महाभारत 3.81.69-99

देवनागरी

शुक्लपक्षे दशम्यां तु पुण्डरीकं समाविशेत् ॥
तत्र स्नात्वा नरो राजन् पुण्डरीकफलं लभेत् ॥
ततस् त्रिविष्टपं गच्छेत् त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ॥
तत्र वैतरणी पुण्या नदी पापप्रमोचनी ॥
तत्र स्नात्वार्चयित्वा च शूलपाणिं वृषध्वजम् ॥
सर्वपापविशुद्धात्मा गच्छेत परमां गतिम् ॥
ततो गच्छेत राजेन्द्र फलकीवनम् उत्तमम् ॥
यत्र देवाः सदा राजन् फलकीवनम् आश्रिताः ॥
तपश् चरन्ति विपुलं बहुवर्षसहस्रकम् ॥
दृषद्वत्यां नरः स्नात्वा तर्पयित्वा च देवताः ॥
अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलं विन्दति भारत ॥
तीर्थे च सर्वदेवानां स्नात्वा भरतसत्तम ॥
गोसहस्रस्य राजेन्द्र फलं प्राप्नोति मानवः ॥
पाणिखाते नरः स्नात्वा तर्पयित्वा च देवताः ॥
राजसूयम् अवाप्नोति ऋषिलोकं च गच्छति ॥
ततो गच्छेत राजेन्द्र मिश्रकं तीर्थम् उत्तमम् ॥
तत्र तीर्थानि राजेन्द्र मिश्रितानि महात्मना ॥
व्यासेन नृपशार्दूल द्विजार्थम् इति नः श्रुतम् ॥
सर्वतीर्थेषु स स्नाति मिश्रके स्नाति यो नरः ॥
ततो व्यासवनं गच्छेन् नियतो नियताशनः ॥
मनोजवे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत् ॥
गत्वा मधुवटीं चापि देव्यास् तीर्थं नरः शुचिः ॥
तत्र स्नात्वार्चयेद् देवान् पितॄंश् च प्रयतः शुचिः ॥
स देव्या समनुज्ञातो गोसहस्रफलं लभेत् ॥
कौशिक्याः संगमे यस् तु दृषद्वत्याश् च भारत ॥
स्नाति वै नियताहारः सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥
ततो व्यासस्थली नाम यत्र व्यासेन धीमता ॥
पुत्रशोकाभितप्तेन देहत्यागार्थनिश्चयः ॥
कृतो देवैश् च राजेन्द्र पुनर् उत्थापितस् तदा ॥
अभिगम्य स्थलीं तस्य गोसहस्रफलं लभेत् ॥
किंदत्तं कूपम् आसाद्य तिलप्रस्थं प्रदाय च ॥
गच्छेत परमां सिद्धिम् ऋणैर् मुक्तः कुरूद्वह ॥
अहश् च सुदिनं चैव द्वे तीर्थे च सुदुर्लभे ॥
तयोः स्नात्वा नरव्याघ्र सूर्यलोकम् अवाप्नुयात् ॥
मृगधूमं ततो गच्छेत् त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ॥
तत्र गङ्गाह्रदे स्नात्वा समभ्यर्च्य च मानवः ॥
शूलपाणिं महादेवम् अश्वमेधफलं लभेत् ॥
देवतीर्थे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत् ॥
अथ वामनकं गच्छेत् त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ॥
तत्र विष्णुपदे स्नात्वा अर्चयित्वा च वामनम् ॥
सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोकम् अवाप्नुयात् ॥
कुलंपुने नरः स्नात्वा पुनाति स्वकुलं नरः ॥
पवनस्य ह्रदं गत्वा मरुतां तीर्थम् उत्तमम् ॥
तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र वायुलोके महीयते ॥
अमराणां ह्रदे स्नात्वा अमरेषु नराधिप ॥
अमराणां प्रभावेन स्वर्गलोके महीयते ॥
शालिहोत्रस्य राजेन्द्र शालिशूर्पे यथाविधि ॥
स्नात्वा नरवरश्रेष्ठ गोसहस्रफलं लभेत् ॥
श्रीकुञ्जं च सरस्वत्यां तीर्थं भरतसत्तम ॥
तत्र स्नात्वा नरो राजन्न् अग्निष्टोमफलं लभेत् ॥
ततो नैमिषकुञ्जं च समासाद्य कुरूद्वह ॥
ऋषयः किल राजेन्द्र नैमिषेयास् तपोधनाः ॥
तीर्थयात्रां पुरस्कृत्य कुरुक्षेत्रं गताः पुरा ॥
ततः कुञ्जः सरस्वत्यां कृतो भरतसत्तम ॥
ऋषीणाम् अवकाशः स्याद् यथा तुष्टिकरो महान् ॥
तस्मिन् कुञ्जे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत् ॥
कन्यातीर्थे नरः स्नात्वा अग्निष्टोमफलं लभेत् ॥
ततो गच्छेन् नरव्याघ्र ब्रह्मणः स्थानम् उत्तमम् ॥
तत्र वर्णावरः स्नात्वा ब्राह्मण्यं लभते नरः ॥
ब्राह्मणश् च विशुद्धात्मा गच्छेत परमां गतिम् ॥
ततो गच्छेन् नरश्रेष्ठ सोमतीर्थम् अनुत्तमम् ॥
तत्र स्नात्वा नरो राजन् सोमलोकम् अवाप्नुयात् ॥
सप्तसारस्वतं तीर्थं ततो गच्छेन् नराधिप ॥
यत्र मङ्कणकः सिद्धो महर्षिर् लोकविश्रुतः ॥
पुरा मङ्कणको राजन् कुशाग्रेणेति नः श्रुतम् ॥
क्षतः किल करे राजंस् तस्य शाकरसो ऽस्रवत् ॥
स वै शाकरसं दृष्ट्वा हर्षाविष्टो महातपाः ॥
प्रनृत्तः किल विप्रर्षिर् विस्मयोत्फुल्ललोचनः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

