युधिष्ठिर उवाच
कालमृत्युयमानां च ब्राह्मणस्य च सत्तम ॥
विवादो व्याहृतः पूर्वं तद् भवान् वक्तुम् अर्हति ॥
भीष्म उवाच
अत्राप्य् उदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् ॥
इक्ष्वाकोः सूर्यपुत्रस्य यद् वृत्तं ब्राह्मणस्य च ॥
कालस्य मृत्योश् च तथा यद् वृत्तं तन् निबोध मे ॥
यथा स तेषां संवादो यस्मिन् स्थाने ऽपि चाभवत् ॥
ब्राह्मणो जापकः कश् चिद् धर्मवृत्तो महायशाः ॥
षडङ्गविन् महाप्राज्ञः पैप्पलादिः स कौशिकः ॥
तस्यापरोक्षं विज्ञानं षडङ्गेषु तथैव च ॥
वेदेषु चैव निष्णातो हिमवत्पादसंश्रयः ॥
सो ऽन्त्यं ब्राह्मं तपस् तेपे संहितां संयतो जपन् ॥
तस्य वर्षसहस्रं तु नियमेन तथा गतम् ॥
स देव्या दर्शितः साक्षात् प्रीतास्मीति तदा किल ॥
जप्यम् आवर्तयंस् तूष्णीं न च तां किं चिद् अब्रवीत् ॥
तस्यानुकम्पया देवी प्रीता समभवत् तदा ॥
वेदमाता ततस् तस्य तज् जप्यं समपूजयत् ॥
समाप्तजप्यस् तूत्थाय शिरसा पादयोस् तथा ॥
पपात देव्या धर्मात्मा वचनं चेदम् अब्रवीत् ॥
दिष्ट्या देवि प्रसन्ना त्वं दर्शनं चागता मम ॥
यदि वापि प्रसन्नासि जप्ये मे रमतां मनः ॥
yudhiṣṭhira uvāca
kālamṛtyuyamānāṃ ca brāhmaṇasya ca sattama ||
vivādo vyāhṛtaḥ pūrvaṃ tad bhavān vaktum arhati ||
bhīṣma uvāca
atrāpy udāharantīmam itihāsaṃ purātanam ||
ikṣvākoḥ sūryaputrasya yad vṛttaṃ brāhmaṇasya ca ||
kālasya mṛtyoś ca tathā yad vṛttaṃ tan nibodha me ||
yathā sa teṣāṃ saṃvādo yasmin sthāne 'pi cābhavat ||
brāhmaṇo jāpakaḥ kaś cid dharmavṛtto mahāyaśāḥ ||
ṣaḍaṅgavin mahāprājñaḥ paippalādiḥ sa kauśikaḥ ||
tasyāparokṣaṃ vijñānaṃ ṣaḍaṅgeṣu tathaiva ca ||
vedeṣu caiva niṣṇāto himavatpādasaṃśrayaḥ ||
so 'ntyaṃ brāhmaṃ tapas tepe saṃhitāṃ saṃyato japan ||
tasya varṣasahasraṃ tu niyamena tathā gatam ||
sa devyā darśitaḥ sākṣāt prītāsmīti tadā kila ||
japyam āvartayaṃs tūṣṇīṃ na ca tāṃ kiṃ cid abravīt ||
tasyānukampayā devī prītā samabhavat tadā ||
vedamātā tatas tasya taj japyaṃ samapūjayat ||
samāptajapyas tūtthāya śirasā pādayos tathā ||
papāta devyā dharmātmā vacanaṃ cedam abravīt ||
diṣṭyā devi prasannā tvaṃ darśanaṃ cāgatā mama ||
yadi vāpi prasannāsi japye me ramatāṃ manaḥ ||
Юдхиштхира спросил: «Ты прежде упомянул спор Калы, Мритью, Ямы и брахмана, о лучший. Расскажи мне его». Бхишма ответил: «И здесь приводят древнюю историю о том, что произошло с Икшваку, сыном Солнца, с брахманом, а также с Калой и Мритью. Выслушай, где и как состоялся их разговор. Жил некий брахман-джапака, Каушика из линии Пайппалади, славный, живущий дхармой, знаток шести веданг и великий мудрец. Он обладал непосредственным знанием веданг, был погружён в Веды и жил у подножия Химавата. Обуздав себя, он совершал высший брахманский тапас, повторяя самхиту, и так в обете прошла тысяча лет. Тогда богиня явилась ему и сказала: “Я довольна”. Но он, продолжая джапу, молчал и ничего ей не ответил. Из сострадания к нему мать Вед, довольная его стойкостью, почтила его джапу. Когда повторение было завершено, праведный брахман поднялся, пал головой к стопам богини и сказал: “К счастью, богиня, ты довольна и явилась мне. Если ты милостива, пусть мой ум всегда радуется джапе”».
090684ad8e99 · प्रकाशित 21 जून 2026, 10:25:17 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Брахман не просит власти, небес или чудес: его просьба — чтобы ум оставался привязанным к священному повторению. Это задаёт меру всей истории: плод практики ценится меньше, чем чистая верность самой практике.