महाभारत
Kṛpa Counsels Peace9.3.41-44
9058 / 15823
महाभारत · 9.3.41-44
देवनागरी

रक्ष दुर्योधनात्मानम् आत्मा सर्वस्य भाजनम् ॥
भिन्ने हि भाजने तात दिशो गच्छति तद्गतम् ॥
हीयमानेन वै संधिः पर्येष्टव्यः समेन च ॥
विग्रहो वर्धमानेन नीतिर् एषा बृहस्पतेः ॥
ते वयं पाण्डुपुत्रेभ्यो हीनाः स्वबलशक्तितः ॥
अत्र ते पाण्डवैः सार्धं संधिं मन्ये क्षमं प्रभो ॥
न जानीते हि यः श्रेयः श्रेयसश् चावमन्यते ॥
स क्षिप्रं भ्रश्यते राज्यान् न च श्रेयो ऽनुविन्दति ॥

लिप्यंतरण (IAST)

rakṣa duryodhanātmānam ātmā sarvasya bhājanam ||
bhinne hi bhājane tāta diśo gacchati tadgatam ||
hīyamānena vai saṃdhiḥ paryeṣṭavyaḥ samena ca ||
vigraho vardhamānena nītir eṣā bṛhaspateḥ ||
te vayaṃ pāṇḍuputrebhyo hīnāḥ svabalaśaktitaḥ ||
atra te pāṇḍavaiḥ sārdhaṃ saṃdhiṃ manye kṣamaṃ prabho ||
na jānīte hi yaḥ śreyaḥ śreyasaś cāvamanyate ||
sa kṣipraṃ bhraśyate rājyān na ca śreyo 'nuvindati ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
रक्ष दुर्योधन आत्मानम्rakṣa duryodhana ātmānamхрани, Дурьодхана, себя самого
आत्मा सर्वस्य भाजनम्ātmā sarvasya bhājanamтвой «я» — вместилище всего
भिन्ने हि भाजनेbhinne hi bhājaneведь когда разбит сосуд
तातtātaо дорогой
दिशः गच्छति तद्गतम्diśaḥ gacchati tadgatamсодержимое его разливается по сторонам
हीयमानेन वैhīyamānena vaiслабеющему; тому, кто слабее
संधिः पर्येष्टव्यःsaṃdhiḥ paryeṣṭavyaḥнадлежит искать мира
समेन चsamena caи с равным
विग्रहः वर्धमानेनvigrahaḥ vardhamānenaвойна — с тем, кто в силе; с возрастающим
नीतिः एषा बृहस्पतेःnītiḥ eṣā bṛhaspateḥтаково правило Брихаспати
ते वयंte vayaṃмы вот
पाण्डुपुत्रेभ्यः हीनाःpāṇḍuputrebhyaḥ hīnāḥслабее сыновей Панду
स्वबलशक्तितःsvabalaśaktitaḥпо своей силе и мощи
अत्र ते पाण्डवैः सार्धंatra te pāṇḍavaiḥ sārdhaṃздесь тебе с Пандавами
संधिं मन्ये क्षमंsaṃdhiṃ manye kṣamaṃмир считаю уместным
प्रभोprabhoо владыка
न जानीते हि यः श्रेयःna jānīte hi yaḥ śreyaḥведь кто не знает блага
श्रेयसः च अवमन्यतेśreyasaḥ ca avamanyateи пренебрегает благом
सः क्षिप्रं भ्रश्यते राज्यात्saḥ kṣipraṃ bhraśyate rājyātтот скоро лишается царства
न च श्रेयः अनुविन्दतिna ca śreyaḥ anuvindatiи блага не обретает
अनुवाद

«Храни, Дурьодхана, себя самого: твой „я“ — вместилище всего. Ведь когда сосуд разбит, о дорогой, всё, что в нём было, разливается по сторонам. Слабеющему надлежит искать мира, и с равным — тоже; война же пристала тому, кто в силе. Таково правило Брихаспати. Мы же по своей силе и мощи слабее сыновей Панду; и здесь, о владыка, я считаю уместным для тебя мир с Пандавами. Ведь кто не знает, в чём благо, и пренебрегает благом, тот скоро лишается царства и блага не обретает».

संस्करण

3a89d304f493 · प्रकाशित 20 जून 2026, 1:10:00 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से