महाभारत
Yājñavalkya Teaches Yoga12.304.1-4
11439 / 15823
महाभारत · 12.304.1-4
देवनागरी

याज्ञवल्क्य उवाच
सांख्यज्ञानं मया प्रोक्तं योगज्ञानं निबोध मे ॥
यथाश्रुतं यथादृष्टं तत्त्वेन नृपसत्तम ॥
नास्ति सांख्यसमं ज्ञानं नास्ति योगसमं बलम् ॥
ताव् उभाव् एकचर्यौ तु उभाव् अनिधनौ स्मृतौ ॥
पृथक् पृथक् तु पश्यन्ति ये ऽल्पबुद्धिरता नराः ॥
वयं तु राजन् पश्याम एकम् एव तु निश्चयात् ॥
यद् एव योगाः पश्यन्ति तत् सांख्यैर् अपि दृश्यते ॥
एकं सांख्यं च योगं च यः पश्यति स तत्त्ववित् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

yājñavalkya uvāca
sāṃkhyajñānaṃ mayā proktaṃ yogajñānaṃ nibodha me ||
yathāśrutaṃ yathādṛṣṭaṃ tattvena nṛpasattama ||
nāsti sāṃkhyasamaṃ jñānaṃ nāsti yogasamaṃ balam ||
tāv ubhāv ekacaryau tu ubhāv anidhanau smṛtau ||
pṛthak pṛthak tu paśyanti ye 'lpabuddhiratā narāḥ ||
vayaṃ tu rājan paśyāma ekam eva tu niścayāt ||
yad eva yogāḥ paśyanti tat sāṃkhyair api dṛśyate ||
ekaṃ sāṃkhyaṃ ca yogaṃ ca yaḥ paśyati sa tattvavit ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
याज्ञवल्क्य उवाचyājñavalkya uvācaЯджнявалкья сказал; мудрец Яджнявалкья произнёс
सांख्य ज्ञानम् मया प्रोक्तम्sāṃkhya jñānam mayā proktamзнание санкхьи мной сказано; изложено
योग ज्ञानम् निबोध मेyoga jñānam nibodha meзнание йоги узнай от меня; выслушай
यथा श्रुतम् यथा दृष्टम्yathā śrutam yathā dṛṣṭamкак услышано, как увидено; по преданию и опыту
तत्त्वेन नृप सत्तमtattvena nṛpa sattamaв истине, лучший царей; как есть
न अस्ति सांख्य समम् ज्ञानम्na asti sāṃkhya samam jñānamнет знания равного санкхье; подобного различению
न अस्ति योग समम् बलम्na asti yoga samam balamнет силы равной йоге; подобной сосредоточению
तौ उभौ एक चर्यौ तुtau ubhau eka caryau tuэти двое имеют один путь; одну практику
उभौ अनिधनौ स्मृतौubhau anidhanau smṛtauоба считаются без конца; неразрушимыми
पृथक् पृथक् तु पश्यन्तिpṛthak pṛthak tu paśyantiкак отдельные же видят; раздельно
ये अल्प बुद्धि रताः नराःye alpa buddhi ratāḥ narāḥлюди, привязанные к малому разуму; слабомыслящие
वयम् तु राजन् पश्यामःvayam tu rājan paśyāmaḥмы же, о царь, видим; понимаем
एकम् एव तु निश्चयात्ekam eva tu niścayātименно одно по убеждению; несомненно единое
यत् एव योगाः पश्यन्तिyat eva yogāḥ paśyantiчто именно йоги видят; созерцают
तत् सांख्यैः अपि दृश्यतेtat sāṃkhyaiḥ api dṛśyateто и санкхьяиками видится; познаётся
एकम् सांख्यम् च योगम् चekam sāṃkhyam ca yogam caсанкхью и йогу как одно; единый путь
यः पश्यति सः तत्त्ववित्yaḥ paśyati saḥ tattvavitкто видит, тот знаток истины; познавший таттву
अनुवाद

Яджнявалкья сказал: «Я изложил знание санкхьи; теперь узнай от меня знание йоги, как оно услышано, увидено и постигнуто в истине, о лучший царей. Нет знания, равного санкхье, и нет силы, равной йоге. Они обе имеют один путь и обе считаются неразрушимыми. Раздельными их видят только люди, привязанные к малому разуму; мы же, о царь, твёрдо видим их как одно. То, что видят йоги, видится и санкхьяиками; кто видит санкхью и йогу как одно, тот знает истину».

संस्करण

4bd0def12534 · प्रकाशित 21 जून 2026, 4:36:55 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से