śuklapakṣe daśamyāṃ tu puṇḍarīkaṃ samāviśet ||
tatra snātvā naro rājan puṇḍarīkaphalaṃ labhet ||
tatas triviṣṭapaṃ gacchet triṣu lokeṣu viśrutam ||
tatra vaitaraṇī puṇyā nadī pāpapramocanī ||
tatra snātvārcayitvā ca śūlapāṇiṃ vṛṣadhvajam ||
sarvapāpaviśuddhātmā gaccheta paramāṃ gatim ||
tato gaccheta rājendra phalakīvanam uttamam ||
yatra devāḥ sadā rājan phalakīvanam āśritāḥ ||
tapaś caranti vipulaṃ bahuvarṣasahasrakam ||
dṛṣadvatyāṃ naraḥ snātvā tarpayitvā ca devatāḥ ||
agniṣṭomātirātrābhyāṃ phalaṃ vindati bhārata ||
tīrthe ca sarvadevānāṃ snātvā bharatasattama ||
gosahasrasya rājendra phalaṃ prāpnoti mānavaḥ ||
pāṇikhāte naraḥ snātvā tarpayitvā ca devatāḥ ||
rājasūyam avāpnoti ṛṣilokaṃ ca gacchati ||
tato gaccheta rājendra miśrakaṃ tīrtham uttamam ||
tatra tīrthāni rājendra miśritāni mahātmanā ||
vyāsena nṛpaśārdūla dvijārtham iti naḥ śrutam ||
sarvatīrtheṣu sa snāti miśrake snāti yo naraḥ ||
tato vyāsavanaṃ gacchen niyato niyatāśanaḥ ||
manojave naraḥ snātvā gosahasraphalaṃ labhet ||
gatvā madhuvaṭīṃ cāpi devyās tīrthaṃ naraḥ śuciḥ ||
tatra snātvārcayed devān pitṝṃś ca prayataḥ śuciḥ ||
sa devyā samanujñāto gosahasraphalaṃ labhet ||
kauśikyāḥ saṃgame yas tu dṛṣadvatyāś ca bhārata ||
snāti vai niyatāhāraḥ sarvapāpaiḥ pramucyate ||
tato vyāsasthalī nāma yatra vyāsena dhīmatā ||
putraśokābhitaptena dehatyāgārthaniścayaḥ ||
kṛto devaiś ca rājendra punar utthāpitas tadā ||
abhigamya sthalīṃ tasya gosahasraphalaṃ labhet ||
kiṃdattaṃ kūpam āsādya tilaprasthaṃ pradāya ca ||
gaccheta paramāṃ siddhim ṛṇair muktaḥ kurūdvaha ||
ahaś ca sudinaṃ caiva dve tīrthe ca sudurlabhe ||
tayoḥ snātvā naravyāghra sūryalokam avāpnuyāt ||
mṛgadhūmaṃ tato gacchet triṣu lokeṣu viśrutam ||
tatra gaṅgāhrade snātvā samabhyarcya ca mānavaḥ ||
śūlapāṇiṃ mahādevam aśvamedhaphalaṃ labhet ||
devatīrthe naraḥ snātvā gosahasraphalaṃ labhet ||
atha vāmanakaṃ gacchet triṣu lokeṣu viśrutam ||
tatra viṣṇupade snātvā arcayitvā ca vāmanam ||
sarvapāpaviśuddhātmā viṣṇulokam avāpnuyāt ||
kulaṃpune naraḥ snātvā punāti svakulaṃ naraḥ ||
pavanasya hradaṃ gatvā marutāṃ tīrtham uttamam ||
tatra snātvā naravyāghra vāyuloke mahīyate ||
amarāṇāṃ hrade snātvā amareṣu narādhipa ||
amarāṇāṃ prabhāvena svargaloke mahīyate ||
śālihotrasya rājendra śāliśūrpe yathāvidhi ||
snātvā naravaraśreṣṭha gosahasraphalaṃ labhet ||
śrīkuñjaṃ ca sarasvatyāṃ tīrthaṃ bharatasattama ||
tatra snātvā naro rājann agniṣṭomaphalaṃ labhet ||
tato naimiṣakuñjaṃ ca samāsādya kurūdvaha ||
ṛṣayaḥ kila rājendra naimiṣeyās tapodhanāḥ ||
tīrthayātrāṃ puraskṛtya kurukṣetraṃ gatāḥ purā ||
tataḥ kuñjaḥ sarasvatyāṃ kṛto bharatasattama ||
ṛṣīṇām avakāśaḥ syād yathā tuṣṭikaro mahān ||
tasmin kuñje naraḥ snātvā gosahasraphalaṃ labhet ||
kanyātīrthe naraḥ snātvā agniṣṭomaphalaṃ labhet ||
tato gacchen naravyāghra brahmaṇaḥ sthānam uttamam ||
tatra varṇāvaraḥ snātvā brāhmaṇyaṃ labhate naraḥ ||
brāhmaṇaś ca viśuddhātmā gaccheta paramāṃ gatim ||
tato gacchen naraśreṣṭha somatīrtham anuttamam ||
tatra snātvā naro rājan somalokam avāpnuyāt ||
saptasārasvataṃ tīrthaṃ tato gacchen narādhipa ||
yatra maṅkaṇakaḥ siddho maharṣir lokaviśrutaḥ ||
purā maṅkaṇako rājan kuśāgreṇeti naḥ śrutam ||
kṣataḥ kila kare rājaṃs tasya śākaraso 'sravat ||
sa vai śākarasaṃ dṛṣṭvā harṣāviṣṭo mahātapāḥ ||
pranṛttaḥ kila viprarṣir vismayotphullalocanaḥ ||

