महाभारत
Death Accepts Her Cosmic Function (Death Accepts Her Cosmic Service)12.250.17-24
11149 / 15823
महाभारत · 12.250.17-24
देवनागरी

तां तथा कुर्वतीं तत्र तपः परमदुश्चरम् ॥
पुनर् एव महातेजा ब्रह्मा वचनम् अब्रवीत् ॥
कुरुष्व मे वचो मृत्यो तद् अनादृत्य सत्वरा ॥
तथैवैकपदे तात पुनर् अन्यानि सप्त सा ॥
तस्थौ पद्मानि षट् चैव पञ्च द्वे चैव मानद ॥
भूयः पद्मायुतं तात मृगैः सह चचार सा ॥
पुनर् गत्वा ततो राजन् मौनम् आतिष्ठद् उत्तमम् ॥
अप्सु वर्षसहस्राणि सप्त चैकं च पार्थिव ॥
ततो जगाम सा कन्या कौशिकीं भरतर्षभ ॥
तत्र वायुजलाहारा चचार नियमं पुनः ॥
ततो ययौ महाभागा गङ्गां मेरुं च केवलम् ॥
तस्थौ दार्व् इव निश्चेष्टा भूतानां हितकाम्यया ॥
ततो हिमवतो मूर्ध्नि यत्र देवाः समीजिरे ॥
तत्राङ्गुष्ठेन राजेन्द्र निखर्वम् अपरं ततः ॥
तस्थौ पितामहं चैव तोषयाम् आस यत्नतः ॥
ततस् ताम् अब्रवीत् तत्र लोकानां प्रभवाप्ययः ॥
किम् इदं वर्तते पुत्रि क्रियतां तद् वचो मम ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tāṃ tathā kurvatīṃ tatra tapaḥ paramaduścaram ||
punar eva mahātejā brahmā vacanam abravīt ||
kuruṣva me vaco mṛtyo tad anādṛtya satvarā ||
tathaivaikapade tāta punar anyāni sapta sā ||
tasthau padmāni ṣaṭ caiva pañca dve caiva mānada ||
bhūyaḥ padmāyutaṃ tāta mṛgaiḥ saha cacāra sā ||
punar gatvā tato rājan maunam ātiṣṭhad uttamam ||
apsu varṣasahasrāṇi sapta caikaṃ ca pārthiva ||
tato jagāma sā kanyā kauśikīṃ bharatarṣabha ||
tatra vāyujalāhārā cacāra niyamaṃ punaḥ ||
tato yayau mahābhāgā gaṅgāṃ meruṃ ca kevalam ||
tasthau dārv iva niśceṣṭā bhūtānāṃ hitakāmyayā ||
tato himavato mūrdhni yatra devāḥ samījire ||
tatrāṅguṣṭhena rājendra nikharvam aparaṃ tataḥ ||
tasthau pitāmahaṃ caiva toṣayām āsa yatnataḥ ||
tatas tām abravīt tatra lokānāṃ prabhavāpyayaḥ ||
kim idaṃ vartate putri kriyatāṃ tad vaco mama ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ताम् तथा कुर्वतीम् तत्रtām tathā kurvatīm tatraеё так совершающую там; делающую
तपः परम दुश्चरम्tapaḥ parama duścaramподвижничество предельно трудное; аскезу
पुनः एव महा तेजाःpunaḥ eva mahā tejāḥснова именно великосияющий; могущественный
ब्रह्मा वचनम् अब्रवीत्brahmā vacanam abravītБрахма слово сказал; произнёс
कुरुष्व मे वचः मृत्योkuruṣva me vacaḥ mṛtyoисполни моё слово, о Смерть; повеление
तत् अनादृत्य सत्वराtat anādṛtya satvarāто оставив без внимания, стремительная; не приняв
तथा एव एक पदे तातtathā eva eka pade tātaтак же на одной ноге, сын; о дорогой
पुनः अन्यानि सप्त साpunaḥ anyāni sapta sāснова другие семь она; ещё
तस्थौ पद्मानि षट् च एवtasthau padmāni ṣaṭ ca evaстояла шесть падм и именно; пребывала
पञ्च द्वे च एव मानदpañca dve ca eva mānadaпять и две также, дарующий честь; о почтенный
भूयः पद्म अयुतम् तातbhūyaḥ padma ayutam tātaзатем десять тысяч падм, сын; ещё
मृगैः सह चचार साmṛgaiḥ saha cacāra sāс животными вместе ходила она; жила
पुनः गत्वा ततः राजन्punaḥ gatvā tataḥ rājanснова уйдя затем, царь; отправившись
मौनम् आतिष्ठत् उत्तमम्maunam ātiṣṭhat uttamamмолчание приняла высшее; обет
अप्सु वर्ष सहस्राणिapsu varṣa sahasrāṇiв водах тысячи лет; годы
सप्त च एकम् च पार्थिवsapta ca ekam ca pārthivaсемь и одно также, царь; восемь
ततः जगाम सा कन्याtataḥ jagāma sā kanyāзатем пошла та дева; отправилась
कौशिकीम् भरत ऋषभkauśikīm bharata ṛṣabhaк Каушики, лучший из Бхаратов; реке
तत्र वायु जल आहाराtatra vāyu jala āhārāтам воздухом и водой питающаяся; живущая
चचार नियमम् पुनःcacāra niyamam punaḥсоблюдала обет снова; дисциплину
ततः ययौ महा भागाtataḥ yayau mahā bhāgāзатем отправилась великоблагая; достойная
गङ्गाम् मेरुम् च केवलम्gaṅgām merum ca kevalamк Ганге и Меру только; одним
तस्थौ दारु इव निश्चेष्टाtasthau dāru iva niśceṣṭāстояла как дерево неподвижная; без движения
भूतानाम् हित काम्ययाbhūtānām hita kāmyayāс желанием блага существ; ради пользы
ततः हिमवतः मूर्ध्निtataḥ himavataḥ mūrdhniзатем на вершине Химавата; Гималаев
यत्र देवाः समीजिरेyatra devāḥ samījireгде боги совершали жертву; поклонялись
तत्र अङ्गुष्ठेन राज इन्द्रtatra aṅguṣṭhena rāja indraтам на большом пальце, царь царей; о Раджендра
निखर्वम् अपरम् ततःnikharvam aparam tataḥещё никхарву затем; огромный срок
तस्थौ पितामहम् च एवtasthau pitāmaham ca evaстояла и Питамаху именно; Брахму
तोषयाम् आस यत्नतःtoṣayām āsa yatnataḥудовлетворяла старательно; усердно
ततः ताम् अब्रवीत् तत्रtataḥ tām abravīt tatraзатем ей сказал там; обратился
लोकानाम् प्रभव अप्ययःlokānām prabhava apyayaḥисточник и конец миров; возникновение и исчезновение
किम् इदम् वर्तते पुत्रिkim idam vartate putriчто это происходит, дочь; что творится
क्रियताम् तत् वचः ममkriyatām tat vacaḥ mamaпусть будет исполнено то слово моё; повеление
अनुवाद

Увидев, как она там совершает предельно трудную аскезу, великосияющий Брахма снова сказал: «О Смерть, исполни моё слово». Но она, не приняв этого, снова стояла на одной ноге ещё многие падмы лет, о дорогой; затем ещё десять тысяч падм она провела вместе с животными. Потом, о царь, она приняла высший обет молчания и восемь тысяч лет пребывала в водах. Затем та дева отправилась к Каушики, о лучший из Бхаратов, и там снова соблюдала обет, питаясь только воздухом и водой. Потом великоблагая пошла к Ганге и Меру и, желая блага существ, стояла неподвижно, словно дерево. Затем на вершине Химавата, где боги совершали жертвенное почитание, она ещё никхарву времени стояла на большом пальце и усердно удовлетворяла Питамаху. Тогда источник и конец миров сказал ей: “Что это происходит, дочь? Исполни моё слово”».

संस्करण

be8e7c2b6021 · प्रकाशित 21 जून 2026, 5:51:52 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से