महाभारत
Vasiṣṭha Explains Yoga, Sāṃkhya, and the Twenty-Fifth Principle12.294.22-26
11389 / 15823
महाभारत · 12.294.22-26
देवनागरी

तद् एवाहुर् अणुभ्यो ऽणु तन् महद्भ्यो महत्तरम् ॥
तदन्तः सर्वभूतेषु ध्रुवं तिष्ठन् न दृश्यते ॥
बुद्धिद्रव्येण दृश्येत मनोदीपेन लोककृत् ॥
महतस् तमसस् तात पारे तिष्ठन्न् अतामसः ॥
स तमोनुद इत्य् उक्तस् तत्त्वज्ञैर् वेदपारगैः ॥
विमलो वितमस्कश् च निर्लिङ्गो ऽलिङ्गसंज्ञितः ॥
योगम् एतद् धि योगानां मन्ये योगस्य लक्षणम् ॥
एवं पश्यं प्रपश्यन्ति आत्मानम् अजरं परम् ॥
योगदर्शनम् एतावद् उक्तं ते तत्त्वतो मया ॥
सांख्यज्ञानं प्रवक्ष्यामि परिसंख्यानिदर्शनम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tad evāhur aṇubhyo 'ṇu tan mahadbhyo mahattaram ||
tadantaḥ sarvabhūteṣu dhruvaṃ tiṣṭhan na dṛśyate ||
buddhidravyeṇa dṛśyeta manodīpena lokakṛt ||
mahatas tamasas tāta pāre tiṣṭhann atāmasaḥ ||
sa tamonuda ity uktas tattvajñair vedapāragaiḥ ||
vimalo vitamaskaś ca nirliṅgo 'liṅgasaṃjñitaḥ ||
yogam etad dhi yogānāṃ manye yogasya lakṣaṇam ||
evaṃ paśyaṃ prapaśyanti ātmānam ajaraṃ param ||
yogadarśanam etāvad uktaṃ te tattvato mayā ||
sāṃkhyajñānaṃ pravakṣyāmi parisaṃkhyānidarśanam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तत् एव आहुःtat eva āhuḥего именно называют; о нём говорят
अणुभ्यः अणुaṇubhyaḥ aṇuменьшим меньшего; тоньше атомов
तत्tatон; то
महद्भ्यः महत्तरम्mahadbhyaḥ mahattaramбольшим большего; величайший
तत् अन्तःtat antaḥон внутри; внутренний
सर्व भूतेषुsarva bhūteṣuво всех существах; живых
ध्रुवम् तिष्ठन्dhruvam tiṣṭhanтвёрдо пребывая; постоянно
न दृश्यतेna dṛśyateне видится; не воспринимается
बुद्धि द्रव्येणbuddhi dravyeṇaсубстанцией буддхи; разумом
दृश्येतdṛśyetaможет быть увиден; созерцается
मनः दीपेनmanaḥ dīpenaсветильником ума; умственным светом
लोक कृत्loka kṛtтворец мира; создатель
महतः तमसःmahataḥ tamasaḥвеликой тьмы; мрака
तातtātaдитя; дорогой
पारे तिष्ठन्pāre tiṣṭhanна другом берегу пребывающий; за пределом
अतामसःatāmasaḥне тёмный; без мрака
सः तमोनुदःsaḥ tamonudaḥон разгоняющий тьму; устраняющий мрак
इति उक्तःiti uktaḥтак назван; сказан
तत्त्व ज्ञैःtattva jñaiḥзнающими истину; таттву
वेद पारगैःveda pāragaiḥдошедшими до конца Вед; знатоками
विमलःvimalaḥчистый; незапятнанный
वितमस्कः चvitamaskaḥ caи лишённый тьмы; свободный от мрака
निर्लिङ्गःnirliṅgaḥбез признака; непроявленный
अलिङ्ग संज्ञितःaliṅga saṃjñitaḥназываемый беззнаковым; лишённым метки
योगम् एतत् हिyogam etat hiэто ведь йога; такова йога
योगानाम्yogānāmсреди йог; путей
मन्येmanyeя считаю; думаю
योगस्य लक्षणम्yogasya lakṣaṇamпризнак йоги; определение
एवम् पश्यन्evam paśyanтак видящий; созерцающий
प्रपश्यन्तिprapaśyantiистинно видят; прозревают
आत्मानम् अजरम् परम्ātmānam ajaram paramвысший нестареющий атман; Я
योग दर्शनम् एतावत्yoga darśanam etāvatвидение йоги таково; настолько
उक्तम् तेuktam teсказано тебе; объяснено
तत्त्वतः मयाtattvataḥ mayāпо истине мной; в сущности
सांख्य ज्ञानम्sāṃkhya jñānamзнание санкхьи; учение
प्रवक्ष्यामिpravakṣyāmiрасскажу; изложу
परिसंख्या निदर्शनम्parisaṃkhyā nidarśanamпример перечисления; аналитическое видение
अनुवाद

Его называют меньшим меньшего и большим большего. Он, твёрдо пребывая внутри всех существ, не видим обычному взору. Творец мира может быть увиден субстанцией буддхи и светильником ума; он пребывает за великим мраком, дорогой, и сам не тёмен. Знатоки истины, дошедшие до конца Вед, называют его разгоняющим тьму, чистым, свободным от мрака, лишённым признака и беззнаковым. Это я считаю йогой среди йог, признаком йоги: так созерцая, мудрые истинно видят высший нестареющий атман. Таково видение йоги; я объяснил его тебе по истине. Теперь расскажу знание санкхьи — видение через перечисление».

संस्करण

4715db10398f · प्रकाशित 21 जून 2026, 6:50:15 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से