शब्दशः अर्थ

संस्कृतIASTअर्थ

शुक्लपक्षे दशम्यां तु पुण्डरीकं समाविशेत् ॥ तत्र स्नात्वा नरो राजन् पुण्डरीकफलं लभेत् ॥ ततस् त्रिविष्टपं गच्छेत् त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ॥ तत्र वैतरणी पुण्या नदी पापप्रमोचनी ॥ तत्र स्नात्वार्चयित्वा च शूलपाणिं वृषध्वजम् ॥ सर्वपापविशुद्धात्मा गच्छेत परमां गतिम् ॥ ततो गच्छेत राजेन्द्र फलकीवनम् उत्तमम् ॥ यत्र देवाः सदा राजन् फलकीवनम् आश्रिताः ॥ तपश् चरन्ति विपुलं बहुवर्षसहस्रकम् ॥ दृषद्वत्यां नरः स्नात्वा तर्पयित्वा च देवताः ॥ अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलं विन्दति भारत ॥ तीर्थे च सर्वदेवानां स्नात्वा भरतसत्तम ॥ गोसहस्रस्य राजेन्द्र फलं प्राप्नोति मानवः ॥ पाणिखाते नरः स्नात्वा तर्पयित्वा च देवताः ॥ राजसूयम् अवाप्नोति ऋषिलोकं च गच्छति ॥ ततो गच्छेत राजेन्द्र मिश्रकं तीर्थम् उत्तमम् ॥ तत्र तीर्थानि राजेन्द्र मिश्रितानि महात्मना ॥ व्यासेन नृपशार्दूल द्विजार्थम् इति नः श्रुतम् ॥ सर्वतीर्थेषु स स्नाति मिश्रके स्नाति यो नरः ॥ ततो व्यासवनं गच्छेन् नियतो नियताशनः ॥ मनोजवे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत् ॥ गत्वा मधुवटीं चापि देव्यास् तीर्थं नरः शुचिः ॥ तत्र स्नात्वार्चयेद् देवान् पितॄंश् च प्रयतः शुचिः ॥ स देव्या समनुज्ञातो गोसहस्रफलं लभेत् ॥ कौशिक्याः संगमे यस् तु दृषद्वत्याश् च भारत ॥ स्नाति वै नियताहारः सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ततो व्यासस्थली नाम यत्र व्यासेन धीमता ॥ पुत्रशोकाभितप्तेन देहत्यागार्थनिश्चयः ॥ कृतो देवैश् च राजेन्द्र पुनर् उत्थापितस् तदा ॥ अभिगम्य स्थलीं तस्य गोसहस्रफलं लभेत् ॥ किंदत्तं कूपम् आसाद्य तिलप्रस्थं प्रदाय च ॥ गच्छेत परमां सिद्धिम् ऋणैर् मुक्तः कुरूद्वह ॥ अहश् च सुदिनं चैव द्वे तीर्थे च सुदुर्लभे ॥ तयोः स्नात्वा नरव्याघ्र सूर्यलोकम् अवाप्नुयात् ॥ मृगधूमं ततो गच्छेत् त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ॥ तत्र गङ्गाह्रदे स्नात्वा समभ्यर्च्य च मानवः ॥ शूलपाणिं महादेवम् अश्वमेधफलं लभेत् ॥ देवतीर्थे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत् ॥ अथ वामनकं गच्छेत् त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ॥ तत्र विष्णुपदे स्नात्वा अर्चयित्वा च वामनम् ॥ सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोकम् अवाप्नुयात् ॥ कुलंपुने नरः स्नात्वा पुनाति स्वकुलं नरः ॥ पवनस्य ह्रदं गत्वा मरुतां तीर्थम् उत्तमम् ॥ तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र वायुलोके महीयते ॥ अमराणां ह्रदे स्नात्वा अमरेषु नराधिप ॥ अमराणां प्रभावेन स्वर्गलोके महीयते ॥ शालिहोत्रस्य राजेन्द्र शालिशूर्पे यथाविधि ॥ स्नात्वा नरवरश्रेष्ठ गोसहस्रफलं लभेत् ॥ श्रीकुञ्जं च सरस्वत्यां तीर्थं भरतसत्तम ॥ तत्र स्नात्वा नरो राजन्न् अग्निष्टोमफलं लभेत् ॥ ततो नैमिषकुञ्जं च समासाद्य कुरूद्वह ॥ ऋषयः किल राजेन्द्र नैमिषेयास् तपोधनाः ॥ तीर्थयात्रां पुरस्कृत्य कुरुक्षेत्रं गताः पुरा ॥ ततः कुञ्जः सरस्वत्यां कृतो भरतसत्तम ॥ ऋषीणाम् अवकाशः स्याद् यथा तुष्टिकरो महान् ॥ तस्मिन् कुञ्जे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत् ॥ कन्यातीर्थे नरः स्नात्वा अग्निष्टोमफलं लभेत् ॥ ततो गच्छेन् नरव्याघ्र ब्रह्मणः स्थानम् उत्तमम् ॥ तत्र वर्णावरः स्नात्वा ब्राह्मण्यं लभते नरः ॥ ब्राह्मणश् च विशुद्धात्मा गच्छेत परमां गतिम् ॥ ततो गच्छेन् नरश्रेष्ठ सोमतीर्थम् अनुत्तमम् ॥ तत्र स्नात्वा नरो राजन् सोमलोकम् अवाप्नुयात् ॥ सप्तसारस्वतं तीर्थं ततो गच्छेन् नराधिप ॥ यत्र मङ्कणकः सिद्धो महर्षिर् लोकविश्रुतः ॥ पुरा मङ्कणको राजन् कुशाग्रेणेति नः श्रुतम् ॥ क्षतः किल करे राजंस् तस्य शाकरसो ऽस्रवत् ॥ स वै शाकरसं दृष्ट्वा हर्षाविष्टो महातपाः ॥ प्रनृत्तः किल विप्रर्षिर् विस्मयोत्फुल्ललोचनः ॥śuklapakṣe daśamyāṃ tu puṇḍarīkaṃ samāviśet || tatra snātvā naro rājan puṇḍarīkaphalaṃ labhet || tatas triviṣṭapaṃ gacchet triṣu lokeṣu viśrutam || tatra vaitaraṇī puṇyā nadī pāpapramocanī || tatra snātvārcayitvā ca śūlapāṇiṃ vṛṣadhvajam || sarvapāpaviśuddhātmā gaccheta paramāṃ gatim || tato gaccheta rājendra phalakīvanam uttamam || yatra devāḥ sadā rājan phalakīvanam āśritāḥ || tapaś caranti vipulaṃ bahuvarṣasahasrakam || dṛṣadvatyāṃ naraḥ snātvā tarpayitvā ca devatāḥ || agniṣṭomātirātrābhyāṃ phalaṃ vindati bhārata || tīrthe ca sarvadevānāṃ snātvā bharatasattama || gosahasrasya rājendra phalaṃ prāpnoti mānavaḥ || pāṇikhāte naraḥ snātvā tarpayitvā ca devatāḥ || rājasūyam avāpnoti ṛṣilokaṃ ca gacchati || tato gaccheta rājendra miśrakaṃ tīrtham uttamam || tatra tīrthāni rājendra miśritāni mahātmanā || vyāsena nṛpaśārdūla dvijārtham iti naḥ śrutam || sarvatīrtheṣu sa snāti miśrake snāti yo naraḥ || tato vyāsavanaṃ gacchen niyato niyatāśanaḥ || manojave naraḥ snātvā gosahasraphalaṃ labhet || gatvā madhuvaṭīṃ cāpi devyās tīrthaṃ naraḥ śuciḥ || tatra snātvārcayed devān pitṝṃś ca prayataḥ śuciḥ || sa devyā samanujñāto gosahasraphalaṃ labhet || kauśikyāḥ saṃgame yas tu dṛṣadvatyāś ca bhārata || snāti vai niyatāhāraḥ sarvapāpaiḥ pramucyate || tato vyāsasthalī nāma yatra vyāsena dhīmatā || putraśokābhitaptena dehatyāgārthaniścayaḥ || kṛto devaiś ca rājendra punar utthāpitas tadā || abhigamya sthalīṃ tasya