महाभारत 3.99.17-21

देवनागरी

ते वध्यमानास् त्रिदशैस् तदानीं; समुद्रम् एवाविविशुर् भयार्ताः ॥
प्रविश्य चैवोदधिम् अप्रमेयं; झषाकुलं रत्नसमाकुलं च ॥
तदा स्म मन्त्रं सहिताः प्रचक्रुस्; त्रैलोक्यनाशार्थम् अभिस्मयन्तः ॥
तत्र स्म के चिन् मतिनिश्चयज्ञास्; तांस् तान् उपायान् अनुवर्णयन्ति ॥
तेषां तु तत्र क्रमकालयोगाद्; घोरा मतिश् चिन्तयतां बभूव ॥
ये सन्ति विद्यातपसोपपन्नास्; तेषां विनाशः प्रथमं तु कार्यः ॥
लोका हि सर्वे तपसा ध्रियन्ते; तस्मात् त्वरध्वं तपसः क्षयाय ॥
ये सन्ति के चिद् धि वसुंधरायां; तपस्विनो धर्मविदश् च तज्ज्ञाः ॥
तेषां वधः क्रियतां क्षिप्रम् एव; तेषु प्रनष्टेषु जगत् प्रनष्टम् ॥
एवं हि सर्वे गतबुद्धिभावा; जगद्विनाशे परमप्रहृष्टाः ॥
दुर्गं समाश्रित्य महोर्मिमन्तं; रत्नाकरं वरुणस्यालयं स्म ॥

लिप्यंतरण (IAST)

te vadhyamānās tridaśais tadānīṃ; samudram evāviviśur bhayārtāḥ ||
praviśya caivodadhim aprameyaṃ; jhaṣākulaṃ ratnasamākulaṃ ca ||
tadā sma mantraṃ sahitāḥ pracakrus; trailokyanāśārtham abhismayantaḥ ||
tatra sma ke cin matiniścayajñās; tāṃs tān upāyān anuvarṇayanti ||
teṣāṃ tu tatra kramakālayogād; ghorā matiś cintayatāṃ babhūva ||
ye santi vidyātapasopapannās; teṣāṃ vināśaḥ prathamaṃ tu kāryaḥ ||
lokā hi sarve tapasā dhriyante; tasmāt tvaradhvaṃ tapasaḥ kṣayāya ||
ye santi ke cid dhi vasuṃdharāyāṃ; tapasvino dharmavidaś ca tajjñāḥ ||
teṣāṃ vadhaḥ kriyatāṃ kṣipram eva; teṣu pranaṣṭeṣu jagat pranaṣṭam ||
evaṃ hi sarve gatabuddhibhāvā; jagadvināśe paramaprahṛṣṭāḥ ||
durgaṃ samāśritya mahormimantaṃ; ratnākaraṃ varuṇasyālayaṃ sma ||

शब्दशः अर्थ

संस्कृतIASTअर्थ

ते वध्यमानास् त्रिदशैस् तदानीं; समुद्रम् एवाविविशुर् भयार्ताः ॥ प्रविश्य चैवोदधिम् अप्रमेयं; झषाकुलं रत्नसमाकुलं च ॥ तदा स्म मन्त्रं सहिताः प्रचक्रुस्; त्रैलोक्यनाशार्थम् अभिस्मयन्तः ॥ तत्र स्म के चिन् मतिनिश्चयज्ञास्; तांस् तान् उपायान् अनुवर्णयन्ति ॥ तेषां तु तत्र क्रमकालयोगाद्; घोरा मतिश् चिन्तयतां बभूव ॥ ये सन्ति विद्यातपसोपपन्नास्; तेषां विनाशः प्रथमं तु कार्यः ॥ लोका हि सर्वे तपसा ध्रियन्ते; तस्मात् त्वरध्वं तपसः क्षयाय ॥ ये सन्ति के चिद् धि वसुंधरायां; तपस्विनो धर्मविदश् च तज्ज्ञाः ॥ तेषां वधः क्रियतां क्षिप्रम् एव; तेषु प्रनष्टेषु जगत् प्रनष्टम् ॥ एवं हि सर्वे गतबुद्धिभावा; जगद्विनाशे परमप्रहृष्टाः ॥ दुर्गं समाश्रित्य महोर्मिमन्तं; रत्नाकरं वरुणस्यालयं स्म ॥te vadhyamānās tridaśais tadānīṃ; samudram evāviviśur bhayārtāḥ || praviśya caivodadhim aprameyaṃ; jhaṣākulaṃ ratnasamākulaṃ ca || tadā sma mantraṃ sahitāḥ pracakrus; trailokyanāśārtham abhismayantaḥ || tatra sma ke cin matiniścayajñās; tāṃs tān upāyān anuvarṇayanti || teṣāṃ tu tatra kramakālayogād; ghorā matiś cintayatāṃ babhūva || ye santi vidyātapasopapannās; teṣāṃ vināśaḥ prathamaṃ tu kāryaḥ || lokā hi sarve tapasā dhriyante; tasmāt tvaradhvaṃ tapasaḥ kṣayāya || ye santi ke cid dhi vasuṃdharāyāṃ; tapasvino dharmavidaś ca tajjñāḥ || teṣāṃ vadhaḥ kriyatāṃ kṣipram eva; teṣu pranaṣṭeṣu jagat pranaṣṭam || evaṃ hi sarve gatabuddhibhāvā; jagadvināśe paramaprahṛṣṭāḥ || durgaṃ samāśritya mahormimantaṃ; ratnākaraṃ varuṇasyālayaṃ sma ||Struck down by the gods, the danavas in terror enter the immense ocean, full of fish and treasures; there they take counsel together, wishing to destroy the three worlds; some propose various means, and gradually a terrible thought is born in them: those who possess knowledge and austerity must be destroyed first, for all the worlds are upheld by austerity; they resolve to kill the ascetics on earth who know dharma, and, rejoicing at the world's destruction, take refuge in the hard-to-reach, wave-tossed ocean, the abode of Varuna.

अनुवाद

Struck down then by the thirty gods, they in terror entered the very ocean — immeasurable, full of fish and treasures. Having entered it, they took counsel together, exulting in the thought of destroying the three worlds. Some among them, versed in forming resolutions, proposed various means. In the course of time, as they pondered, a terrible thought arose among them: "Those who possess knowledge and austerity must be destroyed first of all. All the worlds are upheld by austerity. Therefore hasten to destroy austerity. Whoever on earth is an ascetic, one who knows dharma and its truth, must be swiftly slain. When they perish, the world will perish." Thus all of them, their reason lost and rejoicing at the world's destruction, took refuge in the hard-to-reach, greatly wave-tossed ocean, the treasure-house and abode of Varuna."

भाष्य

The Kaleyas understand precisely what upholds the world: not weapons or wealth, but austerity and the knowledge of dharma. Thus their war becomes an assault on the spiritual root of life.

संस्करण

627315752b34 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 5:02:53 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN