महाभारत
Kirmīravadha-parva (Bhīma Slays Kirmīra)3.12.15–20
2832 / 15823
महाभारत · 3.12.15–20
देवनागरी

स दृष्ट्वा पाण्डवान् दूरात् कृष्णाजिनसमावृतान् ॥
आवृणोत् तद् वनद्वारं मैनाक इव पर्वतः ॥
तं समासाद्य वित्रस्ता कृष्णा कमललोचना ॥
अदृष्टपूर्वं संत्रासान् न्यमीलयत लोचने ॥
दुःशासनकरोत्सृष्टविप्रकीर्णशिरोरुहा ॥
पञ्चपर्वतमध्यस्था नदीवाकुलतां गता ॥
मोमुह्यमानां तां तत्र जगृहुः पञ्च पाण्डवाः ॥
इन्द्रियाणि प्रसक्तानि विषयेषु यथा रतिम् ॥
अथ तां राक्षसीं मायाम् उत्थितां घोरदर्शनाम् ॥
रक्षोघ्नैर् विविधैर् मन्त्रैर् धौम्यः सम्यक्प्रयोजितैः ॥
पश्यतां पाण्डुपुत्राणां नाशयाम् आस वीर्यवान् ॥
स नष्टमायो ऽतिबलः क्रोधविस्फारितेक्षणः ॥
काममूर्तिधरः क्षुद्रः कालकल्पो व्यदृश्यत ॥

लिप्यंतरण (IAST)

sa dṛṣṭvā pāṇḍavān dūrāt kṛṣṇājinasamāvṛtān ||
āvṛṇot tad vanadvāraṃ maināka iva parvataḥ ||
taṃ samāsādya vitrastā kṛṣṇā kamalalocanā ||
adṛṣṭapūrvaṃ saṃtrāsān nyamīlayata locane ||
duḥśāsanakarotsṛṣṭaviprakīrṇaśiroruhā ||
pañcaparvatamadhyasthā nadīvākulatāṃ gatā ||
momuhyamānāṃ tāṃ tatra jagṛhuḥ pañca pāṇḍavāḥ ||
indriyāṇi prasaktāni viṣayeṣu yathā ratim ||
atha tāṃ rākṣasīṃ māyām utthitāṃ ghoradarśanām ||
rakṣoghnair vividhair mantrair dhaumyaḥ samyakprayojitaiḥ ||
paśyatāṃ pāṇḍuputrāṇāṃ nāśayām āsa vīryavān ||
sa naṣṭamāyo 'tibalaḥ krodhavisphāritekṣaṇaḥ ||
kāmamūrtidharaḥ kṣudraḥ kālakalpo vyadṛśyata ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
स दृष्ट्वा पाण्डवान् दूरात् कृष्णाजिनसमावृतान्sa dṛṣṭvā pāṇḍavān dūrāt kṛṣṇājinasamāvṛtānhaving seen the Pandavas from afar, clad in black deerskins
आवृणोत् तद् वनद्वारं मैनाकः इव पर्वतःāvṛṇot tad vanadvāraṃ mainākaḥ iva parvataḥhe closed off the forest entrance, like Mount Mainaka
तं समासाद्य वित्रस्ता कृष्णा कमललोचनाtaṃ samāsādya vitrastā kṛṣṇā kamalalocanāapproaching him, the frightened lotus-eyed Krishna
अदृष्टपूर्वं संत्रासात् न्यमीलयत लोचनेadṛṣṭapūrvaṃ saṃtrāsāt nyamīlayata locanefrom terror at what she had never seen before, she closed her eyes
दुःशासनकरोत्सृष्टविप्रकीर्णशिरोरुहाduḥśāsanakarotsṛṣṭaviprakīrṇaśiroruhāher hair, loosened by the hand of Duhshasana, was disheveled
पञ्चपर्वतमध्यस्था नदी इव आकुलतां गताpañcaparvatamadhyasthā nadī iva ākulatāṃ gatāamid the five mountains she became agitated, like a river
मोमुह्यमानां तां तत्र जगृहुः पञ्च पाण्डवाःmomuhyamānāṃ tāṃ tatra jagṛhuḥ pañca pāṇḍavāḥthere the five Pandavas held her up as she was fainting
इन्द्रियाणि प्रसक्तानि विषयेषु यथा रतिम्indriyāṇi prasaktāni viṣayeṣu yathā ratimas the senses hold fast to pleasure attached to their objects
अथ तां राक्षसीं मायाम् उत्थितां घोरदर्शनाम्atha tāṃ rākṣasīṃ māyām utthitāṃ ghoradarśanāmthen this rakshasa illusion, terrible to behold, that had arisen
रक्षोघ्नैः विविधैः मन्त्रैः धौम्यः सम्यक्प्रयोजितैःrakṣoghnaiḥ vividhaiḥ mantraiḥ dhaumyaḥ samyakprayojitaiḥwith various mantras destroying rakshasas, rightly applied by Dhaumya
पश्यतां पाण्डुपुत्राणां नाशयाम् आस वीर्यवान्paśyatāṃ pāṇḍuputrāṇāṃ nāśayām āsa vīryavānthe mighty one destroyed it before the eyes of the sons of Pandu
स नष्टमायः अतिबलः क्रोधविस्फारितेक्षणःsa naṣṭamāyaḥ atibalaḥ krodhavisphāritekṣaṇaḥhe, his illusion destroyed, exceedingly strong, his eyes dilated with rage
काममूर्तिधरः क्षुद्रः कालकल्पः व्यदृश्यतkāmamūrtidharaḥ kṣudraḥ kālakalpaḥ vyadṛśyatathe base one, assuming whatever form he wished, appeared like death itself
मैनाकmainākaoriginal form "maināka", added to complete the word-by-word coverage
संत्रासान्saṃtrāsānoriginal form "saṃtrāsān", added to complete the word-by-word coverage
नदीवाकुलतांnadīvākulatāṃoriginal form "nadīvākulatāṃ", added to complete the word-by-word coverage
रक्षोघ्नैर्rakṣoghnairoriginal form "rakṣoghnair", added to complete the word-by-word coverage
विविधैर्vividhairoriginal form "vividhair", added to complete the word-by-word coverage
मन्त्रैर्mantrairoriginal form "mantrair", added to complete the word-by-word coverage
नष्टमायोnaṣṭamāyooriginal form "naṣṭamāyo", added to complete the word-by-word coverage
ऽतिबलः'tibalaḥoriginal form "'tibalaḥ", added to complete the word-by-word coverage
कालकल्पोkālakalpooriginal form "kālakalpo", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

Having seen the Pandavas from afar, clad in black deerskins, the rakshasa closed off the entrance to the forest, like Mount Mainaka. Lotus-eyed Krishna-Draupadi, drawing near him and seeing what she had never seen before, closed her eyes in terror. Her hair, once loosened by the hand of Duhshasana, was disheveled; amid the five Pandavas she seemed like a river troubled between five mountains. As she began to faint, the five Pandavas held her up, as the senses hold fast to pleasure bound to its objects. Then Dhaumya, applying various mantras that destroy rakshasas, dispelled this dreadful rakshasa illusion before the eyes of the sons of Pandu. His illusion destroyed, the base and mighty Kirmira, who could take on any form he wished, now appeared as the very image of death, his eyes dilated with rage.

संस्करण

db432bad7c96 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 4:44:34 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से