gosahasraphalaṃ labhet || kiṃdattaṃ kūpam āsādya tilaprasthaṃ pradāya ca || gaccheta paramāṃ siddhim ṛṇair muktaḥ kurūdvaha || ahaś ca sudinaṃ caiva dve tīrthe ca sudurlabhe || tayoḥ snātvā naravyāghra sūryalokam avāpnuyāt || mṛgadhūmaṃ tato gacchet triṣu lokeṣu viśrutam || tatra gaṅgāhrade snātvā samabhyarcya ca mānavaḥ || śūlapāṇiṃ mahādevam aśvamedhaphalaṃ labhet || devatīrthe naraḥ snātvā gosahasraphalaṃ labhet || atha vāmanakaṃ gacchet triṣu lokeṣu viśrutam || tatra viṣṇupade snātvā arcayitvā ca vāmanam || sarvapāpaviśuddhātmā viṣṇulokam avāpnuyāt || kulaṃpune naraḥ snātvā punāti svakulaṃ naraḥ || pavanasya hradaṃ gatvā marutāṃ tīrtham uttamam || tatra snātvā naravyāghra vāyuloke mahīyate || amarāṇāṃ hrade snātvā amareṣu narādhipa || amarāṇāṃ prabhāvena svargaloke mahīyate || śālihotrasya rājendra śāliśūrpe yathāvidhi || snātvā naravaraśreṣṭha gosahasraphalaṃ labhet || śrīkuñjaṃ ca sarasvatyāṃ tīrthaṃ bharatasattama || tatra snātvā naro rājann agniṣṭomaphalaṃ labhet || tato naimiṣakuñjaṃ ca samāsādya kurūdvaha || ṛṣayaḥ kila rājendra naimiṣeyās tapodhanāḥ || tīrthayātrāṃ puraskṛtya kurukṣetraṃ gatāḥ purā || tataḥ kuñjaḥ sarasvatyāṃ kṛto bharatasattama || ṛṣīṇām avakāśaḥ syād yathā tuṣṭikaro mahān || tasmin kuñje naraḥ snātvā gosahasraphalaṃ labhet || kanyātīrthe naraḥ snātvā agniṣṭomaphalaṃ labhet || tato gacchen naravyāghra brahmaṇaḥ sthānam uttamam || tatra varṇāvaraḥ snātvā brāhmaṇyaṃ labhate naraḥ || brāhmaṇaś ca viśuddhātmā gaccheta paramāṃ gatim || tato gacchen naraśreṣṭha somatīrtham anuttamam || tatra snātvā naro rājan somalokam avāpnuyāt || saptasārasvataṃ tīrthaṃ tato gacchen narādhipa || yatra maṅkaṇakaḥ siddho maharṣir lokaviśrutaḥ || purā maṅkaṇako rājan kuśāgreṇeti naḥ śrutam || kṣataḥ kila kare rājaṃs tasya śākaraso 'sravat || sa vai śākarasaṃ dṛṣṭvā harṣāviṣṭo mahātapāḥ || pranṛttaḥ kila viprarṣir vismayotphullalocanaḥ ||There follow Puṇḍarīka, Triviṣṭapa and Vaitaraṇī, Phalakīvana, Dṛṣadvatī, Sarva-devatā-tīrtha, Pāṇikhāta, Vyāsa's Miśraka, Vyāsavana, Madhuvaṭī, the confluence of Kauśikī and Dṛṣadvatī, Vyāsasthalī, Kindatta, Aha and Sudina, Mṛgadhūma, Devatīrtha, Vāmanaka with Viṣṇupada, Kulaṃpuna, Pavana, the lake of the immortals, Śālihotra, Śrīkuñja, Naimiṣa-kuñja, Kanyā-tīrtha, the place of Brahmā, Soma-tīrtha, and Saptasārasvata, where Maṅkaṇaka's sap of the plant flowed out.

