महाभारत
Lomaśa-saṃdeśa-parva (Indra Sends Lomasha to Yudhishthira)3.45.1-8
2973 / 15823
महाभारत · 3.45.1-8
देवनागरी

वैशंपायन उवाच
ततो देवाः सगन्धर्वाः समादायार्घ्यम् उत्तमम् ॥
शक्रस्य मतम् आज्ञाय पार्थम् आनर्चुर् अञ्जसा ॥
पाद्यम् आचमनीयं च प्रतिग्राह्य नृपात्मजम् ॥
प्रवेशयाम् आसुर् अथो पुरंदरनिवेशनम् ॥
एवं संपूजितो जिष्णुर् उवास भवने पितुः ॥
उपशिक्षन् महास्त्राणि ससंहाराणि पाण्डवः ॥
शक्रस्य हस्ताद् दयितं वज्रम् अस्त्रं दुरुत्सहम् ॥
अशनीश् च महानादा मेघबर्हिणलक्षणाः ॥
गृहीतास्त्रस् तु कौन्तेयो भ्रातॄन् सस्मार पाण्डवः ॥
पुरंदरनियोगाच् च पञ्चाब्दम् अवसत् सुखी ॥
ततः शक्रो ऽब्रवीत् पार्थं कृतास्त्रं काल आगते ॥
नृत्तं गीतं च कौन्तेय चित्रसेनाद् अवाप्नुहि ॥
वादित्रं देवविहितं नृलोके यन् न विद्यते ॥
तद् अर्जयस्व कौन्तेय श्रेयो वै ते भविष्यति ॥
सखायं प्रददौ चास्य चित्रसेनं पुरंदरः ॥
स तेन सह संगम्य रेमे पार्थो निरामयः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
tato devāḥ sagandharvāḥ samādāyārghyam uttamam ||
śakrasya matam ājñāya pārtham ānarcur añjasā ||
pādyam ācamanīyaṃ ca pratigrāhya nṛpātmajam ||
praveśayām āsur atho puraṃdaraniveśanam ||
evaṃ saṃpūjito jiṣṇur uvāsa bhavane pituḥ ||
upaśikṣan mahāstrāṇi sasaṃhārāṇi pāṇḍavaḥ ||
śakrasya hastād dayitaṃ vajram astraṃ durutsaham ||
aśanīś ca mahānādā meghabarhiṇalakṣaṇāḥ ||
gṛhītāstras tu kaunteyo bhrātṝn sasmāra pāṇḍavaḥ ||
puraṃdaraniyogāc ca pañcābdam avasat sukhī ||
tataḥ śakro 'bravīt pārthaṃ kṛtāstraṃ kāla āgate ||
nṛttaṃ gītaṃ ca kaunteya citrasenād avāpnuhi ||
vāditraṃ devavihitaṃ nṛloke yan na vidyate ||
tad arjayasva kaunteya śreyo vai te bhaviṣyati ||
sakhāyaṃ pradadau cāsya citrasenaṃ puraṃdaraḥ ||
sa tena saha saṃgamya reme pārtho nirāmayaḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
वैशंपायन उवाच ततो देवाः सगन्धर्वाः समादायार्घ्यम् उत्तमम् ॥ शक्रस्य मतम् आज्ञाय पार्थम् आनर्चुर् अञ्जसा ॥ पाद्यम् आचमनीयं च प्रतिग्राह्य नृपात्मजम् ॥ प्रवेशयाम् आसुर् अथो पुरंदरनिवेशनम् ॥ एवं संपूजितो जिष्णुर् उवास भवने पितुः ॥ उपशिक्षन् महास्त्राणि ससंहाराणि पाण्डवः ॥ शक्रस्य हस्ताद् दयितं वज्रम् अस्त्रं दुरुत्सहम् ॥ अशनीश् च महानादा मेघबर्हिणलक्षणाः ॥ गृहीतास्त्रस् तु कौन्तेयो भ्रातॄन् सस्मार पाण्डवः ॥ पुरंदरनियोगाच् च पञ्चाब्दम् अवसत् सुखी ॥ ततः शक्रो ऽब्रवीत् पार्थं कृतास्त्रं काल आगते ॥ नृत्तं गीतं च कौन्तेय चित्रसेनाद् अवाप्नुहि ॥ वादित्रं देवविहितं नृलोके यन् न विद्यते ॥ तद् अर्जयस्व कौन्तेय श्रेयो वै ते भविष्यति ॥ सखायं प्रददौ चास्य चित्रसेनं पुरंदरः ॥ स तेन सह संगम्य रेमे पार्थो निरामयः ॥vaiśaṃpāyana uvāca tato devāḥ sagandharvāḥ samādāyārghyam uttamam || śakrasya matam ājñāya pārtham ānarcur añjasā || pādyam ācamanīyaṃ ca pratigrāhya nṛpātmajam || praveśayām āsur atho puraṃdaraniveśanam || evaṃ saṃpūjito jiṣṇur uvāsa bhavane pituḥ || upaśikṣan mahāstrāṇi sasaṃhārāṇi pāṇḍavaḥ || śakrasya hastād dayitaṃ vajram astraṃ durutsaham || aśanīś ca mahānādā meghabarhiṇalakṣaṇāḥ || gṛhītāstras tu kaunteyo bhrātṝn sasmāra pāṇḍavaḥ || puraṃdaraniyogāc ca pañcābdam avasat sukhī || tataḥ śakro 'bravīt pārthaṃ kṛtāstraṃ kāla āgate || nṛttaṃ gītaṃ ca kaunteya citrasenād avāpnuhi || vāditraṃ devavihitaṃ nṛloke yan na vidyate || tad arjayasva kaunteya śreyo vai te bhaviṣyati || sakhāyaṃ pradadau cāsya citrasenaṃ puraṃdaraḥ || sa tena saha saṃgamya reme pārtho nirāmayaḥ ||The gods and gandharvas honor Arjuna and lead him into Indra's house; he dwells there, studies the great weapons along with their recall, receives the vajra and thunderbolts, remembers his brothers, and learns music and dance from Chitrasena.
अनुवाद

Vaishampayana said: 'The gods, together with the gandharvas, learning Shakra's wish, brought the finest arghya and honored Partha. They gave the king's son padya and water for achamana, and led him into the abode of Purandara. Thus honored, Jishnu dwelt in his father's house, studying the great weapons along with their recall. From Shakra's own hand he received the beloved, irresistible vajra and the thunderbolts, roaring like clouds and the cries of peacocks. Having received the weapons, the son of Kunti remembered his brothers, but by Purandara's command he dwelt there happily for five years. When the time came, Shakra told him to learn dance, song, and divine music unknown in the world of men from Chitrasena, for this would bring him good. Purandara gave him Chitrasena as a friend, and Partha spent his time with him free of sorrow.'

संस्करण

d8c338ca0bae · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 4:51:20 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से