महाभारत
Kirmīravadha-parva (Bhīma Slays Kirmīra)3.12.69–75
2836 / 15823
महाभारत · 3.12.69–75
देवनागरी

एवं विनिहतः संख्ये किर्मीरो मनुजाधिप ॥
भीमेन वचनात् तस्य धर्मराजस्य कौरव ॥
ततो निष्कण्टकं कृत्वा वनं तद् अपराजितः ॥
द्रौपद्या सह धर्मज्ञो वसतिं ताम् उवास ह ॥
समाश्वास्य च ते सर्वे द्रौपदीं भरतर्षभाः ॥
प्रहृष्टमनसः प्रीत्या प्रशशंसुर् वृकोदरम् ॥
भीमबाहुबलोत्पिष्टे विनष्टे राक्षसे ततः ॥
विविशुस् तद् वनं वीराः क्षेमं निहतकण्टकम् ॥
स मया गच्छता मार्गे विनिकीर्णो भयावहः ॥
वने महति दुष्टात्मा दृष्टो भीमबलाद् धतः ॥
तत्राश्रौषम् अहं चैतत् कर्म भीमस्य भारत ॥
ब्राह्मणानां कथयतां ये तत्रासन् समागताः ॥
वैशंपायन उवाच
एवं विनिहतं संख्ये किर्मीरं राक्षसोत्तमम् ॥
श्रुत्वा ध्यानपरो राजा निशश्वासार्तवत् तदा ॥

लिप्यंतरण (IAST)