अनुवाद

On the tenth day of the bright fortnight one should enter Puṇḍarīka; bathing there bestows the fruit of the puṇḍarīka. Then come Triviṣṭapa and the holy Vaitaraṇī, which releases from sins; worshipping Śūlapāṇi there leads to the highest goal. At Phalakīvana the gods perform austerities for many thousands of years. Bathing at Dṛṣadvatī, the tīrtha of all the gods, and at Pāṇikhāta, bestows the fruits of great sacrifices. At Miśraka, where Vyāsa gathered the tīrthas together for the sake of brahmins, a man is as though bathed in all the holy places at once. Then come Vyāsavana, Madhuvaṭī of the goddess, the confluence of Kauśikī and Dṛṣadvatī, and Vyāsasthalī, where the wise Vyāsa, consumed with grief for his son, resolved to give up his body and was raised up again by the gods. At Kindatta a gift of sesame frees one from debts; Aha and Sudina lead to the world of the Sun; Mṛgadhūma, Devatīrtha, Vāmanaka with Viṣṇupada—where one worships Vāmana and attains the world of Viṣṇu—Kulaṃpuna, Pavana, the lake of the immortals, the place of Śālihotra, Śrīkuñja and Naimiṣa-kuñja, Kanyā-tīrtha, the place of Brahmā, and Soma-tīrtha—all of these purify, give the fruits of sacrifices, and elevate the lineage. Then Saptasārasvata is named, where the renowned siddha Maṅkaṇaka was once cut by the tip of kuśa grass, and sap of a plant flowed from his hand.

भाष्य

Among the long list, Viṣṇupada stands out especially: the holiness of a place reaches fullness where the footprint of God becomes a support for remembrance and worship.

संस्करण

d05b5aefbc6a · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 5:06:17 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN