महाभारत
Arghyāharaṇa-parva (bhīṣma-uttara, kṛṣṇa-āhvāna) (Bhishma's Reply and the Challenge to Krishna)2.41.13–15
2448 / 15823
महाभारत · 2.41.13–15
देवनागरी

शल्यादीन् अपि कस्मात् त्वं न स्तौषि वसुधाधिपान् ॥
स्तवाय यदि ते बुद्धिर् वर्तते भीष्म सर्वदा ॥
किं हि शक्यं मया कर्तुं यद् वृद्धानां त्वया नृप ॥
पुरा कथयतां नूनं न श्रुतं धर्मवादिनाम् ॥
आत्मनिन्दात्मपूजा च परनिन्दा परस्तवः ॥
अनाचरितम् आर्याणां वृत्तम् एतच् चतुर्विधम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

śalyādīn api kasmāt tvaṃ na stauṣi vasudhādhipān ||
stavāya yadi te buddhir vartate bhīṣma sarvadā ||
kiṃ hi śakyaṃ mayā kartuṃ yad vṛddhānāṃ tvayā nṛpa ||
purā kathayatāṃ nūnaṃ na śrutaṃ dharmavādinām ||
ātmanindātmapūjā ca paranindā parastavaḥ ||
anācaritam āryāṇāṃ vṛttam etac caturvidham ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
शल्य-आदीन् अपि कस्मात् त्वंśalya-ādīn api kasmāt tvaṃ"Why do you Shalya and the rest
न स्तौषि वसुधा-अधिपान्na stauṣi vasudhā-adhipānnot praise, the lords of the earth,
स्तवाय यदि ते बुद्धिर्stavāya yadi te buddhirif to praise your mind
वर्तते भीष्म सर्वदाvartate bhīṣma sarvadāis turned, O Bhishma, always?
किं हि शक्यं मया कर्तुंkiṃ hi śakyaṃ mayā kartuṃWhat indeed can I do,
यद् वृद्धानां त्वया नृपyad vṛddhānāṃ tvayā nṛpa[if] that, [which] from the elders, by you, O king,
पुरा कथयतां नूनंpurā kathayatāṃ nūnaṃonce telling it, surely,
न श्रुतं धर्म-वादिनाम्na śrutaṃ dharma-vādināmhas not been heard, [from those] proclaiming dharma:
आत्म-निन्दा आत्म-पूजा चātma-nindā ātma-pūjā caself-disparagement and self-worship,
पर-निन्दा पर-स्तवःpara-nindā para-stavaḥdisparaging others, praising others —
अनाचरितम् आर्याणांanācaritam āryāṇāṃnot practiced by the noble (āryas),
वृत्तम् एतच् चतुर्विधम्vṛttam etac caturvidham[this] fourfold conduct".
शल्यादीन्śalyādīnoriginal form "śalyādīn", added to complete the word-by-word coverage
वसुधाधिपान्vasudhādhipānoriginal form "vasudhādhipān", added to complete the word-by-word coverage
धर्मवादिनाम्dharmavādināmoriginal form "dharmavādinām", added to complete the word-by-word coverage
आत्मनिन्दात्मपूजाātmanindātmapūjāoriginal form "ātmanindātmapūjā", added to complete the word-by-word coverage
परनिन्दाparanindāoriginal form "paranindā", added to complete the word-by-word coverage
परस्तवःparastavaḥoriginal form "parastavaḥ", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

"Why then do you not praise Shalya and the other lords of the earth, if your mind, O Bhishma, is always turned to praise? What can I do, if you, O king, have surely not heard what the dharma-proclaiming elders used to say of old: self-disparagement and self-praise, disparaging others and praising others — this fourfold conduct does not befit the noble (āryas)."

संस्करण

1c781f700f5f · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 3:49:21 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से