Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
महाभारत
Death Accepts Her Cosmic Function (Death Accepts Her Cosmic Service)12.250.25-32
11150 / 15823
महाभारत · 12.250.25-32
॥
देवनागरी

ततो ऽब्रवीत् पुनर् मृत्युर् भगवन्तं पितामहम् ॥
न हरेयं प्रजा देव पुनस् त्वाहं प्रसादये ॥
ताम् अधर्मभयत्रस्तां पुनर् एव च याचतीम् ॥
तदाब्रवीद् देवदेवो निगृह्येदं वचस् ततः ॥
अधर्मो नास्ति ते मृत्यो संयच्छेमाः प्रजाः शुभे ॥
मया ह्य् उक्तं मृषा भद्रे भविता नेह किं चन ॥
धर्मः सनातनश् च त्वाम् इहैवानुप्रवेक्ष्यते ॥
अहं च विबुधाश् चैव त्वद्धिते निरताः सदा ॥
इमम् अन्यं च ते कामं ददामि मनसेप्सितम् ॥
न त्वा दोषेण यास्यन्ति व्याधिसंपीडिताः प्रजाः ॥
पुरुषेषु च रूपेण पुरुषस् त्वं भविष्यसि ॥
स्त्रीषु स्त्रीरूपिणी चैव तृतीयेषु नपुंसकम् ॥
सैवम् उक्ता महाराज कृताञ्जलिर् उवाच ह ॥
पुनर् एव महात्मानं नेति देवेशम् अव्ययम् ॥
ताम् अब्रवीत् तदा देवो मृत्यो संहर मानवान् ॥
अधर्मस् ते न भविता तथा ध्यास्याम्य् अहं शुभे ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tato 'bravīt punar mṛtyur bhagavantaṃ pitāmaham ||
na hareyaṃ prajā deva punas tvāhaṃ prasādaye ||
tām adharmabhayatrastāṃ punar eva ca yācatīm ||
tadābravīd devadevo nigṛhyedaṃ vacas tataḥ ||
adharmo nāsti te mṛtyo saṃyacchemāḥ prajāḥ śubhe ||
mayā hy uktaṃ mṛṣā bhadre bhavitā neha kiṃ cana ||
dharmaḥ sanātanaś ca tvām ihaivānupravekṣyate ||
ahaṃ ca vibudhāś caiva tvaddhite niratāḥ sadā ||
imam anyaṃ ca te kāmaṃ dadāmi manasepsitam ||
na tvā doṣeṇa yāsyanti vyādhisaṃpīḍitāḥ prajāḥ ||
puruṣeṣu ca rūpeṇa puruṣas tvaṃ bhaviṣyasi ||
strīṣu strīrūpiṇī caiva tṛtīyeṣu napuṃsakam ||
saivam uktā mahārāja kṛtāñjalir uvāca ha ||
punar eva mahātmānaṃ neti deveśam avyayam ||
tām abravīt tadā devo mṛtyo saṃhara mānavān ||
adharmas te na bhavitā tathā dhyāsyāmy ahaṃ śubhe ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ततः अब्रवीत् पुनः मृत्युःtataḥ abravīt punaḥ mṛtyuḥзатем сказала снова Смерть; произнесла
भगवन्तम् पितामहम्bhagavantam pitāmahamблагословенному Питамахе; праотцу
न हरेयम् प्रजा देवna hareyam prajā devaне отнимала бы я существ, бог; не губила
पुनः त्वा अहम् प्रसादयेpunaḥ tvā aham prasādayeснова тебя я умилостивляю; прошу
ताम् अधर्म भय त्रस्ताम्tām adharma bhaya trastāmеё страхом беззакония испуганную; адхармы
पुनः एव च याचतीम्punaḥ eva ca yācatīmснова именно и просящую; умоляющую
तदा अब्रवीत् देव देवःtadā abravīt deva devaḥтогда сказал бог богов; Господь
निगृह्य इदम् वचः ततःnigṛhya idam vacaḥ tataḥсдержав это слово затем; обуздав речь
अधर्मः न अस्ति ते मृत्योadharmaḥ na asti te mṛtyoбеззакония нет для тебя, о Смерть; адхармы
संयच्छ इमाः प्रजाः शुभेsaṃyaccha imāḥ prajāḥ śubheсдерживай этих существ, благая; ограничивай
मया हि उक्तम् मृषाmayā hi uktam mṛṣāмной ведь сказанное ложно; напрасным
