महाभारत
Caitraratha-parva (aurva-agni-utsarga) (Aurva Casts Fire into the Ocean)1.171.12–13
1188 / 15823
महाभारत · 1.171.12–13
देवनागरी

राजभिश् चेश्वरैश् चैव यदि वै पितरो मम ॥
शक्तैर् न शकिता त्रातुम् इष्टं मत्वेह जीवितम् ॥
अत एषाम् अहं क्रुद्धो लोकानाम् ईश्वरो ऽद्य सन् ॥
भवतां तु वचो नाहम् अलं समतिवर्तितुम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

rājabhiś ceśvaraiś caiva yadi vai pitaro mama ||
śaktair na śakitā trātum iṣṭaṃ matveha jīvitam ||
ata eṣām ahaṃ kruddho lokānām īśvaro 'dya san ||
bhavatāṃ tu vaco nāham alaṃ samativartitum ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
राजभिः च ईश्वरैः च एव यदि वै पितरः ममrājabhiḥ ca īśvaraiḥ ca eva yadi vai pitaraḥ mamaif, then, by kings and lords, [though] capable, my fathers
शक्तैः न शकिता त्रातुम् इष्टं मत्वा इह जीवितम्śaktaiḥ na śakitā trātum iṣṭaṃ matvā iha jīvitamwere not saved -- [by those who] deemed their own life dear [here], [not intervening] --
अतः एषाम् अहं क्रुद्धः लोकानाम् ईश्वरः अद्य सन्ataḥ eṣām ahaṃ kruddhaḥ lokānām īśvaraḥ adya santherefore I am angry at these worlds, [though] now myself powerful;
भवतां तु वचः न अहम् अलं समतिवर्तितुम्bhavatāṃ tu vacaḥ na aham alaṃ samativartitumbut your word I am not able to transgress;
राजभिश्rājabhiśoriginal form "rājabhiś", added to complete the word-by-word coverage
चेश्वरैश्ceśvaraiśoriginal form "ceśvaraiś", added to complete the word-by-word coverage
चैवcaivaoriginal form "caiva", added to complete the word-by-word coverage
पितरोpitarooriginal form "pitaro", added to complete the word-by-word coverage
शक्तैर्śaktairoriginal form "śaktair", added to complete the word-by-word coverage
मत्वेहmatvehaoriginal form "matveha", added to complete the word-by-word coverage
अतataoriginal form "ata", added to complete the word-by-word coverage
क्रुद्धोkruddhooriginal form "kruddho", added to complete the word-by-word coverage
ईश्वरोīśvarooriginal form "īśvaro", added to complete the word-by-word coverage
ऽद्य'dyaoriginal form "'dya", added to complete the word-by-word coverage
वचोvacooriginal form "vaco", added to complete the word-by-word coverage
नाहम्nāhamoriginal form "nāham", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

"If, then, my fathers were not saved by kings and lords capable of it -- by those who, deeming their own life dear, did not intervene -- therefore I am angry at these worlds, though now myself powerful. But your word I am not able to transgress."

संस्करण

46401547760d · प्रकाशित 12 जुल॰ 2026, 5:37:22 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से