महाभारत
Saṃśaptaka-vadha-parva (saṃkula-yuddha) (The General Carnage)7.31.30–33
6409 / 15823
महाभारत · 7.31.30–33
देवनागरी

गिरिशृङ्गोपमश् चात्र नाराचेन निपातितः ॥
मातङ्गो न्यपतद् भूमौ नदीरोध इवोष्णगे ॥
तथैव रथिनं नागः क्षरन् गिरिर् इवारुजत् ॥
अध्यतिष्ठत् पदा भूमौ सहाश्वं सहसारथिम् ॥
शूरान् प्रहरतो दृष्ट्वा कृतास्त्रान् रुधिरोक्षितान् ॥
बहून् अप्य् आविशन् मोहो भीरून् हृदयदुर्बलान् ॥
सर्वम् आविग्नम् अभवन् न प्राज्ञायत किं चन ॥
सैन्ये च रजसा ध्वस्ते निर्मर्यादम् अवर्तत ॥

लिप्यंतरण (IAST)

giriśṛṅgopamaś cātra nārācena nipātitaḥ ||
mātaṅgo nyapatad bhūmau nadīrodha ivoṣṇage ||
tathaiva rathinaṃ nāgaḥ kṣaran girir ivārujat ||
adhyatiṣṭhat padā bhūmau sahāśvaṃ sahasārathim ||
śūrān praharato dṛṣṭvā kṛtāstrān rudhirokṣitān ||
bahūn apy āviśan moho bhīrūn hṛdayadurbalān ||
sarvam āvignam abhavan na prājñāyata kiṃ cana ||
sainye ca rajasā dhvaste nirmaryādam avartata ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
गिरिशृङ्गोपमःgiriśṛṅgopamaḥresembling a mountain peak; resembling a mountain peak
caand; —
अत्रatrahere [there]; here
नाराचेनnārācenaby an [iron] naracha-arrow; by a naracha-arrow
निपातितःnipātitaḥfelled [brought down]; brought down
मातङ्गःmātaṅgaḥelephant; elephant
न्यपतत्nyapatatfell [collapsed]; fell
भूमौbhūmauto the ground; to the ground
नदीरोधः इवnadīrodhaḥ ivalike a river's dam; like a river's dam
उष्णगेuṣṇagein the hot season [summer]; in the scorching season
तथा एवtathā evalikewise [equally]; equally
रथिनम्rathinamthe charioteer [warrior]; the chariot-fighter
नागःnāgaḥelephant; elephant
क्षरन्kṣaranexuding [must]; exuding [must]
गिरिः इवgiriḥ ivalike a mountain; like a mountain
आरुजत्ārujatcrushed [broke]; crushed
अध्यतिष्ठत्adhyatiṣṭhattrampled [pinned down]; pinning down
पदाpadāwith its foot; with its foot
भूमौbhūmau[to] the ground; [to] the ground
सहाश्वम्sahāśvamwith the horses; [together] with the horses
सहसारथिम्sahasārathimwith the charioteer; and the charioteer
शूरान्śūrānheroes [the brave]; warriors
प्रहरतःpraharataḥstriking [fighting]; striking
दृष्ट्वाdṛṣṭvāhaving seen; seeing
कृतास्त्रान्kṛtāstrānskilled in arms; skilled in arms
रुधिरोक्षितान्rudhirokṣitānblood-drenched [bathed in blood]; blood-drenched
बहून्bahūnmany; many
अपिapialso [too]; —
आविशत्āviśatseized [came over]; seized
मोहःmohaḥbewilderment [swoon]; dread
भीरून्bhīrūnthe timid [faint-hearted]; the timid
हृदयदुर्बलान्hṛdayadurbalānweak of heart; weak of heart
सर्वम्sarvameverything; everything
आविग्नम्āvignamagitated [in turmoil]; [fell into] turmoil
अभवत्abhavatbecame; —
न प्राज्ञायतna prājñāyatanothing could be discerned [distinguished]; nothing could be discerned
किं चनkiṃ canaanything [nothing]; nothing
सैन्येsainye[when] the army; [when] the army
caand; —
रजसाrajasāwith dust; with dust
ध्वस्तेdhvasteshrouded [veiled]; veiled
निर्मर्यादम्nirmaryādamwithout restraint [beyond measure]; without restraint
अवर्ततavartata[everything] went on [was happening]; [everything] was happening
अनुवाद

An elephant resembling a mountain peak, brought down there by a naracha-arrow, fell to the ground like a river's dam in the scorching season. Likewise an elephant, exuding must, like a mountain, crushed a chariot-fighter, pinning him to the ground with its foot, together with the horses and the charioteer. Seeing the warriors striking, skilled in arms, blood-drenched, dread seized many who were timid, weak of heart. Everything fell into turmoil, nothing could be discerned, and when the army was veiled in dust, all was happening without restraint.

संस्करण

55af9da9618c · प्रकाशित 19 जुल॰ 2026, 3:22:09 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से