गरुड़ पुराण
The Aetiology of Vātarakta1.167.31-40
649 / 1147
Linuxपन्ने पलटें
गरुड़ पुराण · 1.167.31-40
देवनागरी

कटुकोष्णाम्ललवणैर्विदाहशीतकामता । शैत्यगौरवशूलाग्निकट्वाज्यपयसो ऽधिकम्
लङ्घनायासरूक्षोष्णकामता च कफावृते । कफावृते ऽङ्गमर्दः स्याद्धृल्लासो गुरुतारुचिः
रक्तवृते सदाहार्तिस्तवङ्मांसाश्रयजा भृशम् । भवेत्सरागः श्वयथुर्जायन्ते मण्डलानि च
शोथो मांसेन कठिनो हृल्लासपिटिकास्तथा । हर्षः पिपीलिकानां च संचार इव जायते । चललग्रनो मृदुः शीतः शोथो गात्रेषु रोचकः
आढ्यवात इव ज्ञेयः स कृच्छ्रो मेदसावतः । स्पर्श आच्छादितेत्युष्णशीतलश्च त्वनावृते । मज्जावृते तु विषमं जृम्भणं परिवेष्टनम्
शूलञ्च पड्यिमानश्च पाणिभ्यां लभते सुखम् । शुक्रावृते तु शोथे वै चातिवेगो न विद्यते
भुक्ते कुक्षौ रुजा जीर्णे निकृत्तिर्भवति ध्रुवम् । मूत्राप्रवृत्तिराध्मानं बस्तेर्मूत्रावृते भवेत्
छिद्रावृते विबन्धो ऽथ स्वस्थानं परिकृन्त ति । पतत्याशु ज्वराक्रान्तो मूर्छां च लभते नरः
सकृत् पीडितमन्येन दुष्टं शुक्रं चिरात्सृजेत् । सर्वधात्वावृते वायौ श्रोणिवङ्क्षणपृष्ठरुक्
विलोमे मारुते चैव हृदयं परिपीड्यते । भ्रमो मूर्छा रुजा दाहः पित्तेन प्राण आवृते

लिप्यंतरण (IAST)

kaṭukoṣṇāmlalavaṇairvidāhaśītakāmatā / śaityagauravaśūlāgnikaṭvājyapayaso 'dhikam
laṅghanāyāsarūkṣoṣṇakāmatā ca kaphāvṛte / kaphāvṛte 'ṅgamardaḥ syāddhṛllāso gurutāruciḥ
raktavṛte sadāhārtistavaṅmāṃsāśrayajā bhṛśam / bhavetsarāgaḥ śvayathurjāyante maṇḍalāni ca
śotho māṃsena kaṭhino hṛllāsapiṭikāstathā / harṣaḥ pipīlikānāṃ ca saṃcāra iva jāyate / calalagrano mṛduḥ śītaḥ śotho gātreṣu rocakaḥ
āḍhyavāta iva jñeyaḥ sa kṛcchro medasāvataḥ / sparśa ācchāditetyuṣṇaśītalaśca tvanāvṛte / majjāvṛte tu viṣamaṃ jṛmbhaṇaṃ pariveṣṭanam
śūlañca paḍyimānaśca pāṇibhyāṃ labhate sukham / śukrāvṛte tu śothe vai cātivego na vidyate
bhukte kukṣau rujā jīrṇe nikṛttirbhavati dhruvam / mūtrāpravṛttirādhmānaṃ bastermūtrāvṛte bhavet
chidrāvṛte vibandho 'tha svasthānaṃ parikṛnta ti / patatyāśu jvarākrānto mūrchāṃ ca labhate naraḥ
sakṛt pīḍitamanyena duṣṭaṃ śukraṃ cirātsṛjet / sarvadhātvāvṛte vāyau śroṇivaṅkṣaṇapṛṣṭharuk
vilome mārute caiva hṛdayaṃ paripīḍyate / bhramo mūrchā rujā dāhaḥ pittena prāṇa āvṛte