भद्रे भविता न इहbhadre bhavitā na ihaблагая, не будет здесь; не станет
किम् चनkim canaничто; что-либо
धर्मः सनातनः च त्वाम्dharmaḥ sanātanaḥ ca tvāmдхарма вечная и тебя; закон
इह एव अनुप्रवेक्ष्यतेiha eva anupravekṣyateздесь же войдёт; проникнет
अहम् च विबुधाः च एवaham ca vibudhāḥ ca evaя и мудрые боги именно; девы
त्वत् हिते निरताः सदाtvat hite niratāḥ sadāв твоём благе заняты всегда; преданы
इमम् अन्यम् च ते कामम्imam anyam ca te kāmamэто другое также тебе желание; дар
ददामि मनसा ईप्सितम्dadāmi manasā īpsitamдаю, умом желанное; желаемое
न त्वा दोषेण यास्यन्तिna tvā doṣeṇa yāsyantiне к тебе с виной пойдут; обвинят
व्याधि संपीडिताः प्रजाःvyādhi saṃpīḍitāḥ prajāḥболезнями измученные существа; люди
पुरुषेषु च रूपेणpuruṣeṣu ca rūpeṇaсреди мужчин по форме; образом
पुरुषः त्वम् भविष्यसिpuruṣaḥ tvam bhaviṣyasiмужчиной ты будешь; станешь
स्त्रीषु स्त्री रूपिणी च एवstrīṣu strī rūpiṇī ca evaсреди женщин женской формы именно; женщиной
तृतीयेषु नपुंसकम्tṛtīyeṣu napuṃsakamсреди третьих средним родом; не-мужское
सा एवम् उक्ता महा राजsā evam uktā mahā rājaона так сказанная, великий царь; услышав
कृत अञ्जलिः उवाच हkṛta añjaliḥ uvāca haсложив ладони, сказала же; произнесла
पुनः एव महा आत्मानम्punaḥ eva mahā ātmānamснова именно великому атману; махатме
न इति देव ईशम् अव्ययम्na iti deva īśam avyayam«нет», так, владыке богов неизменному; нетленный
ताम् अब्रवीत् तदा देवःtām abravīt tadā devaḥей сказал тогда бог; Господь
मृत्यो संहर मानवान्mṛtyo saṃhara mānavānо Смерть, уничтожай людей; свершай
अधर्मः ते न भविताadharmaḥ te na bhavitāбеззакония у тебя не будет; адхармы
तथा ध्यास्यामि अहम् शुभेtathā dhyāsyāmi aham śubheтак устрою я, благая; обмыслю
अनुवाद

Тогда Смерть снова сказала благословенному Питамахе: «О бог, я не хочу отнимать жизнь у существ; снова умоляю тебя». Её, испуганную страхом адхармы и вновь просящую, бог богов тогда ответил, сдержав речь: «О Смерть, для тебя не будет беззакония. Ограничивай этих существ, благая. Сказанное мной здесь не станет ложным. Вечная дхарма сама войдёт в тебя; я и боги всегда будем заботиться о твоём благе. Дам тебе и другой желанный дар: существа, измученные болезнями, не будут возлагать вину на тебя. Среди мужчин ты будешь мужского облика, среди женщин — женского, а среди третьих — среднего». Услышав это, она, сложив ладони, снова сказала нет великому и неизменному владыке богов. Тогда бог сказал ей: «О Смерть, уничтожай людей; у тебя не будет адхармы, я устрою это так, благая».

संस्करण

8d5297843ee0 · प्रकाशित 21 जून 2026, 5:51:52 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU
पिछलाश्लोक 12.250.17-24

श्लोक बदलें इन कुंजियों से