोकśokaгоре
चित्तcittaума
प्लवplavaколебание
ज्वरान्jvarānжары
सर्वाकारादिsarvākārādiвсякого рода
निस्तोदnistodaколотьё
रोमहर्षंromaharṣaṃмурашки
सुषुप्तताम्suṣuptatāmонемение
कुष्ठंkuṣṭhaṃкушту
विसर्पम्visarpamрожу
अन्यच्anyacиное
कुर्यात्kuryātтворит
सर्वाङ्गसादनम्sarvāṅgasādanamупадок всего тела
समानोsamānoсамана
विषमviṣamaнеровной
जीर्णjīrṇaнепереваренной
शीतśītaхолодной
सङ्कीर्णsaṅkīrṇaсмешанной
भोजनैःbhojanaiḥпищей
करोत्य्karotyтворит
अकालशयनakālaśayanaнесвоевременным лежанием
जागराद्यैश्jāgarādyaiśбодрствованием и прочим
शूलśūlaколику
गुल्मgulmaгульму
ग्रहण्य्grahaṇyграхани
यकृत्yakṛtпечени
कामाश्रयान्kāmāśrayānи желудка
गदान्gadānнедуги
अपानोapānoапана
गुर्व्gurvтяжёлой
अन्नannaпищей
वेगाघातvegāghātaподавлением позывов
तिवाहनैःtivāhanaiḥчрезмерной ездой
यानyānaездою
पानpānaпитьём
समुत्थानsamutthānaвставанием
चङ्क्रमैश्caṅkramaiśхождением
चातिसेवितैःcātisevitaiḥчрезмерно употребляемыми
कुपितःkupitaḥвозмущённая
कुरुतेkuruteтворит
रोगान्rogānнедуги
कृत्स्नान्kṛtsnānвсе
पक्वाशयाश्रयान्pakvāśayāśrayānво вместилище переваренного пребывающие
मूत्रmūtraмочи
सुक्रsukraсемени
प्रदोषाpradoṣāпорчу
र्शोrśoгеморрой
गुदभ्रंशादिकान्gudabhraṃśādikānвыпадение заднего прохода и прочее
बहून्bahūnмногие
सर्वाङ्गम्sarvāṅgamвсё тело
आततंātataṃрастянуто
सामंsāmaṃс непереваренным
तन्द्राtandrāоцепенением
स्तैमित्यstaimityaотяжелением
गौरवैःgauravaiḥтяжестью
स्निग्धत्वाद्snigdhatvādот маслянистости
बोधbodhaпробуждения
कालस्यkālasyaвремени
शैत्यśaityaхолод
शोथśothaотёк
हानयःhānayaḥубыль
कण्डूkaṇḍūзуда
रूक्षातिrūkṣātiсухости
नाशेनnāśenaисчезновением
तद्विधोपशमेनtadvidhopaśamenaих утишением
मुक्तिंmuktiṃосвобождение
विद्यान्vidyānда знает
निरामंnirāmaṃбез непереваренного
तन्द्रादीनांtandrādīnāṃоцепенения и прочего
विपर्ययात्viparyayātот противоположного
वायोर्vāyorветра
आवरणंāvaraṇaṃзаслонение
वातोvātoветер
बहुभेदंbahubhedaṃмногоразличным
प्रचक्षतेpracakṣateназывают
पित्तलिङ्गावृतेpittaliṅgāvṛteпри заслонённом признаками жёлчи
दाहस्dāhasжжение
तृष्णाtṛṣṇāжажда
शूलंśūlaṃколика
भ्रमस्bhramasголовокружение
तमःtamaḥпотемнение
अनुवाद

…заграждение горла, утрату нечистот, рвоту, отвращение к пище и насморк творит он, а также зоб и прочее, пребывая выше ключицы. Вьяна, испорченная чрезмерной ходьбой, омовением, игрою, предметами чувств и действиями, несовместимым и сухим, страхом, восторгом, унынием и прочим, даёт утрату мужественности, воодушевления и силы, горе, колебание ума, жары, всякого рода колотьё, мурашки и онемение, творит кушту, рожу и иное и упадок всего тела. Самана, испорченная неровной, непереваренной, холодной и смешанной пищей, несвоевременным лежанием, бодрствованием и прочим, творит колику, гульму, грахани и недуги, пребывающие в печени и желудке. Апана, возмущённая сухой и тяжёлой пищей, подавлением позывов, чрезмерной ездой, питьём, вставанием и хождением, употребляемыми без меры, творит все недуги, пребывающие во вместилище переваренного: порчу мочи и семени, геморрой, выпадение заднего прохода и многие иные. Всё тело растянуто, с непереваренным, с оцепенением, отяжелением и тяжестью; от маслянистости времени пробуждения — холод, отёк и убыль огня. По исчезновению зуда и сухости и по их утишению да знает он освобождение и отсутствие непереваренного, а по противоположному — оцепенение и прочее. Заслонение ветра ветром называют многоразличным: при заслонении признаками жёлчи — жжение, жажда, колика, головокружение и потемнение.

संस्करण

ff83bda748a4 · प्रकाशित 2 सित॰ 2026, 5:14:20 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से