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
कटुकोkaṭukoедким
ष्णाम्लṣṇāmlaгорячим и кислым
लवणैर्lavaṇairсолёным
विदाहvidāhaжжение
शीतकामताśītakāmatāжелание холодного
शैत्यśaityaхолод
गौरवgauravaтяжесть
शूलाśūlāколика
ग्निgniогня
कट्व्kaṭvедкого
आज्यājyaтоплёного масла
पयसोpayasoмолока
धिकम्dhikamсверх меры
लङ्घनाlaṅghanāпоста
यासyāsaусилия
रूक्षोrūkṣoсухого
ष्णकामताṣṇakāmatāжелание горячего
कफावृतेkaphāvṛteпри заслонении слизью
ङ्गमर्दःṅgamardaḥломота в теле
स्याद्syādбывает
धृल्लासोdhṛllāsoтошнота
गुरुताgurutāтяжесть
रुचिःruciḥотвращение к пище
रक्तवृतेraktavṛteпри заслонении кровью
सदाहार्तिस्sadāhārtisсо жжением и болью
तवङ्मांसाश्रयजाtavaṅmāṃsāśrayajāв коже и мясе рождённая
भृशम्bhṛśamсильно
भवेत्bhavetбывает
सरागःsarāgaḥс краснотою
श्वयथुर्śvayathurотёк
जायन्तेjāyanteрождаются
मण्डलानिmaṇḍalāniкружки
शोथोśothoотёк
मांसेनmāṃsenaмясом
कठिनोkaṭhinoтвёрдый
हृल्लासhṛllāsaтошнота
पिटिकास्piṭikāsпрыщи
हर्षःharṣaḥщетинение
पिपीलिकानांpipīlikānāṃмуравьёв
संचारsaṃcāraхождение
इवivaкак
चललcalalaподвижный
मृदुःmṛduḥмягкий
शीतःśītaḥхолодный
गात्रेषुgātreṣuв членах
रोचकःrocakaḥотвращение к пище
आढ्यवातāḍhyavāta«богатый ветер»
ज्ञेयःjñeyaḥда будет знаем
कृच्छ्रोkṛcchroтруден
मेदसावतःmedasāvataḥжиром заслонённый
स्पर्शsparśaприкосновение
आच्छादितेācchāditeпри закрытом
त्युष्णtyuṣṇaгорячее
शीतलश्śītalaśхолодное
अनावृतेanāvṛteпри незаслонённом
मज्जावृतेmajjāvṛteпри заслонении мозгом
विषमंviṣamaṃнеровное
जृम्भणंjṛmbhaṇaṃзевота
परिवेष्टनम्pariveṣṭanamобвитие
शूलञ्śūlañколика
पड्यिमानश्paḍyimānaśонемение
पाणिभ्यांpāṇibhyāṃруками
लभतेlabhateобретает
सुखम्sukhamоблегчение
शुक्रावृतेśukrāvṛteпри заслонении семенем
शोथेśotheпри отёке
चातिवेगोcātivegoи сильного напора
naне
विद्यतेvidyateбывает
भुक्तेbhukteпри съеденном
कुक्षौkukṣauв боку
रुजाrujāболь
जीर्णेjīrṇeпри переваренном
निकृत्तिर्nikṛttirотсечение
भवतिbhavatiбывает
ध्रुवम्dhruvamнепременно
मूत्राप्रवृत्तिर्mūtrāpravṛttirнеисхождение мочи
आध्मानंādhmānaṃвздутие
बस्तेर्मूत्रावृतेbastermūtrāvṛteпри заслонении мочою пузыря
छिद्रावृतेchidrāvṛteпри заслонении отверстия
विबन्धोvibandhoзапор
thaзатем
स्वस्थानंsvasthānaṃсвоё место
परिकृन्तparikṛntaрассекает
पतत्patatпадает
आशुāśuтотчас
ज्वराक्रान्तोjvarākrāntoжаром охваченный
मूर्छांmūrchāṃобморок
नरःnaraḥчеловек
सकृत्sakṛtоднажды
पीडितम्pīḍitamстеснённое
अन्येनanyenaдругим
दुष्टंduṣṭaṃиспорченное
शुक्रंśukraṃсемя
चिरात्cirātдолго спустя
सृजेत्sṛjetизвергает
सर्वधात्वावृतेsarvadhātvāvṛteпри заслонении всеми тканями
श्रोणिśroṇiтаза
वङ्क्षणvaṅkṣaṇaпаха
पृष्ठरुक्pṛṣṭharukболь спины
विलोमेvilomeпри обратном
मारुतेmāruteветре
हृदयंhṛdayaṃсердце
परिपीड्यतेparipīḍyateстесняется
भ्रमोbhramoголовокружение
मूर्छाmūrchāобморок
दाहःdāhaḥжжение
पित्तेनpittenaжёлчью
प्राणprāṇaпрана
आवृतेāvṛteпри заслонённой
अनुवाद

От едкого, горячего, кислого и солёного — жжение и желание холодного; от холода, тяжести, колики, огня, едкого, топлёного масла и молока сверх меры — желание поста, усилия, сухого и горячего при заслонении слизью. При заслонении слизью бывают ломота в теле, тошнота, тяжесть и отвращение к пище. При заслонении кровью — сильная боль со жжением, рождённая в коже и мясе; бывает отёк с краснотою, и рождаются кружки. Отёк от мяса твёрд, с тошнотою и прыщами, и бывает щетинение, как будто ходят муравьи; подвижный, мягкий, холодный отёк в членах и отвращение к пище — то да будет знаемо как «богатый ветер», трудный, заслонённый жиром. При закрытом — прикосновение горячего, а при незаслонённом — холодного. При заслонении мозгом — неровная зевота и обвитие, колика и онемение, и руками он обретает облегчение. При заслонении семенем нет ни отёка, ни сильного напора: при съеденном — боль в боку, а при переваренном непременно бывает как бы отсечение. Неисхождение мочи и вздутие бывают при заслонении мочою пузыря. При заслонении отверстия — запор, и он рассекает своё место; человек тотчас падает, охваченный жаром, и впадает в обморок. Однажды стеснённое другим, испорченное семя извергается долго спустя. При заслонении всеми тканями — боль в тазу, паху и спине. При обратном ветре стесняется сердце; головокружение, обморок, боль и жжение — при пране, заслонённой жёлчью.

संस्करण

55ddd0a61628 · प्रकाशित 2 सित॰ 2026, 5:14:20 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से