सर्वोपायैस् तु लोभस्य क्रोधस्य च विनिग्रहः ॥
एतत् पवित्रं यज्ञानां तपो वै संक्रमो मतः ॥
नित्यं क्रोधात् तपो रक्षेच् छ्रियं रक्षेत मत्सरात् ॥
विद्यां मानापमानाभ्याम् आत्मानं तु प्रमादतः ॥
आनृशंस्यं परो धर्मः क्षमा च परमं बलम् ॥
आत्मज्ञानं परं ज्ञानं परं सत्यव्रतं व्रतम् ॥
सत्यस्य वचनं श्रेयः सत्यं ज्ञानं हितं भवेत् ॥
यद् भूतहितम् अत्यन्तं तद् वै सत्यं परं मतम् ॥
यस्य सर्वे समारम्भाः निराशीर्बन्धनाः सदा ॥
त्यागे यस्य हुतं सर्वं स त्यागी स च बुद्धिमान् ॥
यतो न गुरुर् अप्य् एनं च्यावयेद् उपपादयन् ॥
तं विद्याद् ब्रह्मणो योगं वियोगं योगसंज्ञितम् ॥
न हिंस्यात् सर्वभूतानि मैत्रायणगतश् चरेत् ॥
नेदं जीवितम् आसाद्य वैरं कुर्वीत केन चित् ॥
आकिंचन्यं सुसंतोषो निराशित्वम् अचापलम् ॥
एतद् एव परं ज्ञानं सदात्मज्ञानम् उत्तमम् ॥
परिग्रहं परित्यज्य भव बुद्ध्या यतव्रतः ॥
अशोकं स्थानम् आतिष्ठेन् निश्चलं प्रेत्य चेह च ॥
तपोनित्येन दान्तेन मुनिना संयतात्मना ॥
अजितं जेतुकामेन भाव्यं सङ्गेष्व् असङ्गिना ॥
गुणागुणम् अनासङ्गम् एककार्यम् अनन्तरम् ॥
एतद् ब्राह्मण ते वृत्तम् आहुर् एकपदं सुखम् ॥
परित्यजति यो दुःखं सुखं चाप्य् उभयं नरः ॥
ब्रह्म प्राप्नोति सो ऽत्यन्तम् असङ्गेन च गच्छति ॥
यथाश्रुतम् इदं सर्वं समासेन द्विजोत्तम ॥
एतत् ते सर्वम् आख्यातं किं भूयः श्रोतुम् इच्छसि ॥
sarvopāyais tu lobhasya krodhasya ca vinigrahaḥ ||
etat pavitraṃ yajñānāṃ tapo vai saṃkramo mataḥ ||
nityaṃ krodhāt tapo rakṣec chriyaṃ rakṣeta matsarāt ||
vidyāṃ mānāpamānābhyām ātmānaṃ tu pramādataḥ ||
ānṛśaṃsyaṃ paro dharmaḥ kṣamā ca paramaṃ balam ||
ātmajñānaṃ paraṃ jñānaṃ paraṃ satyavrataṃ vratam ||
satyasya vacanaṃ śreyaḥ satyaṃ jñānaṃ hitaṃ bhavet ||
yad bhūtahitam atyantaṃ tad vai satyaṃ paraṃ matam ||
yasya sarve samārambhāḥ nirāśīrbandhanāḥ sadā ||
tyāge yasya hutaṃ sarvaṃ sa tyāgī sa ca buddhimān ||
yato na gurur apy enaṃ cyāvayed upapādayan ||
taṃ vidyād brahmaṇo yogaṃ viyogaṃ yogasaṃjñitam ||
na hiṃsyāt sarvabhūtāni maitrāyaṇagataś caret ||
nedaṃ jīvitam āsādya vairaṃ kurvīta kena cit ||
ākiṃcanyaṃ susaṃtoṣo nirāśitvam acāpalam ||
etad eva paraṃ jñānaṃ sadātmajñānam uttamam ||
parigrahaṃ parityajya bhava buddhyā yatavrataḥ ||
aśokaṃ sthānam ātiṣṭhen niścalaṃ pretya ceha ca ||
taponityena dāntena muninā saṃyatātmanā ||
ajitaṃ jetukāmena bhāvyaṃ saṅgeṣv asaṅginā ||
guṇāguṇam anāsaṅgam ekakāryam anantaram ||
etad brāhmaṇa te vṛttam āhur ekapadaṃ sukham ||
parityajati yo duḥkhaṃ sukhaṃ cāpy ubhayaṃ naraḥ ||
brahma prāpnoti so 'tyantam asaṅgena ca gacchati ||
yathāśrutam idaṃ sarvaṃ samāsena dvijottama ||
etat te sarvam ākhyātaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotum icchasi ||
'By every means one should restrain greed and anger. One's austerity (tapas) must always be guarded from anger, one's prosperity from envy, one's learning from honor and dishonor, and oneself from carelessness. Gentleness is the highest dharma, forbearance the highest strength, knowledge of the self the highest knowledge, and truth the highest vow. But a truthful word must also be a benefit; what brings the utmost good to beings is held to be the highest truth. One whose every undertaking is ever free from expectation and bondage, who has offered everything into the fire of renunciation, is the true renouncer and the wise one. One should not harm any being; having obtained this life, one should live in friendliness and create enmity with no one. Possessing nothing, being well content, free from hope, and free from restlessness -- this is the highest knowledge of the self. Give up acquisition, gather yourself through discernment, and you will attain a sorrowless, unshaken state, here and after death. One who is ever in austerity, self-controlled, master of himself, and wishes to conquer the unconquered, must remain unattached amid attachments. One who abandons both pain and pleasure attains Brahman and passes on through non-attachment. Thus I have told you all in brief, as I have heard it. What more do you wish to hear?'
69a588a6874b · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 5:21:11 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUENश्लोक बदलें इन कुंजियों से
The culmination of Dharmavyadha's teaching is simple and exacting: do no harm, harbor no enmity, speak truth as the good of beings, give up possession, and go to Brahman through non-attachment.