Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
महाभारत
Manu Teaches Viṣṇu Beyond Time and the Guṇas12.199.20-25
10883 / 15823
महाभारत · 12.199.20-25
॥
देवनागरी

अदृष्टतो ऽनुपायाच् च अप्य् अभिसंधेश् च कर्मणः ॥
न तेन मर्त्याः पश्यन्ति येन गच्छन्ति तत् परम् ॥
विषयेषु च संसर्गाच् छाश्वतस्य च दर्शनात् ॥
मनसा चान्यद् आकाङ्क्षन् परं न प्रतिपद्यते ॥
गुणान् यद् इह पश्यन्ति तद् इच्छन्त्य् अपरे जनाः ॥
परं नैवाभिकाङ्क्षन्ति निर्गुणत्वाद् गुणार्थिनः ॥
गुणैर् यस् त्व् अवरैर् युक्तः कथं विद्याद् गुणान् इमान् ॥
अनुमानाद् धि गन्तव्यं गुणैर् अवयवैः सह ॥
सूक्ष्मेण मनसा विद्मो वाचा वक्तुं न शक्नुमः ॥
मनो हि मनसा ग्राह्यं दर्शनेन च दर्शनम् ॥
ज्ञानेन निर्मलीकृत्य बुद्धिं बुद्ध्या तथा मनः ॥
मनसा चेन्द्रियग्रामम् अनन्तं प्रतिपद्यते ॥

लिप्यंतरण (IAST)

adṛṣṭato 'nupāyāc ca apy abhisaṃdheś ca karmaṇaḥ ||
na tena martyāḥ paśyanti yena gacchanti tat param ||
viṣayeṣu ca saṃsargāc chāśvatasya ca darśanāt ||
manasā cānyad ākāṅkṣan paraṃ na pratipadyate ||
guṇān yad iha paśyanti tad icchanty apare janāḥ ||
paraṃ naivābhikāṅkṣanti nirguṇatvād guṇārthinaḥ ||
guṇair yas tv avarair yuktaḥ kathaṃ vidyād guṇān imān ||
anumānād dhi gantavyaṃ guṇair avayavaiḥ saha ||
sūkṣmeṇa manasā vidmo vācā vaktuṃ na śaknumaḥ ||
mano hi manasā grāhyaṃ darśanena ca darśanam ||
jñānena nirmalīkṛtya buddhiṃ buddhyā tathā manaḥ ||
manasā cendriyagrāmam anantaṃ pratipadyate ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अदृष्टतः अनुपायात् चadṛṣṭataḥ anupāyāt caиз-за невидимости и отсутствия средства; подхода
अपि अभिसंधेः च कर्मणःapi abhisaṃdheḥ ca karmaṇaḥи также из-за намерения кармы; действия
न तेन मर्त्याः पश्यन्तिna tena martyāḥ paśyantiэтим смертные не видят; не воспринимают
येन गच्छन्ति तत् परम्yena gacchanti tat paramчем идут к тому высшему; достигают
विषयेषु च संसर्गात्viṣayeṣu ca saṃsargātи из-за связи с объектами; предметами чувств
शाश्वतस्य च दर्शनात्śāśvatasya ca darśanātи из-за видения вечного; созерцания
मनसा च अन्यत् आकाङ्क्षन्manasā ca anyat ākāṅkṣanи умом желая иного; другого
परम् न प्रतिपद्यतेparam na pratipadyateвысшего не достигает; не постигает
गुणान् यद् इह पश्यन्तिguṇān yad iha paśyantiкогда здесь видят гуны; качества
तत् इच्छन्ति अपरे जनाःtat icchanti apare janāḥтого желают другие люди; обычные
परम् न एव अभिकाङ्क्षन्तिparam na eva abhikāṅkṣantiвысшего вовсе не желают; не стремятся
निर्गुणत्वात् गुण अर्थिनःnirguṇatvāt guṇa arthinaḥиз-за его безгунности искатели гун; качеств
गुणैः यः तु अवरैः युक्तःguṇaiḥ yaḥ tu avaraiḥ yuktaḥкто же связан низшими гунами; качествами
कथम् विद्यात् गुणान् इमान्katham vidyāt guṇān imānкак узнает эти гуны; качества
अनुमानात् हि गन्तव्यम्anumānāt hi gantavyamведь через вывод нужно идти; постигать
गुणैः अवयवैः सहguṇaiḥ avayavaiḥ sahaс гунами и частями; составляющими
सूक्ष्मेण मनसा विद्मःsūkṣmeṇa manasā vidmaḥтонким умом мы знаем; понимаем
वाचा वक्तुम् न शक्नुमःvācā vaktum na śaknumaḥречью сказать не можем; выразить
मनः हि मनसा ग्राह्यम्manaḥ hi manasā grāhyamум ведь умом схватывается; постигается
दर्शनेन च दर्शनम्darśanena ca darśanamи видение видением; созерцание
ज्ञानेन निर्मलीकृत्यjñānena nirmalīkṛtyaзнанием очистив; сделав чистым
बुद्धिम् बुद्ध्या तथा मनःbuddhim buddhyā tathā manaḥбуддхи буддхи, и ум; также
मनसा च इन्द्रिय ग्रामम्manasā ca indriya grāmamи умом совокупность чувств; органы
अनन्तम् प्रतिपद्यतेanantam pratipadyateбесконечное достигает; постигает
अनुवाद

«Из-за невидимости, отсутствия подходящего средства и намерения, связанного с кармой, смертные не видят того, чем идут к высшему. Из-за связи с объектами, даже видя вечное, человек, умом желающий иного, не достигает высшего. Другие люди желают того, какие гуны видят здесь; искатели гун не стремятся к высшему, потому что оно безгунно. Тот, кто связан низшими гунами, как узнает эти гуны? Их следует постигать выводом вместе с их частями. Тонким умом мы знаем, но речью не можем сказать: ум схватывается умом, видение — видением. Очистив знанием буддхи, буддхи — ум, а умом совокупность чувств, человек достигает бесконечного».

संस्करण

dc21ba402d78 · प्रकाशित 21 जून 2026, 12:37:01 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU
पिछलाश्लोक 12.199.16-19

श्लोक बदलें इन कुंजियों से