महाभारत
Caitraratha-parva (vasiṣṭha-praśaṃsā) (Praise of Vasiṣṭha)1.164.5–6
1103 / 15823
महाभारत · 1.164.5–6
देवनागरी

गन्धर्व उवाच
तपसा निर्जितौ शश्वद् अजेयाव् अमरैर् अपि ॥
कामक्रोधाव् उभौ यस्य चरणौ संववाहतुः ॥
यस् तु नोच्छेदनं चक्रे कुशिकानाम् उदारधीः ॥
विश्वामित्रापराधेन धारयन् मन्युम् उत्तमम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

gandharva uvāca
tapasā nirjitau śaśvad ajeyāv amarair api ||
kāmakrodhāv ubhau yasya caraṇau saṃvavāhatuḥ ||
yas tu nocchedanaṃ cakre kuśikānām udāradhīḥ ||
viśvāmitrāparādhena dhārayan manyum uttamam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तपसा निर्जितौ शश्वत् अजेयौ अमरैः अपिtapasā nirjitau śaśvat ajeyau amaraiḥ api[he in whom] by austerity were forever conquered, unconquerable even by the immortals,
कामक्रोधौ उभौ यस्य चरणौ संववाहतुःkāmakrodhau ubhau yasya caraṇau saṃvavāhatuḥdesire and anger, both -- [like servants] massaged his feet;
यः तु न उच्छेदनं चक्रे कुशिकानाम् उदारधीःyaḥ tu na ucchedanaṃ cakre kuśikānām udāradhīḥwho, noble of mind, did not bring about the destruction of the Kushikas [the line of Vishvamitra],
विश्वामित्रापराधेन धारयन् मन्युम् उत्तमम्viśvāmitrāparādhena dhārayan manyum uttamam[though] through Vishvamitra's offense he harbored the utmost wrath;
गन्धर्वgandharvaoriginal form "gandharva", added to complete the word-by-word coverage
शश्वद्śaśvadoriginal form "śaśvad", added to complete the word-by-word coverage
अजेयाव्ajeyāvoriginal form "ajeyāv", added to complete the word-by-word coverage
अमरैर्amarairoriginal form "amarair", added to complete the word-by-word coverage
कामक्रोधाव्kāmakrodhāvoriginal form "kāmakrodhāv", added to complete the word-by-word coverage
यस्yasoriginal form "yas", added to complete the word-by-word coverage
नोच्छेदनंnocchedanaṃoriginal form "nocchedanaṃ", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

The gandharva said: "He is the one in whom, by austerity, desire and anger were forever conquered, unconquerable even by the immortals -- both, like servants, massaged his feet. Who, noble of mind, did not bring about the destruction of the Kushika line, though through Vishvamitra's offense he harbored the utmost wrath."

संस्करण

89c9e0501298 · प्रकाशित 12 जुल॰ 2026, 5:29:43 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से