महाभारत
Duryodhana Refuses Peace9.4.46-50
9074 / 15823
महाभारत · 9.4.46-50
देवनागरी

एवं दुर्योधनेनोक्तं सर्वे संपूज्य तद् वचः ॥
साधु साध्व् इति राजानं क्षत्रियाः संबभाषिरे ॥
पराजयम् अशोचन्तः कृतचित्ताश् च विक्रमे ॥
सर्वे सुनिश्चिता योद्धुम् उदग्रमनसो ऽभवन् ॥
ततो वाहान् समाश्वास्य सर्वे युद्धाभिनन्दिनः ॥
ऊने द्वियोजने गत्वा प्रत्यतिष्ठन्त कौरवाः ॥
आकाशे विद्रुमे पुण्ये प्रस्थे हिमवतः शुभे ॥
अरुणां सरस्वतीं प्राप्य पपुः सस्नुश् च तज्जलम् ॥
तव पुत्राः कृतोत्साहाः पर्यवर्तन्त ते ततः ॥
पर्यवस्थाप्य चात्मानम् अन्योन्येन पुनस् तदा ॥
सर्वे राजन् न्यवर्तन्त क्षत्रियाः कालचोदिताः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

evaṃ duryodhanenoktaṃ sarve saṃpūjya tad vacaḥ ||
sādhu sādhv iti rājānaṃ kṣatriyāḥ saṃbabhāṣire ||
parājayam aśocantaḥ kṛtacittāś ca vikrame ||
sarve suniścitā yoddhum udagramanaso 'bhavan ||
tato vāhān samāśvāsya sarve yuddhābhinandinaḥ ||
ūne dviyojane gatvā pratyatiṣṭhanta kauravāḥ ||
ākāśe vidrume puṇye prasthe himavataḥ śubhe ||
aruṇāṃ sarasvatīṃ prāpya papuḥ sasnuś ca tajjalam ||
tava putrāḥ kṛtotsāhāḥ paryavartanta te tataḥ ||
paryavasthāpya cātmānam anyonyena punas tadā ||
sarve rājan nyavartanta kṣatriyāḥ kālacoditāḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
एवं दुर्योधनेन उक्तंevaṃ duryodhanena uktaṃтак сказанное Дурьодханой
सर्वे संपूज्य तत् वचःsarve saṃpūjya tat vacaḥвсе, почтив ту речь
साधु साधु इतिsādhu sādhu iti«прекрасно, прекрасно»
राजानं क्षत्रियाः संबभाषिरेrājānaṃ kṣatriyāḥ saṃbabhāṣireкшатрии обратились к царю
पराजयम् अशोचन्तःparājayam aśocantaḥне горюя о поражении
कृतचित्ताः च विक्रमेkṛtacittāḥ ca vikrameс умом, устремлённым к доблести
सर्वे सुनिश्चिताः योद्धुम्sarve suniścitāḥ yoddhumвсе твёрдо решились сражаться
उदग्रमनसः अभवन्udagramanasaḥ abhavanвоспрянули духом
ततः वाहान् समाश्वास्यtataḥ vāhān samāśvāsyaзатем, дав отдых упряжкам
सर्वे युद्धाभिनन्दिनःsarve yuddhābhinandinaḥвсе, радуясь битве
ऊने द्वियोजने गत्वाūne dviyojane gatvāпройдя без малого две йоджаны
प्रत्यतिष्ठन्त कौरवाःpratyatiṣṭhanta kauravāḥКауравы остановились
आकाशे विद्रुमे पुण्येākāśe vidrume puṇyeна чистой, открытой святой равнине
प्रस्थे हिमवतः शुभेprasthe himavataḥ śubheна прекрасном плоскогорье Химавата
अरुणां सरस्वतीं प्राप्यaruṇāṃ sarasvatīṃ prāpyaдостигнув Аруны-Сарасвати
पपुः सस्नुः च तज्जलम्papuḥ sasnuḥ ca tajjalamпили и омывались её водой
तव पुत्राः कृतोत्साहाःtava putrāḥ kṛtotsāhāḥтвои сыновья, исполнившись рвения
पर्यवर्तन्त ते ततःparyavartanta te tataḥтогда собрались; вернулись
पर्यवस्थाप्य च आत्मानम्paryavasthāpya ca ātmānamободрив себя; укрепившись
अन्योन्येन पुनः तदाanyonyena punaḥ tadāснова друг через друга
अनुवाद

Санджая сказал: «Когда Дурьодхана сказал так, все кшатрии, почтив ту речь, обратились к царю: „Прекрасно, прекрасно!“ Не горюя о поражении, с умом, устремлённым к доблести, все твёрдо решились сражаться и воспряли духом. Затем, дав отдых упряжкам, все, радуясь битве, пройдя без малого две йоджаны, Кауравы остановились. На чистой, открытой святой равнине, на прекрасном плоскогорье Химавата, достигнув Аруны-Сарасвати, они пили и омывались её водой. Твои сыновья, исполнившись рвения, собрались и, ободряя один другого, вновь укрепились духом».

संस्करण

8eb68e0df6cb · प्रकाशित 20 जून 2026, 1:15:00 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से