evaṃ vinihataḥ saṃkhye kirmīro manujādhipa ||
bhīmena vacanāt tasya dharmarājasya kaurava ||
tato niṣkaṇṭakaṃ kṛtvā vanaṃ tad aparājitaḥ ||
draupadyā saha dharmajño vasatiṃ tām uvāsa ha ||
samāśvāsya ca te sarve draupadīṃ bharatarṣabhāḥ ||
prahṛṣṭamanasaḥ prītyā praśaśaṃsur vṛkodaram ||
bhīmabāhubalotpiṣṭe vinaṣṭe rākṣase tataḥ ||
viviśus tad vanaṃ vīrāḥ kṣemaṃ nihatakaṇṭakam ||
sa mayā gacchatā mārge vinikīrṇo bhayāvahaḥ ||
vane mahati duṣṭātmā dṛṣṭo bhīmabalād dhataḥ ||
tatrāśrauṣam ahaṃ caitat karma bhīmasya bhārata ||
brāhmaṇānāṃ kathayatāṃ ye tatrāsan samāgatāḥ ||
vaiśaṃpāyana uvāca
evaṃ vinihataṃ saṃkhye kirmīraṃ rākṣasottamam ||
śrutvā dhyānaparo rājā niśaśvāsārtavat tadā ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
एवं विनिहतः संख्ये किर्मीरः मनुजाधिपevaṃ vinihataḥ saṃkhye kirmīraḥ manujādhipathus was Kirmira slain in battle, O lord of men
भीमेन वचनात् तस्य धर्मराजस्य कौरवbhīmena vacanāt tasya dharmarājasya kauravaby Bhima, at the word of Dharmaraja, O Kaurava
ततः निष्कण्टकं कृत्वा वनं तद् अपराजितःtataḥ niṣkaṇṭakaṃ kṛtvā vanaṃ tad aparājitaḥthen the unconquered one, having made that forest free of its thorn
द्रौपद्या सह धर्मज्ञः वसतिं ताम् उवास हdraupadyā saha dharmajñaḥ vasatiṃ tām uvāsa hathe knower of dharma settled there together with Draupadi
समाश्वास्य च ते सर्वे द्रौपदीं भरतर्षभाःsamāśvāsya ca te sarve draupadīṃ bharatarṣabhāḥand all those best of the Bharatas, having comforted Draupadi
प्रहृष्टमनसः प्रीत्या प्रशशंसुः वृकोदरम्prahṛṣṭamanasaḥ prītyā praśaśaṃsuḥ vṛkodaramwith joyful hearts and affection, praised Vrikodara
भीमबाहुबलोत्पिष्टे विनष्टे राक्षसे ततःbhīmabāhubalotpiṣṭe vinaṣṭe rākṣase tataḥwhen the rakshasa had been destroyed, crushed by the strength of Bhima's arms
विविशुः तद् वनं वीराः क्षेमं निहतकण्टकम्viviśuḥ tad vanaṃ vīrāḥ kṣemaṃ nihatakaṇṭakamthe heroes entered that forest, safe, its thorn struck down
स मया गच्छता मार्गे विनिकीर्णः भयावहःsa mayā gacchatā mārge vinikīrṇaḥ bhayāvahaḥhe was seen by me on the road, scattered about and dreadful
वने महति दुष्टात्मा दृष्टः भीमबलात् हतःvane mahati duṣṭātmā dṛṣṭaḥ bhīmabalāt hataḥin the great forest this evil-souled one was seen, slain by Bhima's strength
तत्र अश्रौषम् अहं च एतत् कर्म भीमस्य भारतtatra aśrauṣam ahaṃ ca etat karma bhīmasya bhāratathere I heard this deed of Bhima, O Bharata
ब्राह्मणानां कथयतां ये तत्र आसन् समागताःbrāhmaṇānāṃ kathayatāṃ ye tatra āsan samāgatāḥfrom the brahmins who had gathered there and were telling it
वैशंपायन उवाचvaiśaṃpāyana uvācaVaishampayana said
एवं विनिहतं संख्ये किर्मीरं राक्षसोत्तमम्evaṃ vinihataṃ saṃkhye kirmīraṃ rākṣasottamamhaving heard that Kirmira, the foremost of rakshasas, was thus slain in battle
श्रुत्वा ध्यानपरः राजा निशश्वास आर्तवत् तदाśrutvā dhyānaparaḥ rājā niśaśvāsa ārtavat tadāthe king, sunk in thought, then sighed like one in pain
किर्मीरोkirmīrooriginal form "kirmīro", added to complete the word-by-word coverage
ततोtatooriginal form "tato", added to complete the word-by-word coverage
धर्मज्ञोdharmajñooriginal form "dharmajño", added to complete the word-by-word coverage
प्रशशंसुर्praśaśaṃsuroriginal form "praśaśaṃsur", added to complete the word-by-word coverage
विविशुस्viviśusoriginal form "viviśus", added to complete the word-by-word coverage
विनिकीर्णोvinikīrṇooriginal form "vinikīrṇo", added to complete the word-by-word coverage
दृष्टोdṛṣṭooriginal form "dṛṣṭo", added to complete the word-by-word coverage
भीमबलाद्bhīmabalādoriginal form "bhīmabalād", added to complete the word-by-word coverage
धतःdhataḥoriginal form "dhataḥ", added to complete the word-by-word coverage
तत्राश्रौषम्tatrāśrauṣamoriginal form "tatrāśrauṣam", added to complete the word-by-word coverage
चैतत्caitatoriginal form "caitat", added to complete the word-by-word coverage
तत्रासन्tatrāsanoriginal form "tatrāsan", added to complete the word-by-word coverage
ध्यानपरोdhyānaparooriginal form "dhyānaparo", added to complete the word-by-word coverage
निशश्वासार्तवत्niśaśvāsārtavatoriginal form "niśaśvāsārtavat", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

Vidura said: "Thus was Kirmira slain in battle by Bhima, at the word of Dharmaraja, O Kaurava. Then the unconquered knower of dharma, having freed that forest of its thorn, settled there together with Draupadi. All those best of the Bharatas, having comforted Draupadi, praised Vrikodara with joyful hearts and affection. When the rakshasa had been destroyed, crushed by the strength of Bhima's arms, the heroes entered that forest, now safe, its thorn struck down. Later, as I traveled that road, I myself saw in the great forest the dreadful body of that evil-souled one, slain by Bhima's strength. There I heard this tale of Bhima's deed from the brahmins who had gathered and were telling it, O Bharata." Vaishampayana said: "Hearing that Kirmira, foremost of rakshasas, had thus been slain in battle, the king, sunk in thought, then sighed like one in pain."

संस्करण

481a9a81fe0c · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 4:44